"Azərbaycan (tarixi ərazi)" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

Düzəlişin təsviri yoxdur.
k
=== 20-ci əsrdə aparılmış inzibati islahatlar ===
 
XX əsrin əvvəllərində vahid əraziyə malik olan GüneyCənubi Azərbaycan son yüz ildə müxtəlif bölgələrə parçalanmışdır. [[Pəhləvilər|Pəhləvi]] hakimiyyətinin süqutuna doğru GüneyCənubi Azərbaycanın ərazisi əsasən Şərqi Azərbaycan, Qərbi Azərbaycan, Həmədan ostanları arasında bölünmüşdür. [[İran|İran İslam Respublikası]] yaradıldıqdan sonra bu ostanların ərazisindən əlavə olaraq üç ostan və daha kiçik inzibati vahidlər yaradılmışdır. İnzibati bölgü siyasətinin güneycənubi azərbaycanlılar üçün necə böyük siyasi əhəmiyyətə malik olduğunu inqilabdan sonra ana dilindən istifadə ilə birgə, inzibati ərazi bölgüsündə etnik birliyin nəzərə alınması tələbinin irəli sürülməsi də təsdiq edir.
 
==== Qacarlar dövrü ====
İranın müasir inzibati-ərazi bölgüsünün əsası [[Qacarlar|Qacarlar sülaləsinin]] hakimiyyətinin (1795-1925) son dönəmində, 1906-cı ildə ölkə ərazisinin əyalətlərə bölünməsi ilə qoyulmuşdur. Bu bölgüyə əsasən, ölkə '''12 vilayətə''' və bu vilayətlərin mərkəzləşdiyi '''4 əyalətə''' ('''Şimal, Cənub, Qərb''''''Mərkəzi''') bölünmüşdür.
 
Azərbaycan (Güneyyəni hazırkı Cənubi Azərbaycan bölgəsi) İranın ən böyük əyaləti olan '''Şimal əyalətinin''' tərkibinə daxil edilmişdir. Mərkəzi [[Təbriz]] şəhəri idi. Qacarlar dövründə [[vəliəhd]] Təbrizdə oturduğu üçün bu şəhər çox böyük siyasi əhəmiyyətə malik olub. Şimal əyalətinə hazırda İran İslam Respublikasının ayrı-ayrı inzibati vahidləri olan [[Həmədan ostanı|Həmədan]], [[Zəncan ostanı|Zəncan (Zənqan)]], [[Qəzvin ostanı|Qəzvin]], [[Şərqi Azərbaycan ostanı|Şərqi Azərbaycan]], [[Qərbi Azərbaycan ostanı|Qərbi Azərbaycan]], [[Ərdəbil ostanı|Ərdəbil]] aid idi.
 
Bu zaman GüneyCənubi Azərbaycanda [[Ərdəbil]], [[Urmiya]], [[Üskü]], [[Üşnəviyyə]], [[Əhər]], [[Bünab|Binab]], [[Astara (İran)|Astara]], [[Biləsuvar (İran)|Biləsuvar]], [[Təbriz]], [[Culfa (İran)|Culfa]], [[Salmas şəhristanı|Çəhriq]], [[Xoy (şəhər)|Xoy]], [[Azərşəhr|Dehxaran]], Dilməqan, [[Məhabad|Savucbulaq]], [[Sərab]], Salmas, [[Şəbüstər]], [[Şahindej|Sayinqala]], [[Sufiyan|Sufyan]], [[Təsuc]], [[Həştrud|Sərəskənd]], Qotur, [[Gogan|Kukan]], Köhnəşəhər, [[Hadişəhr|Qırqır]], [[Maku]], [[Marağa|Mağara]], [[Mərənd]], [[Miyanə|Miyanic]], [[Miyandoab|Miyandab]], [[Nəmin]], [[Nir|Neyər]], [[Xalxal (Ərdəbil)|Hero (Xalxal)]] şəhərləri var idi (1, s.48).<ref name=":0">1. Fateme Fəridi Məcid. Sərqozəşt-e təqsimat-e keşvəri-ye İran (ketab-e əvvəl əz 1285 ta 1385). Celd-e əvvəl, Azərbaycan-e Şərqi, Azərbaycan-e Qərbi, Ərdəbil və İsfəhan, Bonyad-e İranşenasi, 1388.</ref>
 
Bu inzibati-ərazi bölgüsündə sonralar müəyyən dəyişikliklər edilmişdir. Qacarlar dövrünə aid olan ikinci bir bölgüyə görə, ölkə 6 əsas əyalətə - Şimal-qərb, Şimal, Şərq, Cənub, Qərb və İraqi-Əcəmə (Mərkəzi) bölünmüşdür. Bu bölgüdə Azərbaycan (Güney) Şimalqərb əyalətinə aid edilmişdir.
 
Azərbaycan (Güney) əyalətinə aid aşağıdakı vilayətlərin adı çəkilir:
 
* '''Ərdəbil''' (Ərşəq, Ucarud, Muğan (Biləsuvar), Nəmin, Neyər, Astara, Meşkin),
* '''Miyanic''' (Türkmənçay, Camalabad) (1, s.48).<ref name=":0" />
 
==== Pəhləvilər dövrü ====
Qacarlar dövrünün sonu, Pəhləvi dövrünün (1925-1978) əvvəllərində Təbriz şəhəri mərkəz olmaqla Güney Azərbaycan İranın ən böyük əyaləti idi. Qacarlar sülaləsi devrildikdən sonra əyalətə idarəçilik vali tərəfindən həyata keçirilirdi. Əyalət hakimliklərə bölünürdü və onlara hakimlər başçılıq edirdilər. Hakimliklər bölüklərə, bölüklər isə öz növbəsində mahallara ayrılırdılar. Mahallar kəndlərdən ibarət idi. Kəndlərə isə kəndxudalar başçılıq edirdilər (2, s.61).<ref name=":1">2. Azərbaycan dər əvayel-e doure-ye Pəhləvi (bər əsas-e qozareş-e məhrəmane-ye sale 1327 be ərteş-e Torkiye). Motərcem doktor T.Məlikzadə Dilməqani, Təbriz, “Əxtər”, 1387.</ref>
 
Bu dövrə aid inzibati-ərazi bölgüsünə Tohid Məlikzadə tərəfindən çap edilmiş Türkiyə Nizami Ordusu nümayəndəsinin 1927-ci ildə tərtib etdiyi “İran Azərbaycanı tədqiq raporu” adlı kitabda (kitab İranda “Azərbaycan Pəhləvi hakimiyətinin ilk illərində” adı ilə çap edilmişdir) rast gəlinir.
 
Burada Güney Azərbaycanda XX əsrin 201920-ci illərindəillərdə mövcud olan inzibati-ərazi bölgü sistemi verilmişdir. Bu mənbəyə əsasən, Azərbaycan əyaləti 12 vilayətə bölünmüşdür.
 
Bu vilayətlər, onların bölündüyü bölük və mahallar bunlar idi:
* '''Sarab hakimliyi''' (mərkəzi Sarab): Şərəbiyan, Alanbəraquş, Xalxal (Herov) (2, s.61-64).<ref name=":1" />
 
1932-ci ildə Güney Azərbaycan əyaləti [[Şərqi Azərbaycan ostanı|Şərqi Azərbaycan]] və [[Qərbi Azərbaycan ostanı|Qərbi Azərbaycan]] əyalətlərinə bölündü. Bu bölgüdə Azərbaycan (Güney) ərazisindən Xoy, Rzaiyyə, Savucbulaq, Şahpur, Maku, Miyandab ayrılaraq yeni təşkil olunmuş onuncu nahiyəyə daxil edildi. Bu bölgənin mərkəzi Rzaiyyə oldu. Şərqi Azərbaycana isə [[Astara (İran)|Astara]], Dəbil, Boluk-e Səlasə, Təbriz, [[Culfa (İran)|Culfa]], [[Çaroymaq şəhristanı|Çəharoymaq]], Xalxal, Sərab, Sayinqala, Qaracadağ, Gərmrud, Mərənd, Marağa daxil idi (1, s.50).<ref name=":0" />
 
1937-ci ilin noyabr ayında İranın yeni bölgüsü aparılarkən ölkə 6 [[ostan]]<nowiki/>a bölündü. Onların tarixi adları ləğv olundu. Ostanlar Şimal-qərb, Şimal, Cənub, Mekran, Şərq, Qərb ostanları adlandırıldı.
 
AzərbaycanCənubi (Güney)Azərbaycan ərazisi 3-cü və 10-cu bölgə ilə birlikdə Şimal-qərb ostanına aid edildi. Bu ostan 6 şəhristandan ('''Ərdəbil''', '''Təbriz''', '''Xoy''', '''Rzaiyyə''', '''Marağa''', '''Mahabad''') ibarət idi.
 
* '''Ərdəbil şəhristanına''' Ərdəbil ətrafı, Ucarud, Muğan, Meşkin, Ərşəq, Nəmin, Vəlgic, Astara, Xalxal və onun ətrafı;
* '''Marağa şəhristanına''' Binacı, Dizəc, Satılmış, Səracı, Qavdul, [[Miyandoab|Miyandab]], Acarlı, Çəhardolu, [[Şahindej]], Tikantəpə, Səfaxana daxil idi (1, s.52).<ref name=":0" />
[[Fayl:Iran1934.PNG|thumb|345x345px|İranın 1937-1960-cı illər arası inzibati bölgüsünün təxmini xəritəsi. Bu illər ərzində ostanlar rəsmi olaraq xüsusi adlarla yox, 1-10 arası müvafiq rəqəmlərlə adlandırılırdı.]]
1937-ci ilin dekabrında ostanlar üzrə bölgü yenidən aparıldı. Ölkə 10 ostana, 49 şəhristana və 290 bəxşə bölündü. Bu dəfə ostanların adları dəyişdirilərək 1-dən 10-a qədər rəqəmlərlə əvəz edildi. Bunlar müvafiq olaraq (Gilan mərkəzli) "birinci ostan", (Mazandaran mərkəzli) "ikinci ostan", (Şərqi Azərbaycan mərkəzli) "'''üçüncü ostan'''", (Qərbi Azərbaycan mərkəzli) "'''dördüncü ostan'''", (Kirmanşah mərkəzli) "beşinci ostan", (Xuzistan mərkəzli) "altıncı ostan", (Fars mərkəzli) "yeddinci ostan", (Kirman mərkəzli) "səkkizinci ostan", (Xorasan mərkəzli) "doqquzuncu ostan" və (İsfahan mərkəzli) "onuncu ostan" idi.
 
1930-cu illərdə aparılmış bölgülərdən sonra nəticə olaraq, [[Zəncan]] [[Gilan ostanı|Gilan ostanına]]<nowiki/>na, [[Həmədan]] isə [[Kürdüstan ostanı|Kürdüstan ostanına]]<nowiki/>na qatıldı. Ərdəbilin Səfarud adlanan bölgəsi 1-ci, yəni Gilan ostanına aid olan [[Rəşt şəhristanı]]<nowiki/>na birləşdirildi. AzərbaycanınCənubi (Güney)Azərbaycanın qalan ərazisi mərkəzi Təbriz olmaqla '''üçüncü ostan''' (Şərqi Azərbaycan), mərkəzi Rzaiyə (Urmiya) olmaqla '''dördüncü ostan''' (Qərbi Azərbaycan ostanı) arasında bölüşdürüldü. Üçüncü ostana həmçinin Ərdəbil şəhəri, dördüncü ostana isə [[Xoy (şəhər)|Xoy]], [[Məhabad]], [[Marağa]] və [[Bicar]] şəhərləri daxil idi.
 
1938-ci ildə yenidən inzibati bölgü aparıldı. İran ərazisi 17 ostana bölündü. Bu bölgüdə [[Zəncan]] [[Mərkəzi ostanı|Mərkəzi ostan]]<nowiki/>a qatıldı.
 
1940-cı illərdə [[Saqqız şəhristanı|Saqqız]] bölgəsi Mahabaddan ayrılıb [[Sənəndəc şəhristanı|Sənəndəc şəhristanına]]<nowiki/>na (5-ci - [[Kürdüstan ostanı]]) birləşdirildi. Daha sonra [[Saqqız şəhristanı|Saqqız ayrıca bir şəhristan]] elan olundu, [[Banə]] və [[Sərdəşt]] [[Məhabad şəhristanı|Mahabad şəhristanı]]<nowiki/>nın tabeliyindən çıxarılıb [[Saqqız şəhristanı]]<nowiki/>na qatıldı. Lakin bir müddət sonra göstərilən ərazilərdən yalnız Sərdəşt yenidən 4-cü ostanın (Qərbi Azərbaycan) ərazisində yerləşən Mahabad şəhristanının tərkibinə daxil edildi.
 
1940-cı illərdə daha bir neçə ərazi 4-cü ostandan ayrılıb 5-ci ostanın ərazisinə qatıldı. 1945-ci ildə 4-cü ostana aid olan [[Bicar şəhristanı]] öncə bu ostanın tabeliyindən çıxarılaraq birbaşa mərkəzə, 1946-ci ildə isə 5-ci ostana əlavə edildi. Təqribən eyni zamanda [[Təkab|Tikab]] bölgəsi də 4-cü ostana aid Marağa şəhristanından çıxarılaraq 5-ci ostana, Sənəndəc şəhristanına verildi. Lakin bir ay sonra yenidən Marağa şəhristanına birləşdirildi.
 
1950-ci illərdə İranın inzibati ərazi bölgüsü yenidən bir neçə dəfə dəyişdirilərək əvvəl 11, daha sonra isə 14 ostana ayrıldı. GüneyCənubi Azərbaycan ərazisi də bir daha bölündü. Onun tərkibinə daxil olan [[Astara (İran)|Astara]] [[Gilan ostanı|Gilan]]<nowiki/>a, [[Savə]] [[Tehran ostanı|Tehran]]<nowiki/>a qatıldı. Ümumiyyətlə, Astara şəhəri XX əsrdə həyata keçirilmiş inzibati bölgü zamanı vaxtaşırı olaraq gah [[Gilan ostanı|Gilan]], gah da [[Şərqi Azərbaycan ostanı|Şərqi Azərbaycan]] ostanına aid edilirdi.
 
1960-cı ildə İranın inzibati bölgüsündə aparılan dəyişikliklərə görə ostanların rəqəmlərlə adlandırılması aradan qaldırıldı. 3-cü və 4-cü ostanlar Şərqi Azərbaycan və Qərbi Azərbaycan ostanları adlandırıldı.
* Bundan başqa, dəmiryolu vağzalları və Urmiya gölü üzərində yerləşən limanların da adlarında dəyişikliklər edildi. Yam dayanacağı “Peyam”, Hülakü dayanacağı “Hərzənd”, Qaragöz dayanacağı “Zal”, Dizəc Xəlil dayanacağı “Dizə”, Ağgünbəd limanının adı “Sefidgonbəd”, Naharxaran limanı isə “Namavəran” ilə əvəz olundu (1, s.51).<ref name=":0" />
 
==== İslam Respublikası dövrü ====
[[İran|İran İslam Respublikası]] elan olunduqdan sonra da inzibati ərazi bölgüsündə aparılan dəyişikliklər davam etdi. Ölkə əvvəlcə 24, daha sonra isə 28 ostana bölündü.
 
1990-cı illərin əvvəllərində GüneyCənubi Azərbaycan ərazisi əsasən '''[[Şərqi Azərbaycan ostanı|Şərqi Azərbaycan]]''' ([[Ərdəbil şəhristanı|Ərdəbil]], [[Əhər şəhristanı|Əhər]], [[Bünab şəhristanı|Binab]], [[Bostanabad şəhristanı|Bostanabad]], [[Təbriz şəhristanı|Təbriz]], [[Xalxal şəhristanı|Xalxal]], [[Sərab şəhristanı|Sərab]], [[Şəbüstər şəhristanı|Şəbüstər]], [[Kəleybər şəhristanı|Kəleybər]], [[Marağa şəhristanı|Marağa]], [[Mərənd şəhristanı|Mərənd]], [[Meşkinşəhr şəhristanı|Meşkinşəhr]], Muğan, [[Miyanə şəhristanı|Miyanə]], [[Heris şəhristanı|Heris]], [[Həştrud şəhristanı|Həştrud]], [[Biləsuvar şəhristanı|Biləsuvar]], [[Parsabad şəhristanı|Parsabad]]), '''[[Qərbi Azərbaycan ostanı|Qərbi Azərbaycan]]''' ([[Urmiya şəhristanı|Urmiya]], [[Bükan şəhristanı|Bukan]], [[Piranşəhr şəhristanı|Piranşəhr]], [[Təkab şəhristanı|Tikab]], [[Xoy şəhristanı|Xoy]], [[Sərdəşt şəhristanı|Sərdəşt]], [[Salmas şəhristanı|Salmas]], [[Şahindej şəhristanı|Şahindej]], [[Maku şəhristanı|Maku]], [[Məhabad şəhristanı|Mahabad]], [[Miyandoab şəhristanı|Miyandab]], [[Nəqədə şəhristanı|Nəqdə]]), '''[[Həmədan ostanı|Həmədan]]''' ([[Tuysirkan şəhristanı|Təvisərkan]], [[Kəbudər Ahəng şəhristanı|Kəbudərahəng]], [[Məlayir şəhristanı|Məlayer]], [[Nəhavənd şəhristanı|Nəhavənd]], [[Həmədan şəhristanı|Həmədan]], [[Əsədabad şəhristanı|Əsədabad]]), '''[[Zəncan ostanı|Zəncan]]''' ([[Əbhər şəhristanı|Əbhər]], [[Takistan şəhristanı|Takestan]], [[Xudabəndə şəhristanı|Xudabəndə]], [[Zəncan şəhristanı|Zəncan]], [[Qəzvin şəhristanı|Qəzvin]]) ostanları arasında bölünmüşdür (3, s.5).<ref>3. Salname-ye amar-e keşvər 1371. Şomare-ye mosəlsəl-e nəşriyyat-e mərkəz-e amar-e İran:1849, çap dər çapxane-ye mərkəz-e amar-e İran, 1372.</ref> 1993-cü ildə [[Ərdəbil ostanı|Ərdəbil ayrıca ostan]] elan edildi. Daha sonra isə Qəzvin Zəncan ostanından ayrılaraq [[Qəzvin ostanı|müstəqil əyalət]] oldu.
 
1993-cü ildə [[Ərdəbil ostanı|Ərdəbil ayrıca ostan]] elan edildi. Daha sonra isə Qəzvin Zəncan ostanından ayrılaraq [[Qəzvin ostanı|müstəqil əyalət]] oldu.
 
=== 21-ci əsrdəki vəziyyət ===
İran İslam Respublikası Statistika mərkəzinin 2006-cı ilin hesablamaları üzrə nəşr etdirdiyi “Ərazinin və əhalinin ümumi hesablanmasına” əsasən, demək olar ki, ölkə 30 ostan, 336 şəhristan, 889 bəxş, 2400 dehestan, 1012 şəhər, 63904 kiçik yaşayış məskəninə bölünmüşdür (4, s.24).<ref>4. Nətayec-e təfsili-ye sərşomari-ye omumi-ye nofus-oməskən - 1385. Koll-e keşvər, şomare-ye mosəlsəl-e nəşriyyat-e Mərkəz-e Amar-e İran: 4232, Mərkəz-e Amar-e İran, 1387.</ref> Bu bölgüyə görə, 6 ostan, bu ostanlara aid edilən 62 şəhristan GüneyCənubi Azərbaycanın ərazisinə daxildir.
 
* O cümlədən [[Şərqi Azərbaycan ostanı|Şərqi Azərbaycan]]<nowiki/>a 19 şəhristan, 24 bəxş, 58 şəhər, 141 dehestan aid edilir. Ostanın ərazisi 45663 km2 -dir.
* [[Qəzvin ostanı|Qəzvin]] isə 15567 km2 əraziyə malik olub 5 şəhristan, 19 bəxş, 25 şəhər, 46 dehestandan təşkil olunmuşdur (5).<ref>5. Ətləs-e rahnəmai-ye ostanha-ye İran, enteşarat-e sazeman-e coğrafiyai-ye niruha-ye mosəlləh, 1390.</ref>
 
Bundan başqa, bu altı ostana qonşu olan [[Gilan ostanı|Gilan]], [[Kürdüstan ostanı|Kürdüstan]], Fars və s. ostanlara aid edilən bəzi ərazilər elmi mənbələrdə və ya kütləvi informasiya vasitələrində azərbaycanlıların kompakt yaşayış yerləri və GüneyCənubi Azərbaycanın tarixi əraziləri kimi qeyd olunur. GüneyCənubi Azərbaycanda və ümumiyyətlə, İranda yaradılmış tələbə və ziyalı təşkilatlarının nəşr etdirdikləri bir çox buraxılışlarda GüneyCənubi Azərbaycan ərazisinə aid edilən bu və ya başqa bölgələrdən bəhs edilmişdir. Bu kimi ərazilərə [[Astara (İran)|Astara]], [[Savə]], [[Bicar]], [[Qürvə|Qərvə]], Şəkərəli, [[Sonqur]] kimi vilayətlər daxildir.
 
2006-2010-cu illərdə İranda ostanlara bölgü yenidən aparılaraq onların sayı otuz ikiyə çatdırılmışdır. Qərbi Azərbaycan ostanında üç yeni şəhristan - [[Puldəşt şəhristanı|Poldəşt]], [[Çaypara şəhristanı|Çaypara]], [[Şövt şəhristanı|Şut]] yaradılmışdır.
* Xoy şəhəri mərkəz olmaqla '''''Xoy-Sərhəd''''' ostanının yaradılması layihəsi isə artıq nazirlər kabinetinə təqdim olunmuşdur. İİR-in sabiq prezidenti [[Mahmud Əhmədinejad]] Xoya etdiyi səfəri zamanı əhali qarşısında çıxış edərək, qısa bir zamanda nazirlər kabinetinə Xoy-Sərhəd ostanının yaradılması ilə bağlı göstəriş verəcəyini qeyd etmişdi (7).<ref>7. <nowiki>http://ata-khoy.blogfa.com/post-32.aspx</nowiki></ref>
 
Son nəticədə, GüneyCənubi Azərbaycanın ərazisindən bəhs edərkən müxtəlif mənbələrdə təqribən eyni coğrafi ərazidən bəhs edilir. Bu haqda aparılmış elmi tədqiqatlar azsaylı olsa da GüneyCənubi Azərbaycana aid edilən bu va ya başqa ərazilər haqqında məlumatlara rast gəlmək olar. Ş.Tağıyeva, Ə.Rəhimli və S.Bayramzadənin birgə tərtib etdikləri “Güney Azərbaycan” məlumat kitabında (Bakı, 2000) GüneyCənubi Azərbaycan ərazisi inzibati bölgü baxımından aşağıdakı kimi təqdim olunur:
 
1.Şərqi Azərbaycan əyaləti;
8. Astara şəhristanı (8, s.66).<ref>8. Ş.Tağıyeva., Ə.Rəhimli.,S.Bayramzadə. Güney Azərbaycan (məlumat kitabı). Bakı, “Orxan”, 2000.</ref>
 
XX əsrin 20-ci illərindən etibarən İranda aparılmış inzibati ərazi bölgüsü prosesini nəzərə alaraq GüneyCənubi Azərbaycana aid olan bölgələri aşağıdakı kimi qruplaşdırmaq olar:
 
1.Güney# Cənubi Azərbaycan ərazinə aid edilən əyalətlər ([[ostan]]lar): GüneyCənubi Azərbaycan ərazisi 6 ostana (Şərqi Azərbaycan, Qərbi Azərbaycan, Ərdəbil, Qəzvin, Həmədan, Zəncan) bölünmüşdür.
# 2.Güney Cənubi Azərbaycan ərazisinə aid edilən əyalətlərdən kənarda qalan bölgələr ([[şəhristan]]lar): Müxtəlif dövrlərdə [[Kürdüstan ostanı]]<nowiki/>na aid edilən [[Bicar]] və [[Qürvə|Qərvə]], Gilan ostanına aid edilən Astara, Fars ostanına aid edilən Savə mənbələrdə GüneyCənubi Azərbaycan ərazisi kimi qeyd olunur.
 
1.Güney Azərbaycan ərazinə aid edilən əyalətlər ([[ostan]]lar): Güney Azərbaycan ərazisi 6 ostana (Şərqi Azərbaycan, Qərbi Azərbaycan, Ərdəbil, Qəzvin, Həmədan, Zəncan) bölünmüşdür.
 
2.Güney Azərbaycan ərazisinə aid edilən əyalətlərdən kənarda qalan bölgələr ([[şəhristan]]lar): Müxtəlif dövrlərdə [[Kürdüstan ostanı]]<nowiki/>na aid edilən [[Bicar]] və [[Qürvə|Qərvə]], Gilan ostanına aid edilən Astara, Fars ostanına aid edilən Savə mənbələrdə Güney Azərbaycan ərazisi kimi qeyd olunur.
 
Beləliklə, İranın tərkibində AzərbaycanınCənubi (Güney)Azərbaycanın inzibati-ərazi bölgüsü tarixindən aydın olur ki, burada sabit inzibati-ərazi bölgüsü olmamışdır. XX əsrin əvvəllərindən, Pəhləvilər hakimiyyətinin ilk dövrlərindən başlayaraq GüneyCənubi Azərbaycan ərazisi kiçik inzibati ərazi vahidlərinə bölünmüşdür. Bu bölgü yalnız iqtisadi əsaslara malik olmayıb, siyasi xarakter də daşımışdır. Belə ki, mərkəzi hakimiyyət GüneyCənubi Azərbaycanın torpaqlarını müxtəlif inzibati-ərazi vahidləri arasında bölməklə etnik konsolidasiyanın qarşısını almağa çalışmışdır.<ref>Cəmalə Mirzəyeva - XX əsrdə Güney Azərbaycan ərazisində aparılmış inzibati-ərazi bölgüsü haqqında (“Güney Azərbaycan: tarix və müasirlik”. Bakı, “Zərdabi” nəşriyyatı, 2014, 216 səh.) http://shirvan.cls.az/front/files/libraries/2474/books/812713203.pdf</ref>
 
==== Azərbaycan-Kürdüstan sərhədi ====