"Tağı Ərani" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

1.891 bayt əlavə edildi ,  11 ay öncə
Düzəlişin təsviri yoxdur.
k (Şəxs_şablonu_qaydaya_salınır)
Redaktənin izahı yoxdur
 
}}
'''Tağı Əbülfət oğlu Ərani''' ({{DVTY}}) — [[İran]] inqilabçısı və milliyətçisi, fars dilində nəşr olunan "Dünya" [[Marksizm|marksist]] jurnalının təsisçisi və redaktoru.
 
== Həyatı ==
 
=== Uşaqlıq və yeniyetməlik illəri ===
Tağı Ərani [[1902]]-ci il sentyabrın 5-də [[Təbriz]] şəhərində, məmur ailəsində anadan olmuşdur. Atası Əbülfət Ərani İranın maliyyə nazirliyində vergi yığan idi. Bu vəzifə az müddətdə xeyli var-dövlət toplamaq imkanı verirdi. Bir çox mə'murlar belə də edirdilər: onlar soyğunçuluq və aldatma yolu ilə dövlət yığır, özləri üçün mənsəb və rütbə satın alırdılar. Lakin Əbülfəth Ərani bu yol ilə gedə bilmirdi; o, öz vəzifəsini namus və vicdanla yerinə yetirir, yeri düşəndə zəhmətkeşlərin ağır vəziyyətini yüngülləşdirirdi.
 
Tağı məktəbdə özünü çalışqan və çox fərasətli bir şagird kimi tanıtdırdı. Onda fövqəl'adə qabiliyyət var idi. O, təbiiyyat elmlərinə xüsusi maraq bəsləyirdi.
 
=== Siyasi fəaliyyəti ===
Tağı 1920-ci ildə orta məktəbi müvəffəqiyyətlə qurtarıb, Tehran tibb institutuna daxil oldu. Həmin illərdə (indinin özündə də) İranda həkim çox az idi. Şəhərlərdə və xüsusən kəndlərdə yoluxucu xəstəliklər adamları qırıb tökürdü. Xəstəliklərə qarşı mübarizə üçün həkim lazım idi. Ərani də özünu bu nəcib sənətə həsr etməyi qərara aldı.
Ərani 1920-ci ildə Tehranda orta məktəbi müvəffəqiyyətlə qurtarıb, Tehran tibb institutuna daxil oldu,<ref>Mübarizəyə həsr edilmiş ömür. Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı, Bakı–1967, səh. 69-75.</ref> ali təhsilə başladığı dövrdə İran milliyətçiliyinin hərəkatına cəlb olundu. Bir yandan İranda sürətli müasirləşmənin tərəfdarı olan Ərani, digər yandan [[Fars dili|fars dilindən]] qeyri-fars mənşəli sözlərin yığışdırılmasını, [[Zərdüştilik|zərdüştilik dininin]] dəyərlərinin dirçəldilməsini və, [[Sasanilər imperiyası|Sasanilər imperiyasında]] belə bir idari sistemin mövcud olduğunu iddia edərək, mərkəzləşmiş bir dövlətin yaradılmasını dəstəkləyirdi.
 
1922-ci ildə məzun olandan sonra Ərani, dövlət təqaüdü qazanaraq [[Veymar Respublikası|Almaniyanın]] paytaxtı [[Berlin|Berlinə]] kimya təhsili almağa getdi. Burada təhsil aldığı dövrdə [[sosializm]] və [[Solçuluq|solçuluğa]], həmçinin sürgündə olan [[İran Kommunist Partiyası|İran Kommunist Partiyasına]] maraq göstərməyə başladı. Doktoranturada oxuduğu müddətdə universitetdə [[Ərəb dili|ərəb dilini]] tədris etmiş, İran mədəniyyəti mövzusunda [[Ömər Xəyyam]], [[Sədi Şirazi]] və [[Nasir Xosrov]] haqqında üç qısa kitab yazmış və ətrafına sosializmlə maraqlanan digər iranlı tələbələri cəlb etmişdir.
Tağı Ərani orta məktəbdə və Tehran Tibb institutunda oxuduğu illərdə bütun İranda inqilabi çıxışlar dalğalanırdı. 1918–1921-ci illər İranda milli-azadlıq hərəkatının coşqun yüksəliş dövru idi. Rusiyada Böyük Oktyabr inqilabının qələbəsi bəşəriyyət tarixində yeni dövr açdı. O, imperializmə qüvvətli bir zərbə vurdu, imperializmin müstəmləkəçilik sisteminin tar-mar olunmasının başlanğıcını qoydu, xalqlar arasındakı munasibətlərdə yeni səhifə açdı. Oktyabr inqilabı müstəmləkə və asılı ölkələrin xalqlarına, o cümlədən İran xalqına olduqca böyük inqilabi tə'sir göstərdi.
 
İranın dil məsələsi barəsində milliyətçi görüşlərə sahib olan Ərani, 1924-cü ilin sentyabr ayında Berlində iranlı tələbələr tərəfindən buraxılan "Fərəngistan" qəzetinin 1-ci sayında müəllifi olduğu "''Azərbaycan, və ya İran üçün bir ölüm-dirim məsələsi''" (''Azərbaycan ya yek məs‘əle-ye həyati və məmati-ye İran'')(آذرﺑﺎﻳﺠﺎن ﻳﺎ ﻳﻚ ﻣﺴﺌﻠﻪ حياتي و ﻣﻤﺎﺗﻲ اﻳﺮان) başlıqlı məqaləsində İranda [[Azərbaycan dili|Azərbaycan türkcəsinin]] haqqında aşağıdakıları yazmışdır:<ref>https://vista.ir/m/a/gfjec</ref>
II Ümumrusiya Sovetlər qurultayının sülh haqqında qəbul etdiyi dekretdə çar hökumətinin bağladığı qeyri-bərabər hüquqlu müqavilələrin hamısının ləğv edilməsi elan olunurdu. Digər sənədlər arasında İranda "bitərəf" sahənin bölüşdürulməsi haqqında [[Çar Rusiyası]] ilə [[İngiltərə]] arasında [[1915]]-ci ildə bağlanan məxfi saziş də nəşr olundu. [[1917]]-ci il noyabrın 17-də "Rusiyanın və Şərqin bütün zəhmətkeş müsəlmanlarına" Sovet hökumətinin müraciəti nəşr olundu. Bu müraciətdə deyilirdi:
 
{{sitatın əvvəli}}ما در اینجا توجه تمام ایرانیان را به این نکته مهم جلب می کنیم که مسئله آذربایجان یکی از مهم ترین و قضایای حیاتی و مماتی ایران است ... پس در این مسئله باید افراد خیراندیش ایرانی فداکاری نموده و برای از بین بردن زبان ترکی و رایج کردن زبان فارسی در آذربایجان بکوشند. مخصوصا وزارت معارف باید عده زیادی معلم فارسی بدان نواحی در آذربایجان فرستاده، کتب و رسال ها و روزنامه جات مجانی و ارزان در آنجا انتشار دهد و خود جوانان آذربایجانی باید جانفشانی کرده متعد شوند تا می توانند زبان ترکی تکلم نکرده، به وسیله تبلیغات عاقبت وخیم آن را در مغز هر ایرانی جایگیر کنند.
"Rusiya respublikası və onun hökuməti–Xalq Komissarları Şurası özgə torpaqların işğal edilməsi əleyhinədir... İranın bölüşdürülməsi haqqında müqavilə cırılıb məhv edilmişdir. Hərbi əməliyyat dayandırılan kimi qoşunlar İran torpağından çıxarılacaq və iranlıların öz müqəddəratını azad surətdə müəyyən etmək hüququ tə'min ediləcəkdir".
{{-Rtl}}{{sitatın sonu}}
 
Tərcüməsi:<blockquote>''Biz burada bütün iranlıların diqqətini bu mühüm məqama çatdırırıq ki, Azərbaycan məsələsi İranın ən mühüm və ölüm-dirim işi olan məsələlərindən biridir. ... Buna görə də bu məsələdə İranın xeyrini diləyənlər fədakarlıq göstərməli və '''türk dilinin aradan götürülməsi''' '''və''' '''fars dilininin Azərbaycanda yayğınlaşdırması''' üçün çalışmalıdırlar. Xüsusilə '''təhsil nazirliyi''' Azərbaycanın müxtəlif nahiyələrinə (bölgələrinə) '''çox sayda fars dili müəllimləri göndərməli,''' orada '''pulsuz və ucuz kitablar, jurnallar və qəzetlər''' nəşr etməlidir, və '''azərbaycanlı gənclərin özləri gərək türk dilində danışa bilməyəcəkləri vaxta qədər canfəşanlıq etməlidirlər.''' Bu fikirlər təbliğat yoluyla hər bir iranlının beyninə düşəcək.''</blockquote>1930-cu ildə təhsilini başa çatdırdıqdan sonra marksizmin İranda yayılması üçün səy göstərmək niyyətində olan Ərani İrana qayıdaraq Tehran Texniki Kollecində işə düzəlir. 1931-ci ildə İranda ''"iştirakiyyə"'' (اشتراکیه), yəni sosializm və kommunizm fikirlərinin təbliğatını qadağan edən qanunun keçməsinə baxmayaraq, Ərani fars dilində gizli şəkildə nəşr etdiyi "Dünya" [[Marksizm|marksist]] jurnalının təsisçisi və redaktoru olur. O, Almaniyadan qayıdan bir neçə həmfikiri ilə birlikdə gizli müzakirə qrupları təşkil edir. Bu qruplarda sosialist klassiklərinin əsərlərini oxunur və tərcümə olunur, "Dünya" jurnalı üçün isə sosial siniflərin mücadiləsi, tarixi materializm və ictimai elmlər haqqında məqalələr hazırlanır. Jurnalda ayrıca olaraq tez-tez elmi mövzulara toxunulur.
Şərqin məzlum xalqlarının böyük dostu V.İ.Leninin başçılıq etdiyi Sovet Rusiyası bütün xalqlarla tam bərabərlik pripsiplərinə əsaslanan sülh və dostluq siyasəti elan etdi. Sovet hökuməti rus qoşunlarını İrandan çıxartdı, çar hökumətinin İrana zorla qəbul etdirdiyi müqavilə və sazişlərin hamısını ləğv etdi, çar Rusiyasının 100 milyon manat qızıldan artıq məbləğdə maddi sərvətini əvəzsiz olaraq İran xalqına verdi.
 
=== Həbsi və vəfatı ===
Oktyabr inqilabının qələbəsi və Sovet dövlətinin yaranması, Sovet hökumətinin siyasəti İrana ingilis ağalığını aradan qaldırmağa imkan verdi. Lakin İran irticası bu fürsət və imkandan istifadə etmək istəmədi. 1918-ci ildə ingilis qoşunları demək olar ki, bütün İran torpağını işğal etdilər. İngilis imperialisitləri İranın hakim dairələrindəki öz agentlərinin köməyi ilə 1919-cu ilin avqust ayında İran xalqına əsarətli sazişi qəbul etdirdilər. Bu saziş İran ordusunu, polisini, maliyyəni, rabitəni, gömrüyü və sairəni ingilis nəzarəti altına verirdi.
Jurnalın fəaliyyəti tezliklə [[Pəhləvilər|Pəhləvi]] hökümətinin narahatçılığına səbəb olur. 1937-ci ildə Tehran Universitetində tələbələr tərəfindən aksiyanın keçirilməsinin nəticəsində polis Əraninin və onun həmkarlarının fəaliyyətinin üstünü açaraq, Əraninin özü də daxil olmaqla toplamda 53 şəxsi həbs edir. Qısa bir zaman ərzində onlardan bəziləri azadlığa buraxılır. Buna baxmayaraq, bu qrupa Tağı Əraninin yaxın şəriki və həbs olunan şəxslərdən biri, 18 sentyabr 1941-ci ildə azadlığa buraxılan iranlı şair Bozorg Ələvinin öz məhbusluq dövrü haqqında yazdığı memuarın başlığının adı ilə sonralar ''"[[:ru:Процесс_пятидесяти_трех|'''53 nəfər''']]"'' (پنجاه و سه نفر) adı verilir.
 
16 ay sürən istintaqın nəticəsində onlardan 48 nəfəri məhkəmə önünə çıxır. Həbs olunanların arasında 2 professor, 4 həkim, 3 vəkil, 1 mühəndis, 3 orta məktəb müdiri, 4 orta məktəb müəllimi, 11 dövlət qulluqçusu, 11 tələbə, 8 fəhlə və 1 kəndli var idi. Onlardan 42 nəfəri [[Tehran]], 3 nəfəri [[Mazandaran ostanı|Mazandaran]], 2 nəfəri [[Abadan]] və 1 nəfəri [[İsfahan]] sakini idi, və onların hamısı (bir nəfər [[Bəhailik|bəhai]] istisna olmaqla) [[müsəlman]] ailələrdən idilər. Onların 26 nəfəri ali təhsilli idi, və bu 26 nəfərdən 6 nəfəri ali təhsillərini Qərbi Avropada başa çatdırmışdı. Onların əksəriyyəti paytaxtda yaşayan fars və Ərani kimi farslaşmış ziyalı təbəqənin nümayəndələrindən ibarət idi. Onların 33 nəfəri farsdilli bölgələrdə doğulmuşdu, lakin Ərani kimi qalanların bir çoxu İranın milli təhsil sisteminin sayəsində fars mədəniyyətinə assimilyasiya olmuşdu. Bu şəxslərin arasında [[Cənubi Azərbaycan|Azərbaycanda]] (5 nəfəri [[Təbriz|Təbrizdə]], 1 nəfəri [[Xalxal (Ərdəbil)|Xalxalda]]) doğulmuş 6 nəfər var idi. Bununla yanaşı, Tehranın özündə doğulmuş 2 nəfər [[Azərbaycanlılar|azərbaycanlı]], o cümlədən (1 nəfəri [[Qəzvin|Qəzvində]], 1 nəfəri Tehranda doğulmuş) [[Qacarlar (sülalə)|qacar]] soyunun nümayəndələri və Tehranda doğulmuş 1 nəfər [[Əfşarlar|əfşar]] soyunun nümayəndəsi də var idi. Həbs olunanların ortalama yaşı 30-40 arası idi.
[[İngiltərə]] müstəmləkəçilik siyasəti və İran hökumətinin itaətkarlığı İran xalqının geniş təbəqələrinin etirazıia səbəb oldu, kütləvi demokratik və milli azadlıq hərəkatının yüksəlişi başlandı. Hər yerdə keçirilən mitinq və nümayişlərin iştirakçıları İranda ingilis hökmranlığını aradan qaldırmağı, Sovet Rusiyası ilə dostluq münasibətləri yaratmağı, ölkədə demokratik azadlıqların təmin olunmasını tələb edirdilər.
 
Həbs edilmiş şəxslərin hamısı sosializm və kommunizm fikirlərinin təbliğatını qadağan edən qanuna əsasən cinayət məsuliyyətinə cəlb olundu və "kommunist təşkilatın üzvləri" olmaqla təqsirləndirildi. Bundan əlavə, onların bir çoxu "kommunist", "sosialist", "materialist" və hətta "ateist" bir məfkurənin təbliğatında ittiham edildi. Onların az bir qismi həmçinin sürgündə olan kommunistlərlə əlaqədə olmaqda, Tehranda tələbə aksiyası təşkil etməkdə və İsfahanda parça fabriklərinin fəaliyyətinə ziyan verməyi planlaşdırmaqda ittiham edilmişdi.
[[1920]]-ci ilin yayında [[Ənzəli]] şəhərində İran Kommunist Partiyasının I qurultayı oldu*. İran xalqının ən yaxşı nümayəndələrini öz sıralarında toplamış olan kommunist partiyası İran xalqının azadlığı və səadəti uğrunda, İranı ingilis müstəmləkəçilərinin pəncəsindən xilas etmək uğrunda mübarizə aparmağı öz məqsədi hesab etdi. Qurultayda partiyanın Proqramı qəbul edildi. Bu proqram aşağıdakı ən yaxın vəzifələri irəli sürürdü: ingilis imperialistlərini İrandan qovmaq və 1919-cu ilin əsarətli İngiltərə–İran sazişini ləğv etmək; Qacar sülaləsini yıxmaq və şahlıq üsuli-idarəsini ləğv etmək; xanların və feodalların hökmranlığını məhdudlaşdırmaq; İranda xalq respublikası yaratmaq; demokratik hökumət və xalq ordusu təşkil etmək; gizli səsvermə yolu ilə ümumi seçkilər əsasında tə'sis məclisi keçirmək. Milli iqtisadiyyatı möhkəmləndirmək və xalqın həyat səviyyəsini yuksəltmək üçün də tədbirlər keçirilməsi nəzərdə tutulurdu.<ref>1916-cı ildə İranda sosial-demokrat "Ədalət" qrupu yaradılmışdı. Bu qrup çox keçmədən "Ədalət" partiyası adlandı. 1920-ci ilin iyun ayında "Ədalət" partiyasının I qurultayında bu partiya İran Kommunist Partiyası adlandırıldı.</ref>
 
Məhkəmə prosesində cavabdehlərin bəziləri marksizmə maraq göstərdiklərini, bir çoxu isə sosialist olduqlarını boyunlarına almış olsa da, hamısı kommunist olduğunu inkar edirdi. Məhkəmə qarşısında müdafiəsinin bir hissəsi olaraq Ərani, sosializm və kommunizmin Qərb sivilizasiyasının bir hissəsi olduğu üçün qadağan edilə bilməyəcəyini və İranın zərurət səbəbilə qərbləşməli olduğunu iddia etdi.
Milli azadlıq hərəkatı İranın şimal rayonlarında, yə'ni İran Azərbaycanında, Gilanda və digər əyalətlərdə daha çox yüksəldi. 1920-ci ilin aprel ayında İran Azərbaycanında mərkəzi hökumətə qarşı və bu hökumətin arxasında duran ingilis imperialistlərinə qarşı silahlı üsyan baş verdi. Bu üsyana Azərbaycanın görkəmli demokratı Şeyx Məhəmməd Xiyabani başçılıq edirdi. Üsyançılar İran Azərbaycanını "Azadlıq ölkəsi" elan etdilər, Təbrizdəki hökumət idarələrini ələ keçirdilər. İran hökumətinin tə'yin etdiyi qubernatoru və mə'murları şəhərdən qovdular. Bir sıra demokratik islahat həyata keçirildi, ərzaq mallarının qiyməti ucuzlaşdırıldı və s. 1920-ci ilin iyun ayında Xiyabaninin başçılığı ilə İran Azərbaycanının milli hökuməti tə'sis edildi.
 
Məhkəmə məhbuslardan 45 nəfərin mühakimə olunması ilə sona çatdı. Ərani və digər aparıcı fəallar ən çox 10 il həbs cəzası aldılar (Ərani təcridxanada həbs olunmağa məhkum edilmişdi), digərlərinə isə 3 ildən 7 ilədək müxtəlif həbs cəzaları verildi. Tehran yaxınlığında bir həbsxanada məhbus olan Ərani və yoldaşları orada digər siyasi məhbuslarla əlaqəyə girdilər. Onların arasında [[:ru:Дженгелийцы|Cəngəli qiyamından]] xilas olan kommunistlər, Tehrandakı keçmiş həmkarlar ittifaqı hərəkatının çoxu Gilandan olan azərbaycanlı kommunist veteranları, faşist olmaqda günahlandırılan ordu zabitləri, hökumətə qarşı üsyan qaldırdıqlarına görə məhkum edilmiş tayfa böyükləri, və şaha qarşı çıxdıqlarına görə məhkum edilmiş bir neçə tanınmış siyasətçi.
Həmin il Gilandakı inqilabi qüvvələr də hakimiyyət başına gəldi. 1920-ci il iyunun 4-də Gilan respublikası elan olundu. [[Gilan respublikası]] hökumətinin tərkibinə sonralar İran kommunistləri də daxil oldular. Bu hökumət ingilis imperialistlərinə qarşı mübarizəni, şah üsuli-idarəsini yıxmağı, feodal quruluşuna qarşı mübarizəni ilk plana çəkmişdi. Respublika hökumətinin ən mühüm vəzifələrindən biri Tehranı ələ keçirmək idi.
 
Tağı Ərani məhkəmədən 16 ay sonra, 1940-cı il fevralın 4-də, həbsxananın vəfat etdi. Onun həmkarları həbsxana nəzarətçilərinin ona zəruri tibbi müalicə almasına yol vermədiklərinə görə ölümündə məsuliyyət daşıdıqlarını ya da polisin Əranini qəsdən öldürdüyünü iddia etdilər, lakin rəsmi açıqlamaya əsasən, o sağalmayan tif xəstəliyinə yoluxmasından vəfat etmişdi.
İran Azərbaycanında və Gilanda üsyan etmiş xalqın qazandığı müvəffəqiyyətlər bütün ölkəni hərəkətə gətirdi. Xalq qəzəbinin dalğaları ingilispərəst Vosuq-əd-Dövlə hökumətini alt-üst etdi. Hakimiyyət başına gələn Moşir-əd-Dövlə İranda ingilis tə'sirini məhdudlaşdırmağa cəhd etdi və [[1919]]-cu ilin İngiltərə–İran sazişinin həyata kecirilməsinin qarşısını aldı.
 
18 sentyabr 1941-ci ildə, Rza şah Pəhləvinin taxtdan enməsindən cəmi 2 gün sonra, məhkumlardan 27 nəfər azadlığa buraxıldı. Siyasi baxışlarına sadiq qalan keçmiş məhbuslar, azadlığa buraxılandan bir ay sonra, 2 oktyabr 1941-ci ildə İranın [[İran Tudə Partiyası|Tudə Partiyasının]] əsasını qoydular. Partiyanın əsasının qoyulmasında həlledici rolu oynayanlar Ərani ilə Avropada təhsil almış digər məhbuslar idi: ruhani ailəsindən olan yəzdli cərrah Dr. Murtuza Yəzdi,  qacar soyundan gələn tehranlı ziyalı vəkil [[İrəc İskəndəri]], Tehran Universitetində fizika professoru kimi çalışmış gilanlı [[Rza Radməniş|Dr. Rza Radməniş]], və şair Bozorg Ələvi. Partiyanın rəhbərliyini İrəc İskəndərinin əmisi Süleyman İskəndəri (hansı ki həbs olunmamışdı) öz öhdəsinə götürmüşdü. Oktyabr ayında qalan məhbuslar da amnistiya verilməsindən sonra azadlığa buraxıldı və Tudə Partiyasına qoşuldu.
Bu zaman Sovet Rusiyası ilə İran arasında diplomatik münasibətlər yaratmaq haqqında danışıqlar başlandı. İngilis imperialistləri və onların İrandakı agentləri bu danışıqlara hər vasitə ilə mane olmağa çalışırdılar. Buna baxmayaraq danışıqlar 1921-ci ildə dostluq haqqında müqavilə imzalanması ilə başa çatdı, iki qonşu ölkə arasındakı münasibətlərdə yeni səhifə açdı. İran tarixində bu, böyük dövlətlə bağlanmış ilk bərabər hüquqlu müqavilə idi. Sovet Rusiyası ilə bərabər hüquqlu müqavilənin imzalanması İranın suverenliyini möhkəmlətmək, onu müstəmləkə asılılığından xilas etmək üçün əlverişli şərait yaratdı. İran ictimaiyyətinin bütün tərəqqipərvər və demokratik ünsürləri Sovet–İran müqaviləsinin bağlanmasını alqışlayırdılar.
 
İran irticası müqaviləyə tamamilə başqa cür yanaşdı. O, müqavilənin həyata keçirilməsini necə olursa-olsun pozmağa can atırdı. Müqavilənin tam mətni İran mətbuatında dərc edilmədi. Sovet səfirinin ölkəyə gəlməsinə maneələr törədildi.
 
Eyni zamanda İranın hakim dairələri ölkədə, ilk növbədə İran Azərbaycanında və Gilanda milli azadlıq hərəkatını hər vasitə ilə boqmağa çalışırdılar. 1920-ci ilin sentyabrında İran Azərbaycanında üsyan yatırıldı; bir il sonra isə Gilan respublikasını boğdular.
 
Tağı Əraninin mətanəti və qırılmaz inqilabi əhvali-ruhiyyəsi cəlladları qəzəbləndirirdi. Buna görə Əraninin məhv edilməsi planı hazırlandı. Məhkəmədən sonra Əranini başqa bir kameraya keçirdilər. Ondan qabaq həmin kamerada yatalaq xəstəliyinə tutulmuş məhbus qalırdı, Əraninin zəifləmiş orqanizmi sirayətə qarşı müqavimət göstərə bilmədi və o, çox keçmədən ağır xəstələndi. Əlbəttə, yaxşı müalicə və yaxşı qulluq edilsəydi, onu xilas etmək olardı. Lakin hökumət orqanlarının xain niyyətində bu yox idi. 1940-cı il fevralın 4-də doktor Ərani 38 yaşında ikən vəfat etdi.
 
== Mənbə ==
* Mübarizəyə həsr edilmiş ömür. Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı, Bakı–1967, səh.69-75.
 
== İstinadlar ==