"Nebraska" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

28 bayt çıxarıldı ,  2 ay öncə
k
tənzimləmə, replaced: [[Şəkil: → [[Fayl: (7) using AWB
k (tənzimləmə, replaced: [[Şəkil: → [[Fayl: (7) using AWB)
 
'''Nebraska''' ''([[İngilis dili|ing]]. Nebraska)''- [[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]]-ın qərb hissəsində yerləşən bir [[Ştat (ABŞ)|ştat]]. Ştatın əhalisi 1 842 641 nəfərdir (2011). Ştatın paytaxtı - [[Linkoln (Nebraska)|Linkoln]] şəhəri, ən böyük şəhəri isə [[Omaha (Nebraska)|Omahadır]]. 1867-ci ildə Nebraska ştat statusu alıb və [[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]]-ın 37-ci ştatı olub.
 
Nebraska ştatının sahəsi təxminən 77 220 kvadrat mildir (200 000 &nbsp;km<sup>2</sup>). Əhalisi isə təxminən 1.9 milyondur.
 
== Etimologiya ==
 
== Tarixi ==
[[ŞəkilFayl:Nebraska 1718.jpg|left|thumb|230x230px|1718-ci ildə Nebraska ştatının xəritəsi.]]
[[Avropa İttifaqı|Avropalıların]] [[Nebraska çayı]] boyunca gəlməsindən minlərlə il əvvəl insanlar yaşayırdı. [[Avropa İttifaqı|Avropalıların]] gəldikləri zaman burada [[Omaha (Nebraska)|Omaha]], Oto, [[Missuri]], [[Ponka]] tayfalarının hindiləri və bütün Siu dil qrupuna aid lakotun bir hissəsi məskunlaşmışdır.
 
1804-1806-cı illərdə Lüis və Klark ekspedisiyasından çox əvvəl fransız-Kanada tədqiqatçıları [[Santa-Fe|Santa Fe]] yolunda Nebraska ərazisini keçdilər.
 
1819-cu ildə Birləşmiş Ştatlar [[Missuri çayı|Missuri çayının]]nın qərbində [[Amerika Birləşmiş Ştatları|Amerika]] ordusunun ilk forpostu olmuş Atkinson Fortini təsis etmişdir. Ancaq Amerikalıların ilk görkəmli yaşayış məntəqələri 1848-ci ildən sonra Nebrasda və Kaliforniyanın qızıl qızdırmasının başlamasından sonra ortaya çıxdı. 30 may 1854-cü ildə [[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]] Konqresi Kansas Nebraska Aktı görə 400C arasında sərhəd yaradılması, Kanzas və Nebraska əraziləri yaratmışdır. Nebraska ərazisi müasir Kolorado, Şimali Dakota, Cənubi Dakota, Vayominq və Montana dövlətlərinin bir hissəsini əhatə etmişdir. Yeni ərazinin paytaxtı Omaha şəhəri oldu.
 
1860-cı illərdə ABŞ hökuməti bir çox Hind tayfalarını öz ənənəvi torpaqlarını tərk etməyə və rezervasiyaya köçməyə məcbur etdikdən sonra yeni torpaqlarda kənd təsərrüfatının inkişafı imkanı yarandı. Homsteads aktına görə, minlərlə sakinlər fermer təsərrüfatları altında federal hökumət tərəfindən ayrılmış torpaqları işğal etmək üçün Nebraska ' ya gəldilər. Əhalinin sürətli artımı ərazinin dövlət hüquqlarına iddia etməsinə icazə verdi.
 
== Coğrafiyası ==
[[ŞəkilFayl:Platte River.jpg|thumb|233x233px|Platt Çayının görünüşü]]
Nebraska, cənub-şərqdə [[Ayova]], cənub-şərqdə [[Missuri]], cənubdakı [[Kanzas]], cənub-qərbdə [[Kolorado]], [[Vayominq]] ilə, şimalda [[Cənubi Dakota]] ilə sərhəddədir. Dövlətin tərkibinə 93 rayon daxildir. Nebraska iki saatlıq zonada yerləşir. Dövlətin ərazisindən [[Qərb|Qərbə]]ə, şərqə üç böyük çay axır: dövlətin şimal hissəsində Nayobrara, Şimal-Platt və cənub hissəsində şimal-Platt və South Platt çaylarının birləşməsindən meydana gələn Yayla.
 
Geoloji baxımdan Nebraska iki bölgəyə bölünür: parçalanmış düzənliklər və böyük düzənliklər. Ştatın şərq hissəsi buzlaqun geri çəkilməzdən əvvəl formalaşmış və səciyyəvi mülayim təpələri olan bir ərazi olan Parçalanmış düzənliklər zonasında yerləşir.
 
== İqlimi ==
Nebraska iki iqlim zonalarında yerləşir. Ştatın Şərq yarısı rütubətli kontinental iqlim zonasında, Qərb yarımqiymətli iqlim zonasında yerləşir. Ümumiyyətlə Nebraska üçün temperatur və yağış əhəmiyyətli mövsümi dəyişməsi ilə xarakterizə olunur. Bütün dövlət üçün isti yay və soyuq qışlarla orta temperatur təxminən eynidır. Orta illik yağıntı dövlətin cənub-şərq hissəsində 800 &nbsp;mm-dən Qərbə qərb hissəsində 350 &nbsp;mm-ə qədər azalır. Rütubət də şərqdən qərbə əhəmiyyətli dərəcədə azalır. Nebraskada qar yağışları kifayət qədər tez — tez olur, qar örtüyü ştatının böyük ərazisində 65-dən 90 sm-ə çatır, Nebraskada qeydə alınmış ən yüksək temperatur 48c (24 iyul 1936-cı il), ən aşağı temperatur isə -44 c (12 fevral 1899-cu il) təşkil edir.
 
Nebraska sözdə Tornado Xiyabanında yerləşir. Yazda və yayda tez-tez göy gurultulu leysan, güclü fırtına və tornado.
 
== Əhali ==
[[ŞəkilFayl:Nebraska population map.png|thumb|289x289px|Nebraska ştatında əhali sıxlığı]]
2010-cu ildə Nebraska əhalisi 1 826 341 nəfər təşkil edib. 2000-ci il siyahıyaalma məlumatları ilə müqayisədə əhalinin sayı əsasən təbii artım hesabına 85 000 (5%) - dən çox artmışdır. Əhalinin Mərkəzi Alay dairəsinin payına düşür.
 
 
=== Din ===
[[ŞəkilFayl:Weissert, Nebraska Church of God.jpg|thumb|Nebraska ştatında [[kilsə]]]]
Din mənsubiyyətinə görə ştat əhalisi aşağıdakı kimi bölünür:
 
Xristianlar 90% təşkil edir, heç bir dinə aid olmayan — 9 %, digər dinlərin payına 1% düşür. Xristianlar arasında fərqlənir: katoliklər (28 %), lüteranlar (16 %), metodistlər (11 %), baptistlər (9 %), Presbyterians (4 %), digər protestantlar (21%), xristianlar digər təfsirlər (1%).
=== İcra hakimiyyəti ===
İcra Hakimiyyətinin başçısı Qubernatordur (Pit Riketts). İcra hakimiyyətinin digər seçilmiş vəzifələrinə aşağıdakılar aiddir: vitse-qubernator (qubernatorla qoşalaşmış), Baş prokuror, dövlət katibi, Dövlət xəzinədarı və dövlət nəzarətçisi. Bütün bu şəxslər dörd il müddətinə seçilir.
[[ŞəkilFayl:Nebraska State Capitol at night.jpg|thumb|258x258px|Nebraska ştatının idarəedicisi]]
 
=== Qanunvericilik hakimiyyəti ===
 
=== Əsas şirkətlər ===
[[ŞəkilFayl:Union pacific center.jpg|left|thumb|260x260px|Union Pacific Centerin Nebraska, Linkolndaki baş ofisi]]
Berkshire Hatvay Holdinq şirkətinin qərargahı Omaha şəhərində yerləşir və onun baş direktoru Uorren Baffet Forbes jurnalının versiyasına görə dünyanın ən zəngin adamlarından biridir. Omaha də aşağıdakı şirkətlərin qərargahında yerləşir: ConAgra, Omaha, InfoUSA, TD Ameritrade, Qərb Korporasiyası, Valmont Sənaye, Dünya, Kie Corporation və birlik Pacific Railroad.
 
 
== Böyük şəhərləri ==
[[ŞəkilFayl:Skyline of Downtown Lincoln, Nebraska, U.S. (2015).jpg|thumb|250x250px|Linkolnun panoram görüntüsü]]
Aşağıdakılar Nebraska ştatının əhalisinə görə ən böyük şəhərləridir:
 
4.933

edits