"Endokrin sistemi" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

431 bayt əlavə edildi ,  2 ay öncə
k
Düzəlişin təsviri yoxdur.
k
k
 
== Hormonlar ==
{{Əsas|Hormon}}[[Fayl:Insulin 1AI0 animation.gif|alt=|left|thumb|[[İnsulin]] [[Hormonlar|hormon]]<nowiki/>u<nowiki/>]]Sekresiya [[vəzi]]<nowiki/>lərinin buraxdığı [[bioloji fəal maddələr]]ə [[hormonlar]] deyilir. [[Hormonlar]] [[qan]]<nowiki/>la [[orqanizm]]<nowiki/>in hər yerinə aparılaraq bir çox [[orqanlar sistemi]]<nowiki/>nin [[Funksiya (iş)|funksiya]]<nowiki/>larına və bütün [[orqanizm]]<nowiki/>in [[həyat]] [[fəaliyyət]]<nowiki/>inə təsir edir. [[Hormonlar]] [[maddələr mübadiləsi]], [[böyümə]] və [[inkişaf]] [[proses]]<nowiki/>lərini tənzimləyir. Bəzi [[hormonlar]] hər hansı [[orqanlar sistemi]]<nowiki/>nin [[Funksiya (iş)|funksiya]]<nowiki/>larına daha çox təsir edir. Bu cür [[Orqan (insan)|orqan]]<nowiki/>lara [[hədəf orqan]]<nowiki/>lar deyilir. [[Hədəf orqan]]<nowiki/>ların [[hüceyrə]] [[membran]]ı həmin [[hormonlar]]<nowiki/>a çox həssəs olur. Məsələn, cinsiyyət [[hormonlar]]ı [[Cinsiyyət sistemi|çoxalma orqanları sistemi]]<nowiki/>nin [[böyümə]]<nowiki/>sini və [[inkişaf]]ını sürətləndirir. [[Vəzi]]<nowiki/>lərin hamısının işi bir-birilə sıx əlaqədardır. Hər hansı bir [[vəzi]]<nowiki/>nin çox və ya az [[Hormonlar|hormon]] buraxması başqa [[vəzi]]<nowiki/>nin [[Funksiya (iş)|funksiya]]<nowiki/>sını gücləndirir və yaxud zəiflədir. İndiyə qədər [[insan]]<nowiki/>da [[50 (ədəd)|50]]-dən çox [[Hormonlar|hormon]] müəyyən edilmişdir.
 
== Endokrin sistemində nevroloji idarə mərkəzləri ==
 
=== Talamus ===
{{Əsas|Talamus}}
[[Fayl:Thalamus_small.gif|alt=|thumb|[[Talamus]]]]
Əsas görmə [[Orqan (insan)|orqan]]ıdır.[[Fayl:Thalamus_small.gif|alt=|thumb|[[Talamus]]|left]]
 
=== Hipotalamus ===
{{Əsas|Hipotalamus}}
Bütün [[onurğalılar]]<nowiki/>da humoral sistemin ən əsas idarə mərkəzi [[hipotalamus]]<nowiki/>dur. [[30 (ədəd)|30]]-dan çox [[Funksiya (iş)|funksiya]] yerinə yetirir. Onun funksiyalarına [[Qoxu orqanı|qoxu]] və [[Görmə üzvü|görmə]] istisna olmaqla, bütün hissi [[Orqan (insan)|orqan]]<nowiki/>ların tənzimlənməsi və s. aiddir.
[[Fayl:Hypothalamus_image.png|alt=|left|thumb|[[Hipotalamus]]]]
 
== Vəzilər ==
[[Vəzi]] sekresiya ya ekskresiyaya malik epitel hüceyrələrindən (vəzi toxumasından) təşkil olunmuş üzvə deyilir. Epitel toxuma vəzinin əsas kütləsini, birləşdirici toxuma isə onun stromasını (istinadını) təşkil edir. Endokrin sistemi [[daxili sekresiya vəziləri]], [[xarici sekresiya vəziləri]], [[qarışıq sekresiya vəziləri]]<nowiki/>ndən meydana gəlmişdir. Sekresiya [[vəzi]]lər<nowiki/>i içərisində [[insan]]<nowiki/>da ən əsas funksiyanı daşıyan [[vəzi]]<nowiki/>lər [[qalxanabənzər vəzi]] və [[Böyrəküstü vəzilər|böyrəküstü vəzi]]<nowiki/>dir.[[Fayl:Endocrine_vs._Exocrine.svg|thumb|363x363px|Daxili sekresiya vəziləri (solda) və xarici sekresiya vəzilərinin (sağda) quruluşundakı fərqlər]]
[[Vəzi]] sekresiya ya ekskresiyaya malik epitel hüceyrələrindən (vəzi toxumasından) təşkil olunmuş üzvə deyilir. Epitel toxuma vəzinin əsas kütləsini, birləşdirici toxuma isə onun stromasını (istinadını) təşkil edir. Endokrin sistemi [[daxili sekresiya vəziləri]], [[xarici sekresiya vəziləri]], [[qarışıq sekresiya vəziləri]]<nowiki/>ndən meydana gəlmişdir. Sekresiya [[vəzi]]lər<nowiki/>i içərisində [[insan]]<nowiki/>da ən əsas funksiyanı daşıyan [[vəzi]]<nowiki/>lər [[qalxanabənzər vəzi]] və [[Böyrəküstü vəzilər|böyrəküstü vəzi]]<nowiki/>dir.
 
=== Daxili sekresiya vəziləri ===
{{Əsas|Daxili sekresiya vəziləri}}
[[Daxili sekresiya vəziləri]] [[bədən]]<nowiki/>in xaricinə çıxacaqları olmayan [[vəzi]]<nowiki/>lərdir. Bu vəzilər hazırladıqları hormonları qana ifraz edir. [[Hipofiz]], [[epifiz]], [[qalxanabənzər vəzi]], [[qalxanabənzər ətraf vəziləri]], [[epifiz]] və [[böyrəküstü vəzilər]] bunların nümunələridir:
 
[[Fayl:Xarici sekresiya vəzisinin quruluş sxemi.jpg|thumb|[[Xarici sekresiya vəziləri]]<nowiki/>nin quruluşu]]
 
=== Xarici<nowiki/> sekresiya vəziləri ===
{{Əsas|Xarici sekresiya vəziləri}}
[[Xarici sekresiya vəziləri]]<nowiki/>nin axacaqları [[bədən]] xaricinə olduğundan belə adlandırılır. Bunlara [[ağız suyu vəziləri]], [[Tər vəziləri|tər vəzisi]], [[Süd vəziləri|süd vəzisi]], [[mədə|mədə vəziləri]], [[qaraciyər|qaraciyər vəziləri]], [[göz yaşı vəziləri]], [[piy vəziləri]], [[Qulaq kiri vəzil|qulaq kiri vəzisi]], [[selik vəziləri]], [[prostat vəzi]] daxildir.[[Fayl:Illu quiz hn Ohne Text.JPG|alt=|left|thumb|[[Ağız suyu vəziləri]]|212x212px]]
 
 
====== Dilaltı vəzi ======
{{Əsas|Dilaltı vəzi}}
Dilin alt hissəsində yerləşir. Sayları 1 cütdür.
Dilin alt hissəsində yerləşir. Sayları 1 cütdür. Orqanizmdə ən sürətli sorulma prosesi dilaltı vəzidə gedir. Bu proses 1-1.5 dəq ərzində həyata keçir.
 
====== Çənəaltı vəzi ======
{{Əsas|Çənəaltı vəzi}}
Çənənin alt hissəsində yerləşir. Sayları 1 cütdür.
 
====== Qulaqaltı vəzi ======
{{Əsas|Qulaqaltı vəzi}}
 
Qulağın ön-aşağı tərəfində yerləşir. Sayları 1 cütdür.[[Fayl:Skin.png|thumb|[[Dəri]]<nowiki/>nin quruluşu və dəri üzərində yerləşən vəzilər (Piy və tər vəziləri)]]
 
==== Tər vəzisi ====
{{Əsas|Tər vəziləri}}
Bu [[vəzi]] [[tər]] [[İfrazat|ifraz]] edir ki, bu da [[bədən]]<nowiki/>in [[temperatur]]<nowiki/>unun aşağı salınmasında böyük rol oynayır. [[İnsan]]ın [[2 (ədəd)|2]] [[Kvadrat metr|kv.m]] [[dəri]] səthi boyu yayılmışdır və [[insan]]<nowiki/>da iki milyona (2000000) qədər tər vəzisi vardır. [[Tər vəziləri]] [[dəqiqə]]<nowiki/>də [[1 (ədəd)|1]] [[Millilitr|ml]] tər ifraz edir. Bu ədəd gün ərzində [[12 (ədəd)|12]] [[litr]]<nowiki/>dir. [[Tər vəziləri]] [[2 (ədəd)|2]] cür olur:
* Ekrin [[tər vəziləri]]
 
==== Süd vəzisi ====
{{Əsas|Süd vəziləri}}
[[Süd vəziləri|Süd vəzisi]]: Bu [[vəzi]] [[süd]]ün [[İfrazat|ifraz]] olunmasında rol oynayır.
[[Fayl:Tear_system.svg|thumb|Göz yaşı sistemi:a. Göz yaşı vəzi; b. Yuxarı göz yaşı nöqtəsi; c. Yuxarı göz yaşı kanalı; d. Göz yaşı kisəsi
 
==== Mədəaltı vəzi ====
{{Əsas|Mədəaltı vəzi}}<nowiki/><nowiki/><nowiki/><nowiki/>[[Fayl:Pancreas az.gif|thumb|[[Mədəaltı vəzi]] və onun quruluşu|alt=]]
[[Qan]]<nowiki/>da [[qlükoza]]<nowiki/>nın miqdarını tənzimləyir. Hazırladığı [[hormonlar]] [[insulin]] və [[qlükaqon]]<nowiki/>dur. [[Mədəaltı vəzi]]<nowiki/>nin quruluşu baş hissə, cisim, quyruq hissədən ibarətdir.
 
==== Yumurtalıqlar ====
{{Əsas|Yumurtalıq}}
[[Hormonlar]]ı [[cinsi yetişkənlik dövrü]]<nowiki/>ndə [[qan]]<nowiki/>a keçərək [[Ikincili cinsiyyət əlamətləri|qızlarda ikincili cinsiyyət əlamətləri]] yaradır. Hazırladığı [[hormonlar]], əsasən, [[estrogen]], [[progesteron]]<nowiki/>dur.
[[Fayl:Gray589 az.png|alt=|left|thumb|[[Yumurtalıq]]<nowiki/>lar]]
 
==== Toxumluqlar və ya Xayalar ====
{{Əsas|Xaya}}
[[Hormonlar]]ı [[cinsi yetişkənlik dövrü]]<nowiki/>ndə aşkar olunur və [[Ikincili cinsiyyət əlamətləri|oğlanlarda ikincili cinsiyyət əlamətləri]]<nowiki/>nin yaranmasına səbəb olur. Hazırladığı [[hormonlar]], əsasən, [[Testosteron|testesteron]], [[Androgenez|androgen]]<nowiki/>dir.
[[Fayl:Gray1144.png|alt=|center|thumb|[[Xaya|Toxumluq]]<nowiki/>lar və ya [[xaya]]<nowiki/>lar]]