"Laçın Dövlət Təbiət Yasaqlığı" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

k
 
[[Fayl:Laçın Dövlət Təbiət Qoruğu.jpg|thumb]]
'''Laçın Dövlət Təbiət Yasaqlığı''' – Laçın dövlət yasaqlığı [[1961]]-ci ilin noyabr ayında Laçın rayonu ərazisində yaradılmışdır. Yasaqlığın yaradılmasında məqsəd buradakı heyvan və quşları qoruyub saxlamaq və artırmaqdır.Ən yüksək zirvə Qırxqızdır (2825 m), [[Şəlvə]], [[Picənis]], [[Qorçu]] və s. çayların endiyi dərin dərələr vasitəsi ilə kəskin parçalanmışdır.Ərazisi 21370 hektardır.<ref>{{cite web |url=https://www.mdu.edu.az/index.php/az/807-az-rbaydzan-n-dilb-r-zhu-l-rind-n-biri-olan-la-n-rayonunun-erm-nil-r-t-r-find-n-i-al-ndan-28-il-t-r |title=Laçın - əsrarəngiz gözəlliyə və zəngin təbii sərvətlərə malik diyar |author= |date= |website= www.mdu.edu.az|publisher= |language= |access-date= 17 sentyabr 2021|archive-url= |archive-date= }}</ref> Yasaqlığın 862 ha və ya 4% ərazisi qayalar və uçqunlar, 34,0 ha ərazisi isə xüsusi təyinatlı torpaqlardan ibarətdir.
 
== Ümumi məlumat ==
Yasaqlıqda cüyür, qaya keçisi, çöl donuzu, ayı və s. quşlardan isə turac, kəklik və s. məskunlaşmışdır. [[Laçın]] dövlət yasaqlığının sahəsi 21,4 hektardır, bu da respublika ərazisinin 0,25%, respublika yasaqlıqlarının isə 8,8% təşkil edirdi. Həmin sahənin 7369 ha və ya 34,5%-i meşə sahəsi, 1448 ha və ya 6,8% alp çəmənliyi, 7400 ha və ya 34,8% subalp çəmənliyi, 4257 ha və ya 20% otlaqlar, 862 ha və ya 4% qayalar və üçqunlar, 34,0 ha xüsusi təyinatlı torpaqlardır. Orta və yüksək dağlıq əraziyə xas olan relyefə malikdir.<ref>{{cite web |url=https://azvision.az/news/239655/-lacinin-zengin-tebieti,-yeralti-servetleri...--fotolar-.html |title=Laçının zəngin təbiəti, yeraltı sərvətləri... |author= |date= |website=azvision.az |publisher= |language= |access-date= 17 sentyabr 2021|archive-url= |archive-date= }}</ref>
 
== Faunası ==
Ən yüksək zirvə Qırxqızdır (2825 m), [[Şəlvə]], [[Picənis]], [[Qorçu]] və s. çayların endiyi dərin dərələr vasitəsi ilə kəskin parçalanmışdır. Yasaqlığın ərazisinə qışı quraq keçən, soyuq iqlim tipi hakimdir.
Bitki örtüyünə görə yasaqlığın ərazisi iberiya palıdlarından ibarət olan orta dağ-meşə (1000–1700 m), şərq palıdından ibarət olan yuxarı dağ meşə (1700–2200 m), subalp (2200–2500 m) və alp (2500–2800) m çəmənlikləri qurşaqlıqlarına ayrılır. Sahəsinin 7 369 ha və ya 34,5%-i meşə sahəsi, 1 448 və ya 6,8%-i alp çəmənliyi, 7 400 ha və ya 34,8%-i subalp çəmənliyi, 4 257 ha və ya 20% otlaqlar, 862 və ya 4% qayalar və uçqunlar, 34 ha xüsusi təyinatlı torpaqlardır. Meşələri əsasən vələs, çökə, ağcaqayın, palıd və s. qarışıqdan ibarət olan meşələrdir, vələsin üstünlük təşkil etdiyi meşələri xeyli azdır (8,1%), palıd, vələs, toz ağaclarının dağ-çəmən meşəliyi çox az sahəni tutur ki, buda intensiv otarılma ilə əlaqədardır. Subalp qurşağı üçün quraq yamacların bozqırlaşmış və nisbətən rütubətli yamacların mezofil çəmənləri, alp qurşağı üçün müxtəlif otlu çəmənliklərin üstünlüyü və alp xalısının zəif inkişafı ilə səciyyələnmişdir. Yasaqlığın ərazisində ibtidai, az qalın, çimli, dağ-çəmən, tipik, karbonat-qalıqlı bozqırlaşmış qonur dağ-meşə, çürüntülü-karbonatlı dağ-meşə, tipik və bozqırlaşmış qəhvəyi dağ-meşə, torpaqları yayılmışdır. Meşələrə nisbətən dağ-çəmən qurşağı və meşə qurşağının meşəsiz sahələri otlaq kimi insanın təsərrüfat fəaliyyətinin təsirinə çox məruz qalır.,p> Bununla bərabər burada bir sıra heyvan və quşların məskunlaşması üçün əlverişli şərait vardır. Onların sayı və növü kifayət qədərdir. Meşələri əsasən vələs, cökə, ağcaqayın və s. qarışıq tip meşələrdir. Yasaqlığın ərazisindəki Hacısamlı meşəsində dünyada qiymətli sayılan Qırmızı palıdın (Qızıl palıd) təbii arealı mövcud olub. Bu ağac Azərbaycan Respublikasında ancaq həmin yasaqlıqda yayılıb.<ref>{{cite web |url= https://azvision.az/news/239655/-lacinin-zengin-tebieti,-yeralti-servetleri...--fotolar-.html|title=Laçın Dövlət Təbiət Yasaqlığı |author= |date= |website=azvision.az |publisher= |language= |access-date= 17 sentyabr 2021|archive-url= |archive-date= }}</ref>Bu ağac Azərbaycanda ancaq həmin yasaqlığda yayılmışdır. İndi həmin ağaclar və başqa meşələr ermənilər tərəfindən vəhşicəsinə qırılır<ref name="anaveusaq.az"/>
 
== Florası ==
Bitki örtüyünə görə yasaqlığın ərazisi iberiya palıdlarından ibarət olan orta dağ-meşə (1000–1700 m), şərq palıdından ibarət olan yuxarı dağ meşə (1700–2200 m), subalp (2200–2500 m) və alp (2500-2800) m çəmənlikləri qurşaqlıqlarına ayrılır. Meşələri əsasən vələs, çökə, ağcaqayın və s. qarışıqdan ibarət olan meşələrdir, vələsin üstünlük təşkil etdiyi meşələri xeyli azdır (8,1%), palıd, vələs, toz ağaclarının dağ-çəmən meşəliyi çox az sahəni tutur ki, buda intensiv otarılma ilə əlaqədardır. Subalp qurşağı üçün quraq yamacların bozqırlaşmış və nisbətən rütubətli yamacların mezofil çəmənləri, alp qurşağı üçün müxtəlif otlu çəmənliklərin üstünlüyü və alp xalısının zəif inkişafı ilə səciyyələnmişdir.
Burada 1989-cu ildə aparılan yoxlanmada: [[dağ-keçisi]] (bezoar keçisi) 96 baş, [[qaban]] 360 baş, [[cüyür]] 320 baş, [[ayı]] 110 baş, [[canavar]], [[porsuq]], dovşan, [[dələ]], ayı və s. kimi məməli heyvanlar, quşlardan qırqovul 200, [[kəklik]] 1500, turac, tetra quşu, bildirçin, alabaxta məskunlaşmışdır. Azərbaycan Respublikasının "Qırmızı Kitabı"na daxil edilən heyvan növlərindən dağ keçisi (Bezoar keçisi), Avropa cüyürü, Nəcib maral, Xəzər uları, Ütəlgi qızılquş, Adi qızılquş, Qonur ayı, Ağbaş kərkəs məskunlaşıb.Yasaqlığın ərazisində [[Hacısamlı]] meşəsində dünyada ən qiymətli olan qırmızı palıd (qızıl palıd) vardır.<ref>{{cite web |url=https://files.preslib.az/projects/azereco/az/eco_m1_4_4.pdf |title=Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin PREZİDENT KİTABXANASI, DÖVLƏT TƏBİƏT YASAQLIQLARI|author= |date= |website=files.preslib.az |publisher= |language= |access-date= 17 sentyabr 2021|archive-url= |archive-date= }}</ref>
Həmin ağacdan istifadə etmək üçün hələ çar hökuməti dövründə fransızlar çətin dağlar ilə (Xankəndindən Qırxqız dağını kəsməklə araba yolunu çəkmişdirlər). Ancaq sovet hakimiyyəti qurulduğu vaxda düşdüyü üçün material apara bilməmişdilər. Həmin ağacdan hazırlanmış materialdan qiymətli mebel və xususən konyak spirti saxlamaq üçün istifadə edilir.Yasaqlığın yaradılmasında məqsəd buradakı məməliləri (cüyür, qayakeçisi, çöl donuzu) və quşları (turac, kəklik) qoruyub artırmaqdır. Burada bir sıra heyvanların da məskunlaşması üçün əlverişli şərait vardır. Yasaqlıqda bezoar keçisi, cüyür, çöl donuzu, dovşan, canavar, porsuq, dələ, ayı kimi məməlilərə; kəklik, tetra quşu, bildirçin, alabaxta kimi quşlara rast gəlinir.<ref>{{cite web |url=http://eco.gov.az/az/lacin-dovlet-tebiet-yasaqligi |title=Laçın Dövlət Təbiət Yasaqlığı |author= |date= |website=eco.gov.az |publisher= |language= |access-date= 17 sentyabr 2021|archive-url= |archive-date= }}</ref>
 
== İqlimi ==
Yasaqlığın ərazisində ibtidai, az qalın, çimli, dağ-çəmən, tipik, karbonat-qalıqlı bozqırlaşmış qonur dağ-meşə, çürüntülü-karbonatlı dağ-meşə, tipik və bozqırlaşmış qəhvəyi dağ-meşə, torpaqları yayılmışdır. Meşələrə nisbətən dağ-çəmən qurşağı və meşə qurşağının meşəsiz sahələri otlaq kimi insanın təsərrüfat fəaliyyətinin təsirinə çox məruz qalır.,p> Bununla bərabər burada bir sıra heyvan və quşların məskunlaşması üçün əlverişli şərait vardır. Onların sayı və növü kifayət qədərdir.
Yasaqlığın ərazisinə qışı quraq keçən, soyuq iqlim tipi hakimdir.<ref>{{cite web |url= https://azerbaijan.az/related-information/36|title=DÖVLƏT TƏBİƏT YASAQLIQLARI |author= |date= |website=https://azerbaijan.az |publisher= |language= |access-date= 17 sentyabr 2021|archive-url= |archive-date= }}</ref>
 
== Torpaqları ==
Burada [[1989]]-cu ildə aparılan yoxlanmada: [[dağ-keçisi]] (bezoar keçisi) 96 baş, [[qaban]] 360 baş, [[cüyür]] 320 baş, [[ayı]] 110 baş, [[canavar]], [[porsuq]], [[dələ]] və s. heyvanlar, quşlardan qırqovul 200, [[kəklik]] 1500 məskunlaşmışdır. Yasaqlığın ərazisində [[Hacısamlı]] meşəsində dünyada ən qiymətli olan qırmızı palıd (qızıl palıd) vardır. Həmin ağacdan istifadə etmək üçün hələ çar hökuməti dövründə fransızlar çətin dağlar ilə (Xankəndindən Qırxqız dağını kəsməklə araba yolunu çəkmişdirlər). Ancaq sovet hakimiyyəti qurulduğu vaxda düşdüyü üçün material apara bilməmişdilər. Həmin ağacdan hazırlanmış materialdan qiymətli mebel və xususən konyak spirti saxlamaq üçün istifadə edilir.
Yasaqlığın ərazisində ibtidai, az qalın, çimli, dağ-çəmən, tipik, karbonat-qalıqlı bozqırlaşmış qonur dağ-meşə, çürüntülü-karbonatlı dağ-meşə, tipik və bozqırlaşmış qəhvəyi dağ-meşə, torpaqları yayılmışdır. Meşələrə nisbətən dağ-çəmən qurşağı və meşə qurşağının meşəsiz sahələri otlaq kimi insanın təsərrüfat fəaliyyətinin təsirinə çox məruz qalır.,p> Bununla bərabər burada bir sıra heyvan və quşların məskunlaşması üçün əlverişli şərait vardır. Onların sayı və növü kifayət qədərdir.<ref name="anaveusaq.az">{{cite web |url= http://anaveusaq.az/tebiet/334-.html|title=Laçın Dövlət Təbiət Yasaqlığı |author= |date= |website=anaveusaq.az |publisher= |language= |access-date= 17 sentyabr 2021|archive-url= |archive-date= }}</ref>
 
== İşğal müddətində ==
BuLaçın ağacrayonu Azərbaycandaüzrə ancaq33285 həminhektar yasaqlığdameşə yayılmışdırfondu torpaqları vardır ki, bunun da meşə ilə örtülü sahəsi 26647 hektar (80,05 %) idi. Meşələrdə şam, palıd, vələs, göyüş, ağcaqayın, qarağac, akasiya, qovaq, söyüd, dəmirqara, armud ağacları üstünlük təşkil edirdi.İndi həmin ağaclar və başqa meşələr ermənilər tərəfindən vəhşicəsinə qırılırqırılıb.<ref name="eco">{{Cite web |title=Dövlət Təbiət Yasaqlığı |url=http://www.eco.gov.az/b-yasaqliq.php |access-date=2010-06-02 |archive-date=2010-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100521002859/http://www.eco.gov.az/b-yasaqliq.php |url-status=dead }}</ref>.
 
== Xarici keçidlər ==
* {{cite web |url=https://biodiversity.az/az/ekoturizm/58 |title= Laçın rayonu|author= |date= |website= biodiversity.az|publisher= |language= |access-date= 17 sentyabr 2021|archive-url= |archive-date= }}
* {{cite web |url=http://www.lachin-ih.gov.az/page/13.html |title=Coğrafi mövqeyi |author= |date= |website=www.lachin-ih.gov.az |publisher= |language= |access-date= 17 sentyabr 2021|archive-url= |archive-date= }}
* {{cite web |url= https://kataloq.gomap.az/az/all-poi/culture/temporary-reserve/9782caf2d56611e0ad4900226424597d|title=Laçın Dövlət Təbiət Yasaqlığı |author= |date= |website=kataloq.gomap.az |publisher= |language= |access-date= 17 sentyabr 2021|archive-url= |archive-date= }}
 
== Həmçinin bax ==
* [[Yasaqlıq]]
* [[Dövlət Təbiət Yasaqlığı]]
* [[Azərbaycan qoruqları]]
* [[Laçın]]
 
== İstinadlar ==
 
== Mənbə ==
* "Laçın dövlət yasaqlığı", [[Laçın yurdu (jurnal)|"Laçın yurdu" jurnalı]], №1№ 1 (12), [[Bakı]], [["Bəxtiyar-4" nəşriyyatı]], [[2014]]. səh.15-1615–16.
 
{{Azərbaycanın qorunan təbiət əraziləri}}