"Turşu yağışı" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

177 bayt çıxarıldı ,  4 ay öncə
Redaktənin izahı yoxdur
Teqlər: Vizual redaktor Mobil redaktə Mobil veb redaktə
 
 
 
'''Turşu yağışı''' — tərkibində [[turşular]] olan, yəni yüksək miqdarda [[hidrogen]] [[ion]]larına sahib olan [[atmosfer yağıntıları|atmosfer yağıntısı]]dır (alçaq [[pH]]).
 
[[Turşu]] [[yağış]]ının [[bitki]]lər, [[su heyvanları]] və infrastuktur üzərində zərərli təsirləri ola bilər. Turşu yağışı havanın tərkibində olan [[kükürd]] və [[azot]] [[oksid]]lərinin [[su]] [[molekul]]ları ilə birləşərək turşu əmələ gətirməsinə görə baş verir. Hökumətlər [[1970-ci il]]dəildə bəri havadakı kükürd-dioksidin miqdarının azaldıması üçün səy göstərirlər.
Azot oksidləri təbiətdə [[ildırım]] çaxması zamanı kükürd-dioksid isə [[vulkan]] püskürmələrindən əmələ gəlir. Turşu yağışındakı [[Kimyəvi element|kimyəvi maddələr]] [[dəmir]] qurğuların [[korroziya]]sına və daş heykəllərin [[Eroziya|erroziyaerroziyas]]<nowiki/>sınaına səbəb olur.
 
== Turşu yağışının ziyanları ==
 
=== Suyun turşulaşması ===
[[1950]]-ci ildə [[İsveç]] və [[Norveç]]<nowiki/>in əhalisi [[Çay (coğrafiya)|çay]] və [[Göl|göllərdən]] [[balıq]]<nowiki/>ların yoxa çıxmasını müşahidə etməyə başladılar. Bu gün üçün təkcə [[İsveç]]<nowiki/>də 14000-dən çox [[göl]]<nowiki/>ün suyu yüksək turşuluğa malikdir. Bu problem [[Şotlandiya]]<nowiki/>da, [[Alp dağları|Alp]]<nowiki/>ın yüksək dağlıq zonasında, Kolsk yarımadasında, [[Taymır Muxtar Dairəsi|Taymır]]<nowiki/>da, [[Avrasiya]]<nowiki/>nın və [[Mərkəzi Amerika]]<nowiki/>nın başqa yerlərində də mövcuddur.
 
=== [[Torpaq|Torpağ]]<nowiki/>ın münbitliyinin azalması ===
[[Torpaq|Torpağ]]<nowiki/>ın turşuluğunun yüksəlməsi [[bitkilər]]<nowiki/>in qidalanması üçün mineral elementlərin azalmasına, onun strukturunda və su-hava rejimində arzuedilməz dəyişikliklərə, bunların nəticəsi kimi isə münbitliyin azalmasına gətirib çıxarır. [[Torpaq|Torpağ]]<nowiki/>ın turşulaşması asanlıqla [[torpaq]] məhlullarına keçə bilən ağır [[metal]] [[ion]]<nowiki/>larının qatılığının yüksəlməsi ilə müşayiət olunur ki, onların da yüksək qalıqda olması [[azot]] fiksə edən [[mikroorqanizmlər]]<nowiki/>in fəaliyyətini zəiflədir. Ağır [[Metal|metalların]] [[duzlar]]<nowiki/>ı nəinki [[bitkilər]]<nowiki/>i zəhərləyir, eləcə də [[üzvi maddələr]]<nowiki/>in parçalanmasında iştirak edən [[Bakteriyalar|bakteriya]] və [[Göbələklər|göbələk]]<nowiki/>ləri məhv edir.
 
=== [[Flora (botanika)|Flora]] və [[Fauna (zoologiya)|fauna]] növlərinin yoxa çıxması ===
Müxtəlif orqanizmlərin atmosfer çirklənmələrinə, eləcə də su və torpağın turşuluğuna qarşı həssaslığı fərqlidir. Bu çirkləndiricilərə ən çox həssas olanlar bəzi balıq, göbələk və onurğasız su heyvanları, eləcə də bir çox mamır növləridir.
 
=== [[İnsan]] sağlamlığına zərər ===
İnsanlar da atmosfer çirklənmələrinin təsirinə məruz qalır. Çirkləndiricilərin sağlamlığa mənfi təsiri iki yolla ola bilər: birbaşa (zərərli maddələrlə nəfəs almaqla) və (və ya) dolayısı (qida ilə insan orqanizminə daxil olma) yolla.
 
=== Meşələrin məhv edilməsi ===
Avropada turşu yağışlarından hər 40 ağacdan biri ziyan çəkir. Əsas nəticə — meşələrin məhsuldarlığının kəskin aşağı düşməsidir (həm bioloji, həm də təsərrüfat baxımından).
 
=== Mədəni irslər ===
Bizim mədəniyyət nümunələrimiz binaların, tarixi və mədəni abidələrin metaldan, betondan və ya əhəngin istifadəsindən hazırlanan konstruksiyaların ovunması səbəbindən dağılır. Havada kükürd və azot oksidlərinin olması parçalanma prosesinin sürətlənməsinə səbəb olur. Belə təsirə ən çox əhəngli materiallar, mərmər və qumluqlar məruz qalır.
 
=== Evtrofiya ===
Turşu yağışlarının düşməsi səbəbindən torpaqda tərkibində azot oksidi olan azotlu birləşmələrin miqdarının artması və azot gübrələrinin qalıq miqdarı azot sevən və azotadavamlı növlərin sayının artması və ekosistemdən digər növləri sıxışdırıb çıxarması ilə bioloji müxtəlifliyin azalmasına səbəb olur. Körfəzlərdə, göllərdə, su anbarlarında və dənizdə azotun qatılığının yüksəlməsi yosunların (suyun
“çiçəkləməsi”"çiçəkləməsi") gur inkişafına və oksigenin suda miqdarının kəskin azalmasına (avtrofiya) səbəb olur.
 
=== İqlimin dəyişməsi ===
Demək olar ki, kükürd qazının və azot oksidinin əksər hissəsi üzvi yanacağın yandırılması (kömür, mazut, benzin və başqa neft məhsulları, torf və s.) ilə bağlı olan texnoloji proseslərdə əmələ gəlir. Bu proseslərdə eyni zamanda karbon qazı və su buxarları da, “parnik"parnik effekti”nəeffekti"nə, yəni qlobal iqlim dəyişikliyinə səbəb olanlar da əmələ gəlir .
 
== Mənbə ==
* [http://www.greenpackonline.org/lessons/azerbaijan/17-1.pdf '''www.greenpackonline.org'''] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160304124306/http://www.greenpackonline.org/lessons/azerbaijan/17-1.pdf |date=2016-03-04 }}
 
 
== İstinad ==
{{İstinad siyahısı}}
<references/>
 
{{Ekologiya-qaralama}}