"Mirzə Əsədulla xan Qalib" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

k
Düzəlişin təsviri yoxdur.
k
k
'''Mirzə Əsədulla xan Qalib'''-(27 dekabr 1797-15 fevral 1869), Azərbaycanlı şair, [[Böyük Moğollar imperiyasınınimperiyası]]nın saray şairi, tarixçi, vəzir, sərkərdə
 
 
Qalib [[1847]]-ci ildə həbs edildi. Onu qumar oynamaqda ittiham edirdilər. Bir neçə ayını zindanda keçirdi.
Mirzə Əsədulla xan Qalib [[1850]]-ci ildə Böyük Moğollar imperiyasının sonuncu hökmdarı II Bahadur şahın (1775-1862) sarayına tarixçi kimi dəvət edildi. 1854-cü ildə vəzir vəzifəsinə yüksəldi. Tarixçi olarkən Dəbirülmülk (Mülkün yazarı), vəzirkən Nəcməddövlə (Dövlətin ulduzu), sərkərdə ikən isə Nizamcəng (Döyüşün nizamı) ləqəblərini daşıyırdı.
 
[[1857]]-ci ildə Dehlidə ingilislərə qarşı sipahi qiyamı baş verdi. İngilislər qiyamı yatırandan sonra şəhərin müsəlman elitasına divan tutdular. Mirzə Əsədulla xan Qalib də digər saray adamları kimi soyuldu. Evi, mülkü, torpağı əlindən çıxdı. Qiyamdan sonra heç kimə aman verilmədi. Əyanları, əsgərləri qırıb çatandan sonra şəhərin memarlığına, müqəddəs ziyarətgahlara növbə çatdı. Məscidlər dağıdıldı. Gözəl binalar yerlə yeksan edildi. Sevgili Dehlisinin tam təhqirini görmək yaşantısı Qalibin taleyi idi. Qalib məktublarında talan-taracı təsvir edir: ''Mən Dehlinin bir-birinin ardınca dağıdılan binalarını gördüm. Ən məşhur bazarlar gözümün önündə məhv edildi. Xas Bazar, Xürrəm Bazarı yoxa çıxdı. Dostların tozunu özündə saxlayan məhəllə və küçələr yox oldu”.
1859-cu ildə yazılan məktubunda qeyd edir ki, ''Dehli qalası dağıdıldı, Cümə məscidi, Çandri Çovk məscidi uçuruldu, hanı bizim gördüyümüz Dehli?” Onun şagirdi şair Tuftaya yazdığı məktublar Hindistan tarixi üçün qiymətli sənədlərdir.
 
Dehlinin qiyamdan sonrakı həyatı Qalibin məktublarında əks olunur. [[1859]]-cu ildə yazılan məktubundan sətirlər: “Hakim Əhsənullah xan deyir ki, Bahadur şahın nazirlərindən biri öz uca imarətində yaşayır. Başqa əyan-əşrəflər isə ayaqyalın, başıaçıq küçə-küçə dilənirlər. Keçmişi yada salanda ağlayıram. Gör başımıza nələr gəldi?” Onun bir çox poetik məktublarından duyulur ki, ingilislər Dehlini səhraya çevirib, hərbi düşərgə yaradıblar.
1863-cü ildə yazılan məktubunda haray var: “O gələn Mir Mehdidir, Yusuf mirzədir, Mirandır və Yusufəli xandır. Allah, Allah, mən minlərləyə göz yaşı axıdıram. Mən öləndə, kim ki, mənə göz yaşı axıdacaq, onlar məhv olub gedirlər”.
 
Mirzə Əsədulla xan Qalibin tarixi əsərləri bunlardır: “Dastanbu”, “Kaviyanların bayrağı”, “Beşlik”.
Qalibin tənqidi əsərləri də var. 1859-cu ildə “Şərhi-Qate” adlı bir əsər yazıb. Bu tənqidi qeydlər onun həmyerlisi Mövlanə Məhəmmədhüseyn Təbrizinin yazdığı “Bürhani-qate” əsəri haqqındadır. O, standart lüğət kimi qiymətləndirilən “Bürhane-Qata-e”dəki səhvləri göstərdi. Şərq aləmində tənqid təhqirlə eynidir. Qalib bu əsərlə özünü cəncələ saldı. Hindistan, Orta Asiya və İranda Məhəmmədhüseyn Təbrizinin ardıcılları, sevənləri çox idi. Onlar Qalib haqqında elə şeylər yazdılar ki, qələmə almaq mümkün deyildir. Hətta onu din düşməni elan etdilər. Qalibin şagirdi Hali sonralar qeyd edirdi ki, ustadı bu yazıdan çox əziyyət çəkmişdi. O hər gördüyünə danışırdı ki, mən Allahın təkliyinə inanıram. Dilindən “Lailahiilləllah” kəliməsi əskik olmurdu...
44.494

edits