"Coğrafi xəritə" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

23 bayt əlavə edildi ,  10 il öncə
Düzəlişin təsviri yoxdur.
k (Bot redaktəsi əlavə edilir: ru:Географическая карта)
[[Şəkil:Physical World Map 2004-04-01.jpeg|thumb|300 px|Dünyanın fiziki xəritəsi]]
'''Coğrafiya xəritə''' - [[Yer]] səthinin bütövlükdə və ya onun böyük hissələrinin (MəsMəsələn:ma-teriklərin materiklərin, okeanların, dənizlərin, dövlətlərin və s.) kiçik miqyaslı təsviridir. Yer səthinin, onun üzərində olan obyektlərlə birlikdə kiçildilmiş, ümumiləşdirilmiş şərti işarəli təsvirinə coğrafiya xəritəsi deyilir. Xəritə təhrifli, lakin riyazi təsvirdir.
 
Xəritə ümumiləşdirilmiş təsvirdir. Miqyas kiçildikcə obyektlərin sayı azalır. Bəzən bir neçə ox-şaroxşar kiçik obyektlər ümumiləşdirilərək bir şərti işarə ilə verilir.
Xəritənin məqsədindən və miqyasından asılı olaraq, orada təsvir olunacaq obyektlərin seçil-məsinəseçilməsinə və ümumuləşdirilməsinə kartoqrafik generalizasiya deyilir.
 
== Təsnifatı ==
 
[[Şəkil:GEO Globe.jpg|thumb|200px|Qlobus]]
Ərazi əhatə etməsinə görə xəritələri 3 qrupa bölürlər:
Məzmununa görə xəritələr ümumcoğrafi və tematik xəritələrə bölünürlər.
 
*''Ümumcoğrafi xəritələrdə'' - yer səthinin ümumi mənzərəsi əks etdirilir.
*''Tematik xəritələrdə'' - hər hansı bir təbii komponent hadisə daha aydın təsvir olunur. (Məsələn: iqlim, geoloji)
(Məs:iqlim, geoloji)
 
Xəritələr bir çox xüsusiyyətləri ilə özünəməxsusluq yaradır. Miqyasına görə xəritələri şərti olaraq 3 qrupa bölünür:
#Miqyası 1:200000 və ondan böyük olan (1:500000, 1:25000, 1:10000) xəritələrə böyük miqyaslı.
#Miqyası 1:200000-dən 1:1000000-dək orta miqyaslı.
#Miqyası 1:1000000-dan kiçik olanlara kiçik miqyaslı xəritələr deyilir.
İstifadə olunan köməkçi həndəsi səthdən asılı olaraq kartoqrafik proyeksiyalar dörd sinifə bölünürlər:
:a) silindrik proyeksiyada qlobus ekvator boyu silindirə toxunur.
:b) konus proyeksiyasında qlobus hər hansı paralel üzrə konusa toxunur. Toxunma xəttində bütün təhriflər sıfıra bərabər olur. Ona görə də belə xətlər sifirsıfır təhrifli xətlər adlanır.
:c) azimutal proyeksiyada kürənin hər hansı bir nöqtəsi müstəviyə toxunur.
== Baş və xüsusi miqyas ==
*Miqyasına görə xəritələrin təsnifatı.
*Ərazi əhatə etməsinə görə xəritələrin təsnifatı.
 
Onlar üç qrupa bölünürlər:
**Dünya və yarımkürələrin xəritələrin xəritələri Yer səthinin bütövlükdə təsvir edildiyi xəritələrə aiddir.
**Dövlətlərin və onların hissələrinin xəritələrində daha kiçik ərazilər təsvir edildiyinə görə miqyas orta və böyük olur, coğrafi obyektlərin təsvirləri daha dəqiq göstərilir.
*Məzmununa görə coğrafiya xəritələrini təsnifatı.
 
Məzmununa görə xəritələri iki böyük qrupa ayırırlar:
 
Ümumcoğrafi xəritələrdə Yer səthinin ümumi mənzərəsi əks etdirilir.Bu xəritələrin coğrafi məzmunu aşağıdakılardan ibarətdir: 1) su obyektləri, 2) relyef, 3) bitki və torpaq örtüyü, 4) yaşayış məntəqələri, 5) yollar və rabitə vasitələri, 6) siyasi-inzibati,ictimai-iqtisadi obyektlər.
 
Ümumcoğrafi xəritələrin məzmunu daim təkmilləşdirilsə də,onlar adətən üç qrupa bölünürlər:
*topoqrafik
*İcmal topoqrafik
*ictimai
*Tematik xəritələrdə hər hansı bir təbii komponent, hadisə (məsələn: metallurgiya sənayesi,oqlim,geoloji və s.) daha müfəssəl və konkret olaraq təsvir olunur. Belə xəritələrin adı, məzmunu, mövzusu müxtəlif olub yalnız bir məlumatı verir.
 
Bir-biri ilə əlaqəsi olan bir neçə müxtəlif komponentlərin və ya hadisələrin təsvir kompleks xəritələrdə əks olunur.
 
== Topoqrafik xəritələr ==
 
Mövzunun əvvəlində qeyd edildi ki, ümumcoğrafi xəritələr adətən iri miqyasda tərtib olunur və onları topoqrafik xəritələr adlandırırlar.
 
Xəritə vərəqində kartoqrafik təsvirin,əlavə məlumatların və başqa elementlərin yığcam şəkildə yerləşdirilməsinə xəritənin kompanovkası deyilir.
 
Su obyektləri – Hidroqrafik obyektlər (göllər, su anbarları, sahil xətləri, çaylar, kanallar, bulaqlar və s.) mavi rənglə, çox müfəssəl təsvir olunurlar.
 
Bitki örtüyü yaşıl rənglə təsvir olunur. Topoqrafik xəritələrdə hətta meşənin çeşidi (qurumuş, cavan və s.) tərkibi (enli iynəyarpaq) şərti işarələrlə , meşədə üstünlük təşkil edən ağacların adı isə ixtisarla verilir.
 
Qrunt işarələri topoqrafik xəritələrdə bataqlığın, şoranlığın və qumluqların şərti işarələri ilə göstərilir.
 
Yaşayış məntəqələri şəhər, qəsəbə, kəndlər daimi və müvəqqəti yaşayış yerlərinə bölünməklə təsvir olunur.
 
Yollar və rabitə vasitələri topoqrafik xəritələrdə xətti və miqyassız şərti işarələrlə təsvir olunur.
 
Topoqrafik xəritələrdə təbii şəraitin ən əsas elementlərindən biri olan relyef orizontallar təsvir olunur.<ref> [http://www.bakspt.narod.ru/FenBK/Tebiet-Elmleri/vusale-sadiqova/tebietshunastligin-esaslari.doc “Təbiətşünaslığın əsasları” kursunun predmet və vəzifələri] </ref> .
 
== Mənbə ==
 
<references/>
 
== Həmçinin bax ==
 
{{commonscat|Maps}}
 
175.987

edits