"Saray-Batu" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

9 bayt əlavə edildi ,  10 il öncə
Düzəlişin təsviri yoxdur.
k
[[İmage:Golden Horde 1389.svg|right|thumb|Qızıl Orda ]]
'''Saray Batu-''' — [[Qızıl OrdanınOrda]]nın paytaxtı.
 
== Tarixi ==
[[Batı xan]]a qərb tərəfdən: [[Karpat]], [[Visla]], [[Neman]], şimaldan [[Volqa]]nın mənbəyi, cənub tərəfdən [[Qara dəniz]]ədək və [[Qafqaz dağları]]nadək olan böyük
ölkələr tabe idi. Onun imperiyası [[Qızıl Orda]] adı aldı. Bu dövlətin mərkəzi Aşağı Volqanın qolu Aktubo üzərində möhkəmləndirilmiş xan düşərgəsi olan Saray idi.
Saray Batu həm də Böyük Saray adı ilə məşhur idi. İndiki [[Həştərxan vilayəti]]nin Xarabalı rayonunda Selitrennoe kəndi onun ərazisindədir. Saray Batu və ya Böyük Saray Qızıl Orda imperiyasının çiçəklənən şəhəri olmuşdur. [[1254]]-cü ildə Böyük Saraya Saray Batu adı verilir. O, Qızıl Ordanın siyasi mərkəzi hesab olunurdu. Xan iqamətgahı da burda yerləşirdi. Batı xan ([[1255]]-ci ildə Volqa sahillərində ölmüş və burada da dəfn olunmuşdur) Qızıl Orda dövlətinin banisi olan Çingiz xanın böyük oğlu Cuci xanın oğludur. Batı xan görkəmli sərkərdə, mahir siyasətçi idi. Atasının ölümündən sonra onun ulusu (Cuci Ulusu) Batıya keçdi, Cuci ulusu məhz Batının vaxtında güclənərək Qızıl Orda adlanmağa başladı. Beləkilə imperiyanın iki mərkəzi var idi; dini mərkəz Moskva və daha güclü, idarə mərkəzi Saray idi<ref>Вернадский Григорий. Два подвига св. лександра Невского. Монгольское иго в русской истории - Haш современник, 1992 №3, с. 161</ref>. Şəhərdə çoxlu saray, məscid, sənətkarlıq emalatxanaları var idi. XIII-XIV əsrlərdə şəhərin zərbxanasında Cuci ulusu xanlarının pulu kəsilirdi, mis sikkələr pul adlanırdı: sikələrin üzərində beləcə "pulo" yazılırdı. XV əsr və XVI əsrin aşlanğıcında Cuci pullarının nümunəsi əsasında Moskva, Tver və digər qədim rus şəhərlərində "pulo" yazısı ilə kəsilirdi.
 
[[Əmir Teymur]]un Qızıl Orda xanı Toxtamışa qarşı yürüşü bir çox Qızıl Ordaşəhərləri kimi Saray şəhərinin də iqtisadi-siyasi həyatını sarsıtsa da, Moskva knyazı III İvanın 1472-ci ildəki hücumu Saray şəhərini tamamilə dağıtdı. Böyük Moskva knyazı III İvan (1440-1505) Vatikanda tərbiyə görən [[Bizans]] şahzadəsi Sofya Paleoloqla evləndikdən sonra onun məkrli siyasətinin təsirinə düşür. Məhz III İvanın dövründə tatarlarla düşmən münasibətinin təməli qoyulur. (Qeyd: Axırıncı Bizans imperatoru Konstantin özünün Dmitri və Foma adlı qardaşlarına ayrı-ayrı vilayətlərin hakimliyini tapşırdı. Dmitri öz qızını Sultan Mehmetə verib rahat yaşamağa başladı. Foma ailəsi və əyanları ilə Romaya pənah gətirdi. Xristian təssübkeşi olaraq II Papa Piy onu ləyaqətlə qarşıladı. Fomanın oğulları kefcil olsa da, qızı ağıllı idi. Ona ləyaqətli nişanlı axtaran papanın nəzərləri dul qalmış rus çarı III İvana çevrildi. Onu Bizans şahzadəsinin əlilə türklərə qarşı yaxşıca çevirmək olardı. Gəlin rusa öz cehizlərilə bərabər (cehiz əsasən kitablardan ibarət idi) iki başlı qartal həkk edilmiş Bizans gerbini də gətirmişdi<ref>Карамзин Н.М. История Государства Российского, VI.т. с.421-422</ref>.
 
Dövrü canlandıran mənbələrdə yazır ki, hiyləgər Sofya İvana deyirmiş: Mən hələ çoxmu xanın köləsi olacağam?! Böyük Orda xanı [[Əhməd xan]] (1481 -ci ildə ölüb) rus flotunun Sarayı qəsbqarət etməsinə cavab olaraq Rus üzərinə yürüş təşkil etmişdi. Türk düşmənliyini öz dövlət siyasətinə çevirən III İvana xoş təsadüf kömək etdi. Onun gözünün odunu
[[Batı xan]]a qərb tərəfdən: [[Karpat]], [[Visla]], [[Neman]], şimaldan [[Volqa]]nın
alan Axmat xan 1481-ci ildə öz düşməni Aybəklə (bir çox mənbələrdə İbak) döyüşdə öldürüldü. Karl Marksın yazdığı kimi İvan bir tatarı digərinin əli ilə tora saldı.
mənbəyi, cənub tərəfdən [[Qara dəniz]]ədək və [[Qafqaz dağları]]nadək olan böyük
ölkələr tabe idi. Onun imperiyası [[Qızıl Orda]] adı aldı. Bu dövlətin mərkəzi Aşağı
Volqanın qolu Aktubo üzərində möhkəmləndirilmiş xan düşərgəsi olan Saray idi.
Saray Batu həm də Böyük Saray adı ilə məşhur idi. İndiki [[Həştərxan
vilayəti]]nin Xarabalı rayonunda Selitrennoe kəndi onun ərazisindədir. Saray Batu
və ya Böyük Saray Qızıl Orda imperiyasının çiçəklənən şəhəri olmuşdur. [[1254]]-cü
ildə Böyük Saraya Saray Batu adı verilir. O, Qızıl Ordanın siyasi mərkəzi hesab
olunurdu. Xan iqamətgahı da burda yerləşirdi. Batı xan ([[1255]]-ci ildə Volqa
sahillərində ölmüş və burada da dəfn olunmuşdur) Qızıl Orda dövlətinin banisi
olan Çingiz xanın böyük oğlu Cuci xanın oğludur. Batı xan görkəmli sərkərdə,
mahir siyasətçi idi. Atasının ölümündən sonra onun ulusu (Cuci Ulusu) Batıya
keçdi, Cuci ulusu məhz Batının vaxtında güclənərək Qızıl Orda adlanmağa başladı.
Beləkilə imperiyanın iki mərkəzi var idi; dini mərkəz Moskva və daha güclü, idarə
mərkəzi Saray idi<ref>Вернадский Григорий. Два подвига св. Александра Невского. Монгольское иго в
русской истории - Haш современник, 1992 №3, с. 161</ref>. Şəhərdə çoxlu saray, məscid, sənətkarlıq emalatxanaları var idi. XIII-XIV əsrlərdə şəhərin zərbxanasında Cuci ulusu xanlarının pulu kəsilirdi,
mis sikkələr pul adlanırdı: sikələrin üzərində beləcə "pulo" yazılırdı. XV əsr və
XVI əsrin başlanğıcında Cuci pullarının nümunəsi əsasında Moskva, Tver və digər
qədim rus şəhərlərində "pulo" yazısı ilə kəsilirdi.
 
[[Əmir Teymur]]un Qızıl Orda xanı Toxtamışa qarşı yürüşü bir çox Qızıl Ordaşəhərləri kimi Saray şəhərinin də iqtisadi-siyasi həyatını sarsıtsa da, Moskva
knyazı III İvanın 1472-ci ildəki hücumu Saray şəhərini tamamilə dağıtdı. Böyük
Moskva knyazı III İvan (1440-1505) Vatikanda tərbiyə görən [[Bizans]] şahzadəsi
Sofya Paleoloqla evləndikdən sonra onun məkrli siyasətinin təsirinə düşür. Məhz
III İvanın dövründə tatarlarla düşmən münasibətinin təməli qoyulur. (Qeyd:
Axırıncı Bizans imperatoru Konstantin özünün Dmitri və Foma adlı qardaşlarına
ayrı-ayrı vilayətlərin hakimliyini tapşırdı. Dmitri öz qızını Sultan Mehmetə verib
rahat yaşamağa başladı. Foma ailəsi və əyanları ilə Romaya pənah gətirdi. Xristian
təssübkeşi olaraq II Papa Piy onu ləyaqətlə qarşıladı. Fomanın oğulları kefcil olsa
da, qızı ağıllı idi. Ona ləyaqətli nişanlı axtaran papanın nəzərləri dul qalmış rus çarı
III İvana çevrildi. Onu Bizans şahzadəsinin əlilə türklərə qarşı yaxşıca çevirmək
olardı. Gəlin rusa öz cehizlərilə bərabər (cehiz əsasən kitablardan ibarət idi) iki
başlı qartal həkk edilmiş Bizans gerbini də gətirmişdi<ref>Карамзин Н.М. История Государства Российского, VI.т. с.421-422</ref>.
Dövrü canlandıran mənbələrdə yazır ki, hiyləgər Sofya İvana deyirmiş:
Mən hələ çoxmu xanın köləsi olacağam?!
 
Böyük Orda xanı [[Əhməd xan]] (1481 -ci ildə ölüb) rus flotunun Sarayı qəsbqarət
etməsinə cavab olaraq Rus üzərinə yürüş təşkil etmişdi. Türk düşmənliyini öz
dövlət siyasətinə çevirən III İvana xoş təsadüf kömək etdi. Onun gözünün odunu
alan Axmat xan 1481-ci ildə öz düşməni Aybəklə (bir çox mənbələrdə İbak)
döyüşdə öldürüldü. Karl Marksın yazdığı kimi İvan bir tatarı digərinin əli ilə tora
saldı.
 
== İstinadlar ==
4.268

edits