Xəzər zəfəranı (lat. Crocus caspicus) — fəsiləsinin zəfəran cinsinə aid biki növü.

?Xəzər zəfəranı
Crocus caspicus
Asparagales - Crocus caspius 2.jpg
Elmi təsnifat
Aləmi:Bitkilər
Şöbə:Örtülütoxumlular
Sinif:Birləpəlilər
Yarımsinif:Liliid
Sıra:Süsənçiçəklilər
Fəsilə:Süsənkimilər
Cins:Zəfəran
Növ: Xəzər zəfəranı
Elmi adı
Crocus caspicus Fisch. & C.A.Mey. ex Hohen.
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
NCBI  
IPNI 
TPL 

ArealıRedaktə

Transqafqazdan İrana qədər ərazilərdə yayılmışdır.[1]

SinonimRedaktə

  • Crocus boryanus var. caspius (Fisch. & C.A.Mey. ex Hohen.) Herb. [2]

Qısa morfoloji təsviriRedaktə

Çoxillik ot bitkisidir. Soğanaqlı yumrusu 2 sm hündürlükdə, 1 sm enində, üzəri pərdəli, tünd – qəhvəyi, lifli örtüklüdür. Daxili örtük qısa tükcüklüdür. Bitki 12—17 sm hündürlükdə; yarpaqlar çiçəklərlə birlikdə görünür. 5—7 ədəddir, bəzən çiçəklərdən hündür, çılpaq xətvari, 1,5 – 2mm enində itidir. Çiçəklər ağ, əsnək narıncı, şırımısızdır. Çiçəkyanlığının kənarları uzunsov – ellipsivari, kütdür. Tozcuq erkəkcikdən uzun, sarı rəngdədir; ağızcıq sarı, dar kürəkvari, bütövdür [3] [4].

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləriRedaktə

Çiçəkləmə və meyvə əmələ gətirmə dövrü oktyabr ayına təsadüf edir. Kriptofit (geofit), işıqsevən, duzlaşmaya davamlıdır. Soğanaq və toxumla çoxalır. Kolluqlarda, otlu yamaclarda qruplaşmalar əmələ gətirir. Dağətəyi qurşaqlarda daşlı və qayalı yerlərdə rast gəlinir [5] [6]. Dekorativ və dərman bitkisidir [7] , həmçinin qida kimi istifadə olunur.

YayılmasıRedaktə

Lənkəranın dağlıq hissəsində yayılmışdır [4] [6] [7] [8] [9] .

Sayı və tendensiyasıRedaktə

İtmə təhlükəsi altında olan bir neçə mövcuddur, populyasiyanın sayı sürətlə azalır .

Məhdudlaşdırıcı amillərRedaktə

Antropogen amillər (otarılma, tapdalanma, əhali tərəfindən intensiv yığılması populyasiyanın sayının azalmasını sürətləndirir).

Mühafizə tədbirləriRedaktə

Mühafizəsi üçün xüsusi tədbirlər aparılmır. Yayılma yerlərində antropogen təsirlərin azaldılması məqsədilə yasaqlıqların təşkili, Populyasiya səviyyəsində genetik tədqiqi, toxumlarının toxum bankında saxlanılması, bərpasının təmin edilməsi təklif olunur [4].

İstinadlarRedaktə

  1. Ö{POWO}}
  2. Xəzər zəfəranı:''The Plant List saytında takson barədə məlumat. (ing.)
  3. 1. Гроссгейм А.А., 1940.
  4. 1 2 3 2. Флора Азербайджана, 1952.
  5. 3. Ахундов Ф.Г., 1972.
  6. 1 2 4. Azərbaycan SSR-in Qırmızı kitabı, 1989.
  7. 1 2 5. Əsgərov A.M., 2005.
  8. 6. Ибадлы О.В. 2005
  9. 7. Məmmədov Q., Yusifov E., Xəlilov M., Kərimov V., 2012.