Şəriət

Şəriətin məqsədləri (məqasidşünaslıq)
Vikipediya Bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyaya kömək edə bilərsiniz.
Əgər mümkündürsə, daha dəqiq bir şablondan istifadə edin.
Bu məqalə sonuncu dəfə İsgəndər İsgəndərov tərəfindən redaktə olundu. 20 gün əvvəl. (Yenilə)

"Nə üçün?" sualı "Məqsədlər nədir?" sualını meydana gətirir. Əslində, bütün bunlar "nə üçünlər" silsiləsinin doğurduğu suallardır. "Nə üçün; məqsəd nədir?" sualları fəlsəfi suallardandır. Müsəlman hüquqşünasları (fəqihlər) isə bunu "məqsədlərin səviyyələri" adlandırırlar.

İslam ilahiyyatşünaslığında məqsəd dedikdə, İslam hökmlərinin nə üçün çıxarılması, onlardakı məqsəd (qayə), bu hokmləri verməklə hansı mətləbin güdülməsi nəzərdə tutulur.

Alimlər "məqsədlər"i (məqasid) üç kateqoriyada təsnif ediblər. Birinci kateqoriya "zərurətlər"dir (zəruriyyat). İkinci sırada "ehtiyaclar" (haciyyat) dayanır. Bunlar "zərurətlər"i tamamlayan "məqsədlər"dən ibarətdir. Üçüncü kateqoriyaya "yaxşılaşdırıcılar" və "gözəlləşdiricilər" (təhsiniyyat) aiddir. "Yaxşılaşdırıcılar" "ehtiyaclar" dərəcəsinə çatmayan və insanda (daha gözələ, yaxşıya, rahata...) meyil oyadan şeylərdir.

"Məqsədlər"in "zərurətlər", "ehtiyaclar" və "gözəlləşdicilər" olaraq təsnif edilməsi, Allahın bizdən bu "məqsədlər"ə əməl etməyimizi istəməsi və digər məsələlər dinin mətnlərinin öyrənilməsi nəticəsində alimlər tərəfindən müəyyən edilib.

Biz də bu tezisdə "Nə üçün? Nə üçün? Nə üçün..." məntiqindən çıxış etmişik. Şəriətin məqsədləri (məqasid) elmi "nə üçün"dən törəyən bütün çətin suallara müxtəlif səviyyələrdə cavab verir. Həmin suallardan bir neçəsini aşağıda göstərək:

  1. Nə üçün zəkat vermək islamın əsaslarından biri sayılır?
  2. Nə üçün qonşuya yaxşılıq etmək islamın vacib əməllərindəndir?
  3. Nə üçün müsəlmanlar salamlaşdıqları zaman "salam" sözündən istifadə edirlər?
  4. Nə üçün müsəlmanlar gündə beş dəfə namaz qılırlar?
  5. Nə üçün Ramazanda oruc tutmaq islamın əsaslarından biri hesab olunur?
  6. Nə üçün islama görə, az da olsa, spirtli içki qəbul etmək böyük günahdır?
  7. Nə üçün islam qanunvericiliyinə görə, qəsdən adam öldürənlər, zorakılıq törədənlər edam olunurlar?


Şəriətin məqsədləri hökmlərin əsaslandığı hikməti (müdrikliyi) üzə çıxarır.