Şəriət

Şəriətin məqsədləri (məqasidşünaslıq)

Şəriət (ərəb. الشريعة) — İslamda qəbul edilən ibadət, davranış və cəzalarla əlaqəli bütün dini qanun anlayışlarına və qaydalarına verilən ad. Fiqh, digər tərəfdən, şəriətdə bu qanun və qaydaların nəzəri və praktiki tətbiqi araşdırmaları ilə əlaqəli və şəriətin nə mənada olduğunu müəyyənləşdirən fəaliyyətlərə verilən addır. Dini terminologiyada şəriət ayələrhədislər kimi dinin mənbəyi kimi qəbul edilən AllahMəhəmməd peyğəmbərin kəlamlarına, fiqh isə dini rəhbərlərin sözləri və hərəkətlərinə və onların şərhlərinə istinad edir.

26 avqust 2001-ci ildə Afqanıstan inqilabi qadın birliyi tərəfindən qeydə alınan kadrlarda, qadın paranji (üz) açılışına görə, ictimaiyyət arasında dini polis məmurları tərəfindən cəzalandırılır.[1][2]

Qurana əsaslanan şəriət qanunları əsas mənbə kimi əsrlər boyu islam cəmiyyətlərini və bir çox məsələlərdə kişi və qadınlar arasında münasibətlər, müharibə, nikah, boşanma, irs mübadiləsi, şəhadətnamə kimi müəyyən edilmiş qaydalarla sosial həyatı tənzimləmişdir. Qadın geyimləri ilə bağlı dəqiq çərçivənin olmaması, Qadın geyimləri haqqında əmrin rejimi ilə Qurani-Kərimdə ifadə edilmiş cümlələrdə, ideyaların yaranmasına gətirib çıxarmışdır, hansılar ki, İslamda əsrlər boyu müzakirə edilmişdir, hansılar ki, bir sonunda qadın geyimlərini yalnız qadının cinsiyyət orqanlarını əhatə etmək üçün kifayətdir, digər tərəfdən və şəxslər də daxil olmaqla, bütün bədəni örtməyə qadını məcbur edirdilər.[3]

İslam fiqhinin məzhəbləri Quranı dinin əsas mənbəyi hesab edirlər.

Vacib (fərz, vəcib və sünnət) əməllərdən əl çəkmək və pis (məkruh və haram) olaraq təyin olunan işləri etmək cəzaya səbəb olur. (hadd və ya tazir cəzaları)

Klassik şəriət tətbiqlərindən bəzilərinə ciddi insan haqları pozuntuları daxildir.[4] 'Müharibələrdə əsir götürülmüş' qadınların vəziyyəti insan hüquqları baxımından kritik bir mövzudur. Quranın ənənəvi təfsirlərinə görə, bu qadınlar müharibə talanları kimi qəbul edilir. Bu qadınların evli olub-olmaması nəzərə alınmır və digər kölə qadınlar kimi, haq sahibləri (döyüşçülər və ya alıcıları) onların razılığı olmadan bədənləri üzərində cinsi əlaqədə ola bilərlər. (Əl-Möminun; 5- 6) (bax: Müharibə cinayətləri)

Qurana görə əsas cinayət və cəza formalarıRedaktə

  • Zina: Quran görə, 100 çubuqla vurmaq. Əgər zinakar qadın cariyə isə Onun yarısıdır.[5] Lakin, bir hədisə görə, evli olanlar üçün recm (daşlarla öldürmək) tətbiq edilir.[6][7] Şəriət qanunlarında təcavüz (təcavüz) kimi bir cinayət yoxdur.
  • Oğurluq: Oğurluq aktında sağ tərəfdən başlayaraq, əllərindən biri kəsilir.[6][7]
  • Kazf: Zinanın ismətli qadına aid edilməsi 80 çubuqlarla cəzalandırılır və onun ifadələri qəbul edilmir. (Həmçinin bkn: hadisə İfk)
  • Yol kəsilməsi: Hərəkətlərinin növünə və ağırlığına görə sağ əl və sol ayaqların çarpaz kəsilməsi, həbs vəya sürgün cəzaları verilir.
  • Qisas: Tarixi praktikada qisas iki şəkildə görünür. Onlardan biri, bədən bütövlüyünə qarşı cinayətlərdə, törədilən cinayətlə eyni olan "əks hərəkət" ilə şəxsin cəzalandırılmasıdır; Bir həyat üçün bir həyat, bir göz üçün göz, bir diş üçün diş ... və s.

Başqa bir tətbiq, cinayətkarın və qurbanın sosial vəziyyəti ilə bağlıdır. Qəbilə anlayışında, bir adam başqa bir tayfadan bir qadını, köləni və ya şərəfli bir şəxsi öldürdükdə, "qatilin mənsub olduğu qəbilədən, oxşar statusa malik" bir adam bunun müqabilində öldürüləcək. Ümumi bir adət olaraq, ağanın kölə, atanın uşağa, ərin arvadına öldürülməsi qisas cəzası ilə cəzalandırılmır və qadını öldürən kişiyə qarşı qisas tətbiq edilmir.[8]

İslamda tətbiq üçün əsas ayə Əl-Bəqərədir; 178 ayə; : 'Ey iman gətirənlər! Öldürülən insanlarla əlaqədar sizə qisas qərarı verildi. Azad ilə azad, əsirlə əsir, qadınla qadın. Ölənin qardaşı (qatil) bir qiymətə bağışlanarsa, adətinə əməl etsin və qiyməti yaxşı ödəsin. "

Ancaq ayədəki "qadın üçün qadın" sözünün ləğv edilməsi və ayədə adı çəkilməməsinə baxmayaraq, bir müsəlman qeyri-müsəlmanı öldürdüyü zaman qisasın tətbiq ediləcəyi mübahisəli olaraq qalır.[9][10]

Şəriət qanunlarına görə, kölə azad adam öldürəndə qisas alınır, azad adam qul öldürəndə isə qisas almaq olmaz.[11]

İslamda cinayətlərlə əlaqəli olaraq qisas institutu mövcuddur. Qisas qaydasına görə, əbəs (günahsız) yerə öldürülmüş şəxsin qəyyumu (qardaşı, atası...) qatili cəzalandırmaq hüququna sahibdir. Eyni zamanda onun qatili bağışlamaq hüququ da var.[12]

Qisas haqqında Maidə surəsinin 45-ci ayəsində bu cür qeyd edilir: "Onlara (Yəhudi) belə hökm etdik ki, can canın müqabilində, göz gözün müqabilində, burun burunun müqabilində, qulaq qulağın müqabilində, diş dişin müqabilində olsun, hər bir yaranın da qisası vardır. Əgər bir şəxs onu (qatili, canini) bağışlasa, onun kəffarəsi hesab olunar, hər kəs Allahın nazil etdiyi əsasda hökm etməsə, zalımdır."[13]

Abdülaziz Bayındır'a görə, diş üçün diş, göz üçün göz, qulaq üçün qulaq, burun üçün burun və yaralanmalara görə qisas kimi müddəalar əlaqədar ayə ilə ləğv edildi.[14]

İstinadlarRedaktə

  1. "Movies" (MPG). Revolutionary Association of the Women of Afghanistan (RAWA). 25 March 2009 tarixində arxivləşdirilib.
  2. Nitya Ramakrishnan. In Custody: Law, Impunity and Prisoner Abuse in South Asia. SAGE Publishing India. 2013. səh. 437. ISBN 9788132117513. 27 December 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 July 2019.
  3. https://www.nurmend.com/yayin/serh/47-tesettur-risalesi-ve-serhi#%C3%96ns%C3%B6z
  4. https://www.iusinitinere.it/clash-between-sharia-law-and-human-rights-in-light-of-pace-resolution-2253-23827
  5. Nisa Suresi, 25. ayet
  6. 1 2 "Arşivlenmiş kopya". 3 may 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 oktyabr 2020.
  7. 1 2 "Arşivlenmiş kopya". 9 oktyabr 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 oktyabr 2020.
  8. https://www.sabah.com.tr/sozluk/sosyoloji/kisas-nedir
  9. https://sorularlaislamiyet.com/%E2%80%9Chure-hur-disiye-disi-koleye-kole-kisas-edilir%E2%80%9D-bakara-178-ayetine-gore-bir-erkek-bir-kadini-oldurse
  10. http://www.khilafah.nl/pdf/Ukubat.pdf
  11. https://www.goodreads.com/author/quotes/3393571._lhan_Arsel?page=2
  12. xeberle.com. "İslamda qisas hüququ varmı?" (az.). 27 mart 2015. 21 avqust 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 avqust 2020.
  13. www.islamquest.net. "İslam və Quran nəzərindən qisas hökmünün fəlsəfəsi nədir?" (az.). 13 fevral 2012. 21 avqust 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 avqust 2020.
  14. https://www.suleymaniyevakfi.org/kuran-dersleri/2-bakara-suresi-178-ayet.html