Kərbəlayı Abdulla Zərbəliyev — məşhur azərbaycanlı milyonçu, mesenat, Bakı Şəhər ‎Dumasının üzvü. ‎

Kərbəlayı Abdulla Zərbəliyev
Doğum tarixi 1849(1849-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Doğum yeri İçəri Şəhər, Bakı
Vəfat tarixi 1934(1934-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Vəfat yeri Bakı, Şüvəlan
Vəfat səbəbi həbsdə öldürülüb
Uşaqları Hacıağa, Balağa və Umxanım
Atası Zərbəli
Milliyyəti azərbaycanlı
İxtisası neftçi
Təhsili mədrəsə
Fəaliyyəti Bakı Şəhər Dumasının üzvü

HəyatıRedaktə

Kərbəlayı Abdulla Hacı Zərbəli oğlu Zərbəliyev 1849-cu ildə rəncbər ailəsində dünyaya göz açıb. ‎Atası Hacı Zərbəli Mirzəli oğlu İçəri Şəhərin Mirzəli tayfasındandır. Hacı Zərbəlinin şəhər ‎kənarında – Dərnağında (indiki Dərnəgül) torpaq sahələri var idi. O, əsasən taxıl əkib becərməklə ‎məşğul olurdu. Günlərin birində təsadüfən icarəyə verdiyi torpaqlardan neft fəvvarəsi vurur. O, ağ ‎neft istehsal edən zavod açaraq xeyli sərvət toplayır. Məkkəyə ziyarətə gedib, Hacı titulunu alır. ‎Hacı Zərbəlinin iki arvaddan 5 uşağı olub, onlardan biri də Kərbəlayı Abdulla idi.‎

Kərbəlayı Abdulla Bakıda və onun ətraf kəndlərində öz qorxmazlığı, mərdliyi ilə məşhur idi. Onu ‎qoçuların qoçusu (baş qoçu) adlandırırdılar. Bakının ən tanınmış qoçuları Kərbəlayı Abdullanı ‎görəndə əllərini sinəsi üstə qoyub ehtiramla baş əyirdilər. O, əvvəlcə mollaxanada, sonra isə ‎mədrəsədə oxuyaraq, dini təhsil alıb. 1895-ci ildə Kərbəla ziyarətinə gedib Kərbəlayı titulunu ‎qazanıb. Onun şəhər içində mülkü, Sabunçu-Balaxanı sahəsində bir o qədər neft mədəni və ‎atasından miras qalmış ağ neft istehsal edən zavodu var idi.

O, XIX əsrin sonu - XX əsrin əvvəllərində Bakıda tanınmış neft sənayesi sahibi idi. Kərbəlayı ‎Abdulla hələ uşaqlıqdan atasının kiçik “Kerosin zavodu”nda sahibkarlıq isinə qoşulmuş, sonradan ‎ona miras qalan bu zavodu genişləndirmiş, Sabunçuda neftlə zəngin olan torpaq sahələrini almışdır.

Onun adıyla tanınan “K.A.Zərbəliyev” firması kommersiya dairələrində böyük etibar qazanmışdır. ‎

Kərbəlayı Abdulla 1907-ci ildən sonra da neft yataqları ilə zəngin olan bir neçə torpaq sahəsi almış ‎və öz şərikləri ilə neft istehsalına başlamışdır. O, Bakının "Aşağı məhəllə" adlanan indiki Rəsul Rza ‎‎(keçmiş Marinski) və Mirzağa Əliyev (keçmiş Çadrovı) küçələrinin kəsişdiyi yerdə ikimərtəbəli evdə ‎yaşayırdı.‎

Kərbəlayı Abdulla sərrast güllə atmaqda da mahir idi. Həmişə yanında iki mauzer gəzdirərdi. ‎Müxtəlif vaxtlarda, müxtəlif libaslarda gəzərdi. Bəzən tam milli, müsəlman, bəzən qoçu, bəzən də ‎avropalı sayaq geyinərdi.‎

Bilgəhli Ələsgər, Balaca Hüseynqulu, Nardaranlı Paşa və başqaları onun ən yaxın müşayiətçiləri ‎idilər. Kərbəlayı Abdullanı tanıyanların dediklərinə görə, o, çox kin-küdurətli bir şəxs olub. Kiminlə ‎ədavəti və düşmənçiliyi var imişsə, mütləq onun axırına çıxıb, məhv edərmiş.‎

Kərbəlayı Abdullanın iki arvadı olsa da, birincisindən uşaqları olmayıb. ikinci arvadından isə onun iki oğlu ‎və bir qızı olub: Hacıağa, Balağa və Umxanım. Azərbaycanda, Qafqazda, həmçinin bütün Yaxın ‎Şərqdə ilk qadın qırıcı təyyarəçi olan Ruqiyyə Hacıağa qızı Zərbəliyeva Kərbəlayı Abdullanın ‎nəvəsidir. O, sonralar tanınmış uşaq həkimi olmuşdur. Ruqiyyə Zərbəliyevanın[1] oğlu Rauf Baba oğlu Talıbov ‎Azərbaycan Politexnik İnstitutunda müəllim və elmi işçi olmuşdur. Uzun müddət respublika Dəri-Zöhrəvi ‎dispanserinin baş həkimi olmuş Ağaəli Əliyev Kərbəlayı Abdullanın qız nəvəsidir. Kiyev ‎universitetinin məzunu, Bakının məşhur terapevti olmuş Muxtar Məşədi İsmayıl oğlu Əliyev isə ‎Kərbəlayı Abdullanın doğma bacısı oğlu idi. Kərbəlayı kasıb bir kişinin qızını - Səkinəni qızlığa ‎götürmüşdür.‎

 
Kərbəlayı Abdullanın ‎nəvəsi pilot Ruqiyyə Zərbəliyeva

Kərbəlayı Abdullanın ətrafında 40 nəfərə yaxın qoçu cəmlənərmiş: Bilgəhli Ələsgər, Balaca ‎Hüseynqulu, Nardaranlı Paşa, Mərdəkanlı Keçəl Qüdrət, Altıbarmaq Baba və başqaları. Sonralar ‎Azərbaycan Fövqəladə KomissiyasınınAzərbaycan SSR inqilab tribunasının sədri, minlərcə ‎günahsız adamın qanını tökən "altıbarmaq" Baba Əliyev Kərbəlayı Abdullanın ən ‎fəal qoçularından olub.‎

Kərbəlayı Abdulla yaşayan məhəllədə oğurluq və əxlaqsızlıq olmazdı. O, hətta məhəllələrində ‎oğurluq edib aradan çıxmış bir nəfəri Tiflis şəhərində tapdıraraq, Bakıya gətizdirmiş və tənbeh ‎etmişdir.

Kərbəlayı Abdulla Məşədi Əzizbəyovun və onun ömür-gün yoldaşı Püstəxanımın yaxın ‎qohumlarından idi. Püstəxanımın qardaşı Daşdəmir isə Kərbəlayının ən etibarlı qoçularından ‎sayılırdı. 1905-ci ilin yayında Bakıda fəhlə çıxışları xüsusilə vüsət almışdı. Tətillər, nümayişlər ‎günbəgün genişlənirdi. Belə bir vaxtda burjuaziyanın ayrı-ayrı dəstələri də birləşməyə başladılar. ‎‎1905-ci ilin iyununda onların təşəbbüsü ilə "Barışıq Komitəsi" yaradıldı. Bakı şəhər duması ‎tərəfindən komitəyə 28 üzv seçildi. Həmin üzvlər əsasən burjua nümayəndələrindən ibarət idi. ‎Onların sırasında Kərbəlayı İsrafil Hacıyev, Hacı Aslan Aşurov, Kərbəlayı Abdulla Zərbəliyev, İsabəy ‎Hacınski, Mirzə Əsədullayev, İsmayıl bəy Səfərəliyev, A.Səlimxanov, ziyalılardan Əlimərdan bəy ‎TopçubaşovƏhməd bəy Ağayev də var idi.

Əhməd bəy Ağayevin yaratdığı "Difai" milli hərəkatını ilk maliyyələşdirənlərdən Kərbəlayı ‎Abdulla olmuşdur.‎

Komitəni yaratmaqda əsas məqsəd proletariat ilə burjuaziyanı barışdırmaq və onları vahid bir ‎məqsəd uğrunda mübarizəyə istiqamətləndirmək idi. Bu sahədə "Qeydiyyat Komitəsi"nin bir sıra ‎yerli xeyriyyə təşkilatlarının, ən nəhayət, Bakı şəhər dumasının üzvü Kərbəlayı Abdullanın da ‎xidməti az olmayıb...‎

Kərbəlayı Abdulla keçmiş 1 may, indiki Dilarə Əliyeva küçəsi, 155 ünvanında 1881-ci ildə öz adıyla ‎tanınan Kərbəlayı Abdulla məscidini inşa etdirmişdir. Sovet hakimiyyəti illərində bu məscidin ‎fəaliyyəti məcburən dayandırılmış, onun iki axundundan biri binanın yaxınlığındakı söyüd ‎ağacından asılmış, digəri isə sürgün edilmiş, içəridəki bütün avadanlıqlar yandırılmışdır. Məscid ‎repressiya olunduqdan sonra Qalina adlı bir rus qadınına mənzil əvəzi istifadəyə verilmişdir. ‎Həmin qadın isə, 14-15 ildən sonra Rusiyaya köçmüşdür. Əldən əllərə düşən Allahın evi uzun ‎müddət bu məscid anbar olmuş, sonralar isə karton fabriki kimi istifadə edilmiş, bir müddət Rus ‎dram Teatrının rəssamlıq sexinə çevrilmişdir. Təəssüflər olsun ki, Azərbaycan müstəqillik ‎qazandıqdan sonra məscid təmizlənərək təmir edilsə də, bu gün də onun bir hissəsi çörək sexi, ‎digər hissəsi isə yaşayış sahəsi kimi istifadə edilir. Ən dəhşətlisi isə məscidin içində ayaqyolunun ‎tikilməsidir...‎

Şərq üslubunda inşa edilən bu yaraşıqlı məscid indi imdad diləyir.‎

Kərbəlayı Abdulla məscidin dövrəsində iki mərtəbəli bina tikdirərək, kasıb ailələrdən olan ‎uşaqların maariflənməsinə də öz xidmətini göstərmişdir. Amma ayrı-ayrı şəxslər məktəbi də ‎inhisara alaraq öz şəxsi məqsədləri üçün istifadə edirlər.‎

Kərbəlayı Abdulla 1933-cü ildə Şüvəlandakı bağını, torpaq sahələrini və digər mülkünü bolşeviklərə ‎könüllü təhvil verməkdən imtina etdiyi üçün həbsə alınaraq Bayıl təcridxanasına göndərilir. O, 84 ‎yaşında vəfat etmiş, ŞüvəlandaMirmöhsün Ağanın məzarı yaxınlığında – ikinci mərtəbəyə qalxan ‎pilləkənin arxa tərəfində dəfn olunmuşdur.‎

Kərbəlayı Abdullanın qardaşı Zərbəliyev Yusif Zərbəli oğlu 1937-ci il iyulun 16-da güllələnmişdir.

Kərbəlayı Abdulla Bakı Şəhər Dumasının qlasnısı (deputatı) və “Səfa Müsəlman Xeyriyyə ‎Cəmiyyəti”nin idarə heyətinin üzvü olmuşdur.

Kərbəlayı Abdulla Zərbəliyev xatirələrdə məğrur, cəsur və sözündən dönməyən insan kimi ‎qalmışdır!‎

İstinadlarRedaktə

  1. Şimşinov A. Qanadlı qız (Gənc pilot Ruqiyyə Zərbəliyeva haqqında) // "Gənc işçi" qəzeti, 1941. 7 ‎mart.

ƏdəbiyyatRedaktə

  • Hafiz Sadıqov. KƏRBƏLAYI ABDULLA // "Kəlam" jurnalı, 1 avqust 2012‎
  • http://www.anl.az/el/Kitab/Azf-268536.pdf‎
  • Cəfərov N. Qırıcı aeroplan pilotu (Ruqiyyə Zərbəliyeva haqqında) // "Kommunist" qəzeti, 1940. 8 ‎mart ‎

‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎‎ ‎