Adıge-Xabl rayonu (abq. Адыгьа-ХӀабльа район, kab.-çərk. Адыгэ-Хьэблэ район / Адыгэ-Хьэблэ куей, qaraç.-balk. Адыге-Хабль район, noq. Адыге-Хабль район) — Rusiya Federasiyası, Qaraçay-Çerkesiya Respublikasının tərkibində inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Adıge-Xabl auludur.

Adıge-Xabl rayonu
Адыге-Хабль.jpg

50° şm. e. 38° ş. u.


Ölkə
İnzibati mərkəz Adıge-Xabl
Tarixi və coğrafiyası
Yaradılıb 1957
Sahəsi
  • 325,9 km²
Saat qurşağı
Əhalisi
Əhalisi
Rəqəmsal identifikatorlar
Telefon kodu 87870
Rəsmi sayt
Adıge-Xabl rayonu xəritədə
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

CoğrafiyasıRedaktə

Adıge-Xabl rayonu Qaraçay-Çərkəz Respublikasının şimal-qərb hissəsində yerləşir. Rayonun ümumi sahəsi 323,37 km²-dir.

Aşağıdakı ərazilərlə həmsərhəddir:cənubda XabezAbazin rayonları, qərbdə Krasnodar diyarının Otradnenski rayonu, şimalda Stavropol diyarının Koçubeevski rayonu, şərqdə Prikuban rayonu, həmçinin Noqay rayonu. Noqay rayonu Adıge-Xabl rayonunu iki hissəyə bölür. Zonalı rayonlaşdırmaya görə ərazisi şimaldan cənuba doğru 2 zonaya bölünür - düzənlik və dağətəyi. Düzənliklər üstünlük təşkil edir. Rayonda orta yüksəklik dəniz səviyyəsindən 400 ilə 700 metr arasında dəyişir.

Ərazisindən axan ən iri çaylar: Kuban, Böyük Zelençuk, kiçik Zelenşuk, Böyük Şeblenok və Kiçik Şeblonok.

TarixiRedaktə

1935-ci ildən 1956-cı ilə qədər İkon-Xalq rayonu Çərkəz Muxtar Vilayətinin bir hissəsi olaraq mövcud idi. O zamanlar rayon mərkəzi əvvəlcə İkon-Xalq kəndi, 1936-cı ilin sonundan isə Adıge-Xabl kəndi olmuşdur. 1935-1953-cü illərdə mərkəzi Ersakon kəndində olan Kuvinski rayonu 1953-cü ildə İkon-Xalq rayonuna birləşdirilir. 1956-cı ildə İkon-Xalq rayonu ləğv edilir. 1957-ci ildə Qaraçay-Çərkəz Muxtar Vilayəti Çərkəz Muxtar Dairəsi əsasında yenidən quruldu. 15 yanvar 1957-ci ildə Adıye-Xabl rayonu yenidən təşkil olunur və tərkibinə 5 kənd şurası daxil edilir: Adıge-Xabl, Apsuanski, Staro-Kuvinski, Erkin-Yurt və Ersakon.

1 fevral 1963-cü ildə mövcud olan 6 kənd rayonlarının yerində təşkil edilir: Adıge-Xabl (mərkəzi Adıge-Xabl auılu), Zelençuk (mərkəzi Zelençuk aulu), Qaraçaevsk (mərkəzi Qaraçevsk şəhəri), Maloqaraçaevsk (mərkəzi Üçkeken aulu); Prikubanski (mərkəzi Ust-Çequtinski aulu), Xabez (mərkəzi Xabez aulu).

29 oktyabr 1993-cü ildə rayonun bütün kənd sovetlikləri kənd icra nümayəndəliyinə çevrilir.

2008-ci ildə Noqay rayonu Adıge-Xabl rayonundan ayrılır. Bu zaman 5 kənd yaşayış məntəqəsi yeni qayona verilir (Adil-Xalq, İkon-Xalq, Erken-Xalq, Erken-Şaxar və Erken-Yurt).

ƏhaliRedaktə

Milli tərkib
Xalq 2002[2] 2010[3]
çərkəzlər 6 323
(39,1 %)
5 364
(18,9 %)
abazinlər 4 827
(29,8 %)
3 766
(13,2 %)
ruslar 1 602
(9,9 %)
4 158
(14,6 %)
qaraçaylılar 989
(6,1 %)
1 111
(3,9 %)
noqaylar 738
(4,6 %)
11 621
(40,9 %)
türklər 431
(2,7 %)
322
(1,1 %)
yunanlar 421
(2,6 %)
363
(1,3 %)
tatarlar 159
(1,0 %)
409
(1,4 %)
digərləri 574
(3,5 %)
1 312
(4,6 %)
digər millətlər 122
(0,8 %)
...
ümumi 16 186
(100,0 %)
28 426
(100,0 %)
Cins tərkibi

2010-cu il Ümumrusiya siyahıya alınmasına olan məlumat[4]:

Yaş Kişilər,
nəf.
Qadınlar,
yaş.
Ümumi
say.
ümumi əhaliyə
olan nisbət, %
0 — 14 yaş 1 695 1 636 3 331 20,58 %
15 — 59 yaş 5 137 5 495 10 632 65,69 %
60 yaşdan yuxarı 803 1 419 2 222 13,73 %
bildirməyənlər 0 1 1 0,01 %
ümumi 7 635 8 551 16 186 100,0 %

Kişilər — 7 635 nəf. (47,2 %). Qadınlar — 8 551 nəf (52,8 %).

Əhalinin orta yaşı — 35,0 yaş. Kişilərin orta yaşı — 33,4 yaş. Qadınların orta yaşı — 36,5 yaş.

MənbəRedaktə

İstinadlarRedaktə

  1. http://www.gks.ru/free_doc/doc_2019/bul_dr/mun_obr2019.rar
  2. Данные Всероссийской переписи населения 2002 года: таблица 02c. М.: Федеральная служба государственной статистики, 2004. (2002zip, см. прим.)
  3. Итоги Всероссийской переписи населения 2010 года. Том 3. Национальный состав и владение языками, гражданство
  4. "Том 1. Таблица 2.2 Население КБР по возрастным группам и полу". 2018-10-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-05-09. (#parameter_ignored_suggest)