I Aleksey

(Aleksey Romanov səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)

Aleksey Mixayloviç Romanov (Tişayşi) (rus. Алексей Михайлович Романов (Тишайший), Aleksey Mixayloviç Romanov (Tişaşiy), mənası – "Ən sakit"; Алеѯі́й Мїха́иловичъ, Rusca tələffüz: [[Beynəlxalq fonetik əlifba|[ɐlʲɪkˈsʲej mʲɪˈxajləvʲɪtɕ]]]; 19 (29) mart 1629[1], 17 (27) mart 1629, 10 (20) mart 1629[2][3], 29 mart 1629 və ya XVII əsr, Moskva[4]29 yanvar (8 fevral) 1676[2][3] və ya 8 fevral 1676, Moskva[4]) — Romanovlar sülaləsindən ikinci Rusiya çarı.

I Aleksey
Rusiya çarı
ƏvvəlkiMixail Fyodoroviç Romanov
SonrakıIII Fyodor Alekseyeviç
Şəxsi məlumatlar
Doğum tarixi 19 (29) mart 1629[1], 17 (27) mart 1629, 10 (20) mart 1629[2][3], 29 mart 1629(1629-03-29) və ya XVII əsr
Doğum yeri
Vəfat tarixi 29 yanvar (8 fevral) 1676[2][3] və ya 8 fevral 1676(1676-02-08)
Vəfat yeri
Dəfn yeri
  • Arxangel kafedralı[d]
Fəaliyyəti monarx
Atası Mixail Fyodr
Anası Evdoki Lukyanovna Streşniyova
Həyat yoldaşları
Uşaqları İvan, Pyotr, Sofiya
Ailəsi Romanovlar sülaləsi
Dini xristian (pravoslav)

İmzanın şəkli
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Fəaliyyəti redaktə

Aleksey, Romanov sülaləsinin 1613-45 arasında hökm sürən ilk çarı Mixail idi. On altı yaşında taxta çıxmazdan əvvəl, qayını Boris İvanoviç Morozov'dan, ancaq oxuyub yazacaq qədər, səthi bir təhsil aldı. Hökmdarlığının ilk illərində dövlət işlərini Morozov idarə edirdi. Amma maliyyə böhranın və duz vergisinin artırılması nəticəsi olaraq 1648-ci ildə Moskvada bir qiyam çıxınca, Aleksey, Morozovu sürgünə göndərmək məcburiyyətində qaldı.Bundan sonra Şahzadə N. I. Odoyevski, Patriarx Nikon, Afanasi Lavrentyeviç Ordin-Naşçokin, Matveyev kimi danışmanlarının təklifi istiqamətində 1649da serfliği meşrulaştıran qanunlar (Sobornoye Uloojeniye) çıxardı. 1654-67 arasında Polonya'yla, 1656-61 arasında İsveçli müharibələr idi. Ukraynanın Dinyeper Çayının və Kiyevdə şərqində qalan hissəsini (1667) aldı. Ayrıca, Nikon'un Rus Ortodoks Kilsəsində əhəmiyyətli bir məzhəb bölünməsinə gətirib çıxaran islahatlarını dəstəklədi. 1662'de şəhərlərdə baş verən qiyamı və 1667-71də Stenka Razin liderliyindəki kəndli ayaklanmasıyla doruğa çatan xalq hərəkətlərini basdırdı. Sakit, yaxşı niyyətli, nəzakətli və həddindən artıq dindar bir insan olan Aleksey xarici ticarətin inkişafı, təhsilin və Qərbi Avropa mədəniyyətinin Rusiyada yayılması üçün çalışdı. Nikon'un, kilsə xarici idarəçilərindən daha güclü olduğu ikitərəfli bir iqtidar sistemi qurmasını maneə törətdi.

Aleksey Mixayloviç Romanovun hakimiyyətinin ilk illərində ölkənin idarəsi faktiki olaraq onun qohumlarının və çarın tərbiyyəsiçi B.İ.Morozovun əlində idi. Aleksey Mixayloviç Romanov 1649-cu il Məclis Qanunnaməsinin ən fəal tərtibçilərindən biri idi. O, Rusiyaya xarici mütəxəsisləri cəlb edirdi. Onun hakimiyyəti illərində Boyar Duması və Zemstvo məclislərinin rolu təmamilə azaldı. Zemstvo məclislərinə son qoyuldu (1653). Prikazların rolu artırıldı. Aleksey Mixayloviç Romanov 1654-cü ildə Məxfi işlər üzrə Prikaz təsis etdirdi. Bu Prikaz çara tabe idi və dövlət üzərində nəzarəti həyata keçirirdi. Aleksey Mixayloviç Romanov fərmanları və digər sənədləri şəxsən öz əli ilə imzalayan ilk rus çarıdır. İqtisadi sahədə onun əsas fəaliyyəti sənayenin inkişafını və ölkə ticarətini genişləndirməkdən ibarət olmuşdur. Aleksey Mixayloviç Romanovun hakimiyyəti illərində Duz (1648) və Mis (1662) qiyamları, Stepan Razinin rəhbərliyi ilə üsyan (1667-1671) baş vermişdir. Həmin dövrdə Rusiyanın ərazisi daha da genişlənmişdir.

İstinadlar redaktə

Əlavə ədəbiyyat redaktə

  • Matthee, Rudolph P. The Politics of Trade in Safavid Iran: Silk for Silver, 1600-1730. Cambridge: Cambridge University Press. 1999. ISBN 978-0521641319.
  • Matthee, Rudi. Persia in Crisis: Safavid Decline and the Fall of Isfahan. I.B.Tauris. 2012. ISBN 978-1845117450.
  • Grigory Kotoshikhin's On Russia during the reign of Alexey Mikhailovich (1665) is a key source on domestic life of the tsar and his court.
  • Yury Krizhanich's treatises from the 1660s are also very informative.
  • Longworth, Philip. Alexis, Tsar of All the Russias. Franklin Watts. 1984. ISBN 978-0531097700.

Xarici keçidlər redaktə