Ayurbavada Buyantu xan

Ayurbavada Buyantu xan (d. 9 aprel 1285 - ö. 1 mart 1320, Monqol dili:Буянт хаан) — Yuan sülaləsindən olan dördüncü imperator.

Ayurbavada Buyantu xan
monq. ᠠᠶᠤᠤᠷᠪᠠᠯᠪᠠᠳ
monq. Аюурбарбад
YuanEmperorAlbumAyurbarvadaBuyantuPortrait.jpg
Xaqan (Böyük Monqol imperiyası)
7 aprel 1311 — 1 mart 1320
Sələfi Kaysan Külük xan
Çin imperatoru[d] (Yuan)
7 aprel 1311 — 1 mart 1320
Sələfi Kaysan Külük xan
Şəxsi məlumatlar
Doğum tarixi 9 aprel 1285
Doğum yeri
Vəfat tarixi 1 mart 1320 (34 yaşında)
Vəfat yeri
Dəfn yeri
Çin adı
Vəfatından sonrakı adı ᠪᠤᠶᠠᠨ ᠲᠤ ᠬᠠᠭᠠᠨ, Буянт хаан, 聖文欽孝皇帝[1]
Məbəd adı 仁宗

Həyatının erkən dövrüRedaktə

Buyantu Darmabala ilə Konqıradlı Daqinin (Tarqi) ikinci oğlu olmuş və Xubilay xanın nəticəsidir. Konfutsiçilik təliminin ustalarından olan Li Menqdən dərs almış və o da Buyantunun düşüncələrini formalaşdırmışdır.[2]

Adının mənası monqol dilində "müqəddəs/qutlu xan " deməkdir. Ayurbarvada Sanskrit dilində "Āyur-parvata" sözlərinin birləşməsindən yaranmışdır, mənası uzunömürlülük dağı deməkdir.

Taxt uğrunda mübarizəRedaktə

Teymur Olcaydu xan 1307-ci ildə vəfat etdiyi zaman varisi yox idi. Çünki oğlu Taçu ondan bir il əvvəl vəfat etmişdi. Beləliklə, Buyantu əvvəlcədə taxt uğrunda olan mübarizəyə qoşulsa da, bu mübarizədə məğlub olmuşdur. 1307-ci ildə vəliəhd şahzadə təyin edilmiş və 1311-ci ildə Külük xanın vəfat etməsindən sonra imperator olmuşdur.

İslahat cəhdləriRedaktə

Xan olduqdan sonra dövlətin gələcəyi üçün bəzi islahat cəhdləri etmişdir, lakin bəzi dövlət məmurlarına görə bu islahat cəhdləri uğursuzluqla nəticələnmişdir..[3] Hakimiyyəti dövründə incəsənət təşəbbüslərini dəstəkləmiş, üsyanları azaltmağa diqqət ayırmışdır. Gördüyü ən böyük işlərdən biri də, dövlət qulluğuna qəbul olmaq üçün imtahan sisteminin bərpa olunması olmuşdur.[4]

ÖlümüRedaktə

1 mart 1320-ci ildə vəfat etdi.[5] Ölümü ölkədə 12 il davam edən daxili müharibələrə səbəb oldu. Ölümündən sonra öz oğlu ilə böyük qardaşının oğulları arasında taxt uğrunda müharibə başladı. Sonda Buyantunun oğlu Kegen xan qələbə qazandı və özünü xan elan etdi.

Həmçinin baxRedaktə

İstinadlarRedaktə

  1. China Biographical Database (ing.).
  2. Yuan shi, 22. p. 480.
  3. Herbert Franke, Denis Twitchett, John King Fairbank The Cambridge History of China: Alien regimes and border states, 907–1368, p. 513.
  4. J. A. G. Roberts A Concise History of China, p. 107.
  5. Herbert Franke, Denis Twitchett, John King Fairbank The Cambridge History of China: "Alien regimes and border states, 907–1368", p. 526.