Böyük bağayarpağı

Böyük bağayarpağı (lat. Plantago major L.)[1] - bağayarpağıkimilər fəsiləsinin bağayarpağı cinsinə aid bitki növü.[2]

?Böyük bağayarpağı
Plantago major
Plantago major 02 ies.jpg
Elmi təsnifat
Aləmi:Bitkilər
Şöbə:Örtülütoxumlular
Sinif:İkiləpəlilər
Yarımsinif:Lamiid
Sıra:Dalamazçiçəklilər
Fəsilə:Bağayarpağıkimilər
Cins:Bağayarpağı
Növ: Böyük bağayarpağı
Elmi adı
Plantago major L.
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
ITIS  
NCBI  
EOL  
GRIN  
IPNI 
TPL 
Grote weegbree bloeiwijze Plantago major subsp. major.jpg
Plantago major ies.jpg
Plantago major 04 ies.jpg
Plantago major 05 ies.jpg


Botaniki təsviriRedaktə

Hündürlüyü 6-50 sm olan çoxillik ot bitkisidir. Gövdəsi (adətən bir neçə) yarpaqsızdır, dar, uzun sümbüllə başa çatır.

Enli, yumurtavari, bütöv, 5-7 damarlı, enli saplaq üzərində yerləşən çılpaq yarpaqları birbaşa kökyanı rozetdən çıxır. May-sentyabr aylarında çiçəkləyir, iyun-oktyabr aylarında meyvə verir.

YayılmasıRedaktə

Böyük bağayarpağı boreal coğrafi tipinin palearktik sinfinin palearktik-meşə qrupuna aiddir. Avropada, Balkan və Kiçik Asiya ölkələrində, İran, Əfqanıstan, Hindistan, Himalay, Yaponiya, Çin, Monqolustan, Şimali Amerika, Rusiya, Orta Asiya və Qafqazda yayılmışdır. Azərbaycanda böyük bağayarpağı bütün rayonlarda arandan subalp qurşağına kimi (dəniz səviyyəsindən 2600 m qədər) bitir

SinonimRedaktə

  • Plantago borysthenica Wissjul.
  • Plantago dregeana Decne.
  • Plantago gigas H. Lév.
  • Plantago jehohlensis Koidz.
  • Plantago latifolia Salisb.
  • Plantago macronipponica Yamam.
    • Plantago major var. borysthenica Rogow.
    • Plantago major var. gigas (H. Lév.) H. Lév.
    • Plantago major var. jehohlensis (Koidz.) S.H. Li
    • Plantago major var. kimurae Yamam.
    • Plantago major var. major major
  • Plantago major f. major
    • Plantago major var. paludosa Bég.
    • Plantago major var. pauciflora (Gilib.) Bég.
    • Plantago major var. sawadai Yamam.
  • Plantago major f. scopulorum Fr.
    • Plantago major var. sinuata (Lam.) Decne.
  • Plantago sawadai (Yamam.) Yamam.
  • Plantago villifera Kitag.

Ekoloji qrup və bitdiyi yerlərRedaktə

Kseromezofitdir, meşə-kol, dağçəmən və alaq bitkilik tiplərində rast gəlir. Əsasən çəmən, meşə, kolluq, qumsal yerlər, yol kənarları, əkin, bağ və bostanlarda kiçik qruplar əmələ gətirir

TərkibiRedaktə

Flavonoid, saponin, alkaloid, piyli yağlar, aşı və acı maddələr, C, B və K vitaminləri, karotin və qlikozidlərlə zəngindir

Təsiri və tətbiqiRedaktə

Farmakopeyaya daxil olan ofisinal dərman bitkisidir. Elmi, praktiki, eksperimental, Tibet, Çin, Koreya və xalq təbabətində, farmakologiya və homeopatiyada, eləcə də baytarlıqda

geniş tətbiq edilir. Əsasən dəri, böyrək, göz, şəkərli diabet, sidik kisəsi, mədə-bağırsaq, mədə və onikibarmaq bağırsaq xoraları, epilepsiya, ağciyər vərəmi, bronxit xəstəlikləri, habelə yanıqlar, bəd xassəli şişlər, sınıq, burxulma və zədələnmə, ağızda iltihab prosesləri, irinli yaralar və xoralar, diş və baş ağrıları zamanı istifadə olunur. Bakterisid, protistosid,

sedativ, hipotenziv, hemostatik, qansaxlayıcı, bəlğəmgətirici, işlədici və şualanmadan qoruyucu təsirə malikdir.

ƏkstəsirləriRedaktə

Mədə şirəsinin yüksək turşuluğu ilə bağlı qastrit üçün ziyanlıdır.

İstifadə olunan hissələriRedaktə

Müalıcə məqsədi ilə bitkinin yerüstü

hissəsi, yarpaqları, çiçəkləri, kökü və toxumları istifadə edilir.

İstifadə formalarıRedaktə

Cövhər, dəmləmə və şirələr.

Digər faydalı xüsusiyyətləri və istifadəsiRedaktə

Yeməlidir, qızardılmış və üyüdülmüş toxumlardan alınmış un sousların və ədviyyatların (şorabalar üçün) hazırlanmasında istifadə olunur. Yem bitkisidir.

İstinadlarRedaktə

Mehdiyeva N.P. «Azərbaycanın dərman florasının biomüxtəlifliyi», Bakı,2011

  1. Nurəddin Əliyev. Azərbaycanın dərman bitkiləri və fitoterapiya. Bakı, Elm, 1998.
  2. Elşad Qurbanov. Ali bitkilərin sistematikası, Bakı, 2009.