Böyük xallı qartal

Böyük xallı qartal və ya Çığırğan qartalça (lat. Clanga clanga) — qartal cinsinə aid quş növü.

Böyük xallı qartal
Greater spotted eagle.jpg
Elmi təsnifat
XƏTA: taksonomik şablon yoxdur{{Clanga}}, taksonun sistematikasını təsvir etməlidir Clanga.
???:
Böyük xallı qartal
Beynəlxalq elmi adı
Great spotted Eagle I IMG 8362.jpg

StatusuRedaktə

Nadirdir.

KateqoriyasıRedaktə

(VU). Mənfi təsirlərə həssasdır.

Genefond əhəmiyyətiRedaktə

Cinsin 5 növündən biridir.

Qısa təsviriRedaktə

Bozqır (çöl) qartalından az kiçikdir. Səsi bərk çıxır–“kiyak-kiyak”. Rəngi qara-qonurdur [4][5].

YayılmasıRedaktə

AvropaAsiyada yayılıb [5]. Azərbaycanda miqrasiya vaxtında olur, düzənlikdə tək-tək qışlayır [4][6][7]

Yaşayış yeri və həyat tərziRedaktə

Mart-apreldə və bir də sentyabrda dağda və düzəndə görünür [8]. Seyrək hündür ağac olan sahələri xoşlayır. Azərbaycanda miqrant populyasiyası qurbağa, kərtənkələ, siçanabənzər gəmiricilər və quşlar ilə yemlənir [9]. Lakin yediyi quşların çoxu ovçular tərəfindən yaralanmış olanlardır [5].

SayıRedaktə

XX əsrin axırına qədər adi saylı [10][11], sonralar isə nadir olub [4][7][8]. Qışlamasını təsdiq edən müşahidə yoxdur [12]. Son 10 ildə qışlamasını heç kim görməyib [8]. Miqrasiya dövründə isə 2000-ci ildə cəmi 46 quş qeyd edilib [12]. Son 10 ildə 30 quşdan çox olmayıb [8], yəni 35 % azalıb.

Məhdudlaşdırıcı amillərRedaktə

Azərbaycandan keçən populyasiyanın sayı Xəzər dənizindən şimala tərəf yerləşən ərazidən (Rusiya) asılıdır. Azərbaycanda miqrasiya dövründə olarkən zərərli hesab edilib ovlanması da nadir olmasına rəvac verib [12].

Əhali üçün əhəmiyyətiRedaktə

Siçan yeməsi faydalıdır. Sanitar əhəmiyyəti də var.

Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlərRedaktə

Ovlanması qadağandır. Bioloji müxtəlifliyin saxlanılması prinsipinə əsasən, CİTES, Bern və Bonn konvensiyalarına daxil edilib. Beynəlxalq miqyasda qorunur.

Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlərRedaktə

Əhaliyə tanıdılması və qorunmasının vacibliyinin əhaliyə geniş izah edilməsi.

İstinadlarRedaktə

  1. IOC World Bird List Version 6.3. 2016. doi:10.14344/IOC.ML.6.3
  2. IOC World Bird List Version 6.4. 2016. doi:10.14344/IOC.ML.6.4
  3. IOC World Bird List Version 7.1. 2017. doi:10.14344/IOC.ML.7.1
  4. 1 2 3 Mustafayev Q.T., Sadıqova N.A. Azərbaycanın quşları. Bakı, “Çaşıoğlu”, 2005, s. 142;
  5. 1 2 3 Дементьев Г.П., Гладков Н.А. (ред.). Птицы Советского Союза. М.Л., “Советская наука”, 1951, том I, с. 284-287;
  6. Əbdürrəhmanov Y.Ə., Mustafayev Q.T. (red.). Azərbaycan faunası. VI cild. Quşlar (Non passeriformes). Bakı, “Elm”, 1977, s. 156-157;
  7. 1 2 Mustafayev Q.T., Babayev İ.R. və b. Quşlar sinfi-Aves // Azərbaycanın heyvanlar aləmi. III cild. Onurğalılar. Bakı, “Elm”, 2004, s. 289;
  8. 1 2 3 4 Mustafayev Q.T.,Sadıqova N.A. və b. Azərbaycanın qızılquşkimiləri və Qırmızı kitab // “Biologiyada elmi nailiyyətlər” mövzusunda Respub. elmi konf. mat-rı., Bakı, BDU, 2009, s. 290-292;
  9. Mustafayev Q.T., Babayev İ.R. Lənkəran-Talış bölgəsində nadir və nəsli kəsilmək qorxusu olan quşlar // Zoologiya İnstitutunun əsərlər toplusu (Musayev-85). Bakı, “Elm”, 2006, s. 80-82;
  10. Исаков Ю.А., Воробьев К.А. Обзор зимовок и пролета птиц на Южном Каспии // Тр. Всесоюзн. орнитол. Заповедника Гасан-Кули, вып. 1, 1940, с. 99;
  11. Радде Г. Орнитологическая фауна Кавказа. Тифлис, изд-во Кав-казского музея, 1884, с. 66-67; 10. Сатунин К.А. Материалы к по-знанию птиц Кавказского края // Изв. Кавказск. отд. РГО, Тифлис, 1907, с. 119.
  12. 1 2 3 Mustafayev Q.T., Sadıqova N.A. Təbiətdə quşların yemlənmə qaydalarına görə yaranan qrupları // XXI əsrdə “Biologiyanın aktual prob-lemləri” mövzusunda Respublika elmi konf. mat - rı., Bakı, BDU, 2010, s. 126 - 132;

ƏdəbiyyatRedaktə

  1. Mustafayev Q.T., Babayev İ.R. Quşların qorunması (monoqrafiya). Bakı, "Elm", 2012, 255 s.

Xarici keçidlərRedaktə