Hənifə Məlikova

Məlikova-Abayeva Hənifə xanım (5 may 1856-cı il, Nalçik - 1929-cu il, Bakı) — Azərbaycanın ilk maarifçi qadınlarından biri. Hənifə xanım Məlikova Həsən bəy Zərdabinin həyat yoldaşı olmuşdur.[1]

Hənifə Məlikova
Məlikova-Abayeva Hənifə xanım
Hənifə Məlikova.jpg
Digər adı Hənifə xanım Məlikova (Abayeva)
Doğum tarixi
Doğum yeri Nalçik, Qafqaz canişinliyi, Rusiya imperiyası
Vəfat tarixi
Vəfat yeri Şamaxı, Azərbaycan SSR, SSRİ
Vətəndaşlığı Rusiya İmperiyası Rusiya İmperiyasıAzərbaycan AXCSSRİ SSRİ
Həyat yoldaşı Həsən bəy Zərdabi
Uşaqları Midhət bəy, Səffət bəy, Pəri xanım, Qəribsoltan xanım
Fəaliyyəti pedaqoq

HəyatıRedaktə

Hənifə Məlikova 1856-cı il mayın 5-də Şimali Qafqazda, Nalçikdə doğulmuşdur. Azərbaycan xalqının ilk maarifçi qadınlarından olan Hənifə xanım Tiflisdə Müqəddəs Nina qız məktəbində təhsil almışdır. O zaman müsəlman qızların xristian ölkəsində təhsil alması çox nadir hadisə idi. Taleyin Xoş bir günündə Hənifə xanım və Həsən bəy ailə qurdular. Bu gözəl, ziyalı, sədaqətli və dəyanətli xanım millətimizin və ailəsinin yolunda fədakarlıq göstərdi, Həsən bəy Zərdabiyə tək həyat yoldaşı yox, həm də mübarizə yoldaşı oldu. O, 16 il əri ilə birlikdə Zərdab kəndində polis nəzarəti altında yaşamağa məcbur olur.

Hənifə xanım 1875-1877-ci illərdə Həsən bəylə birlikdə Əkinçi qəzetinin nəşrində çox əziyyətlər çəkdi. Bu ziyalı xanım və əri Zərdabda yaşadıqları dövrdə, 1881-ci ildən başlayaraq öz evlərində, mənzillərində pulsuz məktəb açdılar və təqib və təzyiqlərə baxmayaraq heç bir təmənna ummadan insanlara elm, savad öyrətdilər.

 
Həsən bəy Zərdabi və həyat yoldaşı Hənifə xanım

Hənifə xanım Azərbaycan qadınlarının taleyində çox mühüm rol oynamışdır. O, məşhur Nicat cəmiyyətinin Azərbaycan qadın xeyriyyə cəmiyyətinin yaradıcılarından biri olmuş, 1901-1905-ci illərdə Bakıda ilk müsəlman qız məktəbinin müdiri işləmişdir. 1908-ci ildə ilk Azərbaycan qadın xeyriyyə cəmiyyətinin yaranmasında təşəbbüs göstərmişdir. 1909-cu ildən 1919-cu ilədək Bakı şəhər dövlət birinci rus-tatar qız məktəbində müdiri vəzifəsində çalışmışdır.

xanım adı, onun maarifçilik fəaliyyəti Zaqafqaziyanın demokratik dairələrində geniş şəkildə məşhurlaşmışdır. Mübarizə aparanın, təşəbbüsçünün həyatı asan olmur. Onun həyatı əziyyət, sınaqlar, hətta bəzən təqiblərlə doludur. Hənifə xanımın həyatı da istisna təşkil etmirdi. Hənifə xanım deyirdi: "Həyatımın məqsədi - bacardığım qədər avam kütlənin, xüsusən də qadınların hüquqları və istismara qarşı mübarizədə türk qadınlarının mədəni səviyyəsini qaldırmaq olmuş və olacaqdır. Düşünürəm ki, mən Sovet hakimiyyətinin proqramı ilə işləyirəm. Partiya ədəbiyyatını dərindən öyrənməyə vaxtım olmayıb. Mən partiyalılığı ancaq forma hesab edirəm, xoşbəxtəm ki, türk qadınının əsarətdən qurtarması üçün bütün perspektivlərin açıldığı dövrə kimi yaşamışam".

Hənifə xanım 1920-1926-cı illərdə Azərbaycan SSR Xalq Maarif Komissarlığında məsul vəzifədə işləmişdir.

Hənifə xanım Məlikova 1929-cu ildə Şamaxıda vəfat etmişdir. Əvvəl şəhər qəbirstanlığında dəfn edilmiş, sonralar cənazəsi həyat yoldaşı oğlunun məzarına köçürülmüşdür.

İstinadlarRedaktə

  1. "Абаева Ханифа Асланбековна - просветительница / Hənifə Aslanbek qızı Abayeva - maarifçi" (rus. ). ourbaku.com. 6 noyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 noyabr 2020.

Xarici keçidlərRedaktə