Harayçı qu (lat. Cygnus cygnus) - qu cinsinə aid quş növü.

?Harayçı qu
Cygnus cygnus
Cygnus cygnus 070416 IOL.jpg
Elmi təsnifat
Aləmi:Heyvanlar
Yarımaləm:Eumetazoylar
Bölmə:İkitərəflisimmetriyalılar
Yarımbölmə:Sonağızlılar
Tip:Xordalılar
Yarımtip:Onurğalılar
Sinif:Quşlar
Yarımsinif:Yenidamaqlılar
Dəstə:Qazkimilər
Fəsilə:Ördəklər
Cins:Qu
Növ: Harayçı qu
Elmi adı
Cygnus cygnus (Linnaeus, 1758)
Areal
şəkil
Mühafizə statusu
Status iucn3.1 LC az.svgen:Least Concern
Az qayğı tələb edənlər
Least Concern (IUCN 3.1)Least Concern22679856
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
ITIS  
NCBI  
EOL  
PBDB  

Uzunluğu 140-160 sm, qanadlarının genişliyi 205-235 sm-dir. Çəkisi 8-15 kq arasında dəyişir.

QalereyaRedaktə

StatusuRedaktə

Adi saylıdır [1].

Qısa təsviriRedaktə

Fısıldayan qulələyə oxşayır, lakin ondan az kiçikdir (5-10 kq). Xoş səsi var: “anqa-a, anqa-a”. Rəngi qar kimi ağdır. Dimdiyi qaradır, yalnız ucu sarıdır. Suda və yerdə boynunu dik saxlayır. Dimdiyinin sarı hissəsi üçbucaq formalı qara rəngə daxil olur; qara və sarı rənglərin birləşməsi iti bucaq əmələ gətirir. Cavan quşun dimdiyi çəhrayıdır, yalnız ucu qaradır.

YayılmasıRedaktə

Reproduktiv arealı AvropaAsiyada yerləşib. Azərbaycana qışlamaq üçün gəlir və buradan keçən miqrant populyasiyası da var. Əsas qışlama yeri Xəzər dənizidüzənlik rayonlarda olan böyük hövzələrdir. Adətən dekabr ayında gəlir, fevralda-martda reproduksiya yerinə (vətəninə) qayıdır [2]. Amma, qalın qarlı-şaxtalı illərdə ləngiyib aprel ayına qədər qalır, hətta populyasiyasının müəyyən qədəri qırılır.

Yaşayış yeri və həyat tərziRedaktə

Ruhani mədəniyyətli yerli əhali qulələk cinsinə (Cygnus) “Məlakə” adı verib. Azərbaycanda tək-tək acgöz-qudurğan ovçulardan savayı heç kim bu quşa atəş açmır [3]. Ona görə də populyasiyanın sıxlığı dinamik-stabil qalır.

Məhdudlaşdırıcı amillərRedaktə

Qışın uzun müddət qarlı-şaxtalı keçməsi, Rusiyada daha çox sərt olması.

Əhali üçün əhəmiyyətiRedaktə

Elmi, estetikdekorativ əhəmiyyəti var.

Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlərRedaktə

Ovlanması qadağandır. Ramsar, Bern konvensiyalarınaAEWA sazişinə daxildir. Şirvan, Ağgöl və Abşeron Milli Parklarında, Qızılağac Dövlət Təbiət Qoruğunda nəzarət altında saxlanılır.

Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlərRedaktə

Ekoloji qanunçuluğa tam riayət olunması, qış sərt keçən vaxtlarda əsas qışlaq yerlərində əlavə yemləndirilməsi.

İstinadlarRedaktə

  1. Mustafayev Q.T., Sadıqova N.A. Azərbaycanın quşları. Bakı, “Çaşıoğlu”, 2005, 419 s.;
  2. Рявицев В.К. Птицы Урала, Приуралья и Западной Сибири. Екатеринбург, Уралск. Университет, 2002, 605 с.
  3. Mustafayev Q.T. Təbiətin qorunması. Bakı, ADU, 1970, 194 s.;

ƏdəbiyyatRedaktə

1. Mustafayev Q.T., Məmmədov A.T. Ataların sözü–xalqın gözü. Bakı, “Sabah”, 2009, 383 s.;
2. Mustafayev Q.T., Məmmədov A.T. Təbiətin sirləri. Bakı, “Elm”, 2010, 292 s.;
3. Babayev İ.R., Abbasov A.N. Qızılağac Dövlət Təbiət Qoruğunda sudaüzən quşların qışlamada sayı, yayılması və onlara təsir edən amillər // Zoologiya İnstitutunun əsərləri, XXVIII cild // məqalələr toplusu. Bakı, “Elm”, 2006, s. 123-131;
4. Babayev İ.R., Əsgərov F.S. Bioloji müxtəliflik: Xəzərin Azərbaycan hissəsinin sudaüzən quşları. Bakı, “Nurlar”, 2007, s. 61-63;
5. Верещагин Н.К. Охотничьи и промысловые животные Кавказа. Баку, 1947, 147 с.;
6. Mustafayev Q.T., Babayev İ.R. Quşların qorunması (monoqrafiya). Bakı, "Elm", 2012, 255 s.

Xarici keçidlərRedaktə