Kənar audit

Kənar audit — müstəqil bir audit təşkilatı (auditor) tərəfindən bir təsərrüfat subyekti ilə müqavilə əsasında bir təsərrüfat subyektinin maliyyə hesabatlarının əhəmiyyətli təhriflərdən azad olduğuna dair əsaslı əminlik əldə etmək və bu barədə fikir bildirmək məqsədi ilə aparılan yoxlama auditor hesabatının forması. Xarici audit sənayenin özəlliklərinə əsasən ümumi audit, sığorta təşkilatlarının auditi, bankların auditi və birjaların, büdcədənkənar fondların və investisiya institutlarının auditi kimi bölünür. Xarici audit həm qanunun tələbi, həm də təsərrüfat subyektinin sahiblərinin təşəbbüsü ilə həyata keçirilə bilər[1].

Emblem-money.svg
Audit
Audit növləri

Daxili audit
Kənar audit
Vergi auditi
Ətraf mühit auditi
Sosial audit
Yanğınsöndürən auditi
Due diligence

Əsas anlayışlar

Auditor
ƏhəmiyyətlilikRiskSənədləşmə
Audit hesabatı
ISA / FAQ

Audit nəzərdən mühasibat uçotu

Maliyyə hesabatları
Mənfəət və zərər hesabatı
Davamlı olma fərziyyəsi

Maliyyə nəzarəti
Böyük dördlük

Deloitte Touche Tohmatsu
Ernst & Young
KPMG
PricewaterhouseCoopers

HaqqındaRedaktə

Kənar audit yoxlaması müəssisələrə maliyyə fəaliyyətinin düzgünlüyü haqqında əminlik verir və kənar auditorlar (audit şirkətləri) tərəfindən maliyyə hesabatlarının və mühasibat uçotunun düzgünlüyünün qiymətləndirilməsi ilə həyata keçirilir. Kənar auditin cəlb olunmasının əsasən iki səbəbi vardır. Bu səbəblər də kənar auditi iki hissəyə ayırır:

  • Dövlət orqanlarının tapşırığı ilə məcburi (icbari) audit;
  • Dövlət orqanları tərəfindən məcburi olmayan audit

Bir çox hallarda kənar audit yoxlaması dövlət orqanları tərəfindən qanunla tələb olunur. Bu əsasən müəssisələrin vergi öhdəliklərini düzgün yerinə yetirib-yetirmədiklərini müəyyən etmək üçün həyata keçirilir.

Auditorların hesabatıRedaktə

Xarici auditorların əsas vəzifəsi hesabatlarda təqdim olunan maliyyə məlumatlarının etibarlılığı barədə rəy hazırlamaqdır. Üç növ audit hesabatı mövcuddur:

  1. Şübhəsiz ki, müsbətdir — maliyyə hesabatları maliyyə vəziyyətini, əməliyyatların nəticələrini və pul vəsaitlərinin hərəkətlərini sədaqətlə əks etdirir.
  2. Kvalifikasiyaları müsbətdir — hesabatlar, müəyyən maddələr istisna olmaqla, maliyyə vəziyyətini, əməliyyat nəticələrini və pul vəsaitlərinin hərəkətini kifayət qədər əks etdirir.
  3. Mənfi — maliyyə hesabatları maliyyə vəziyyətini, əməliyyat nəticələrini və pul vəsaitlərinin hərəkətini dəqiq əks etdirmir. Eyni zamanda, auditorlar belə nəticələrin əsaslarını göstərirlər.

Kənar audit yoxlamasıRedaktə

Dövlət orqanları tərəfindən məcburi olmayan kənar audit yoxlaması isə əsasən müəssisənin səhmdarları, mülkiyyətçiləri, üzvləri və digər maraqlı tərəflərinin tələbi ilə həyata keçirilir, baxmayaraq ki, bu qanunla tələb olunmur. Çünki böyük müəssisələrdə menecerlər (direktorlar) və müəssisənin sahibləri (səhmdarlar) ayrı-ayrı şəxslərdir. Eləcə də, müəssisənin kənar audit rəylərinin müsbət olması səhmdarlar tərəfindən həmin müəssisəyə olan etibarı yüksəldir və maliyyə bazarında həmin müəssisənin səhmlərinə olan tələbatı artırır. Çünki, investorlar investisiya etmək istədikləri müəssisənin ilk növbədə audit rəyləri ilə tanış olurlar.

Kənar auditorlar isə öznövbəsində bir sıra etik qaydalara riayət etməlidirlər. Bunlar obyektivlik, bütövlük, professional səriştəlilik, gizlilik, peşəkar davranışdır. Həmçinin kənar auditorlar öz yoxlamalarını doğruluq və ədalət çərçivəsində həyata keçirməlidirlər.

İstinadlarRedaktə

ƏdəbiyyatRedaktə

  • Стивен Брег. Настольная книга финансового директора. М.: Альпина Паблишер. 2012 [The New CFO Financial Leadership Manual]. ISBN 978-5-9614-1649-7.

Xarici keçidlərRedaktə