Kalium nitrat

Kalium nitrat (KNO3) - qeyri -üzvi bir birləşmədir, nitrat turşusunun kalium duzudur.

Kalium nitrat
Potassium nitrate.jpg
Potassium-nitrate-unit-cell-3D-vdW.png
Ümumi
Sistematik adı Kalium nitrat
Kimyəvi formulu KNO₃[1]
Molyar kütlə 101,1032 q/mol
Fiziki xassələri
Sıxlıq 2,109 (16 °C) q/sm³
Termik xüsusiyyətlər
Ərimə nöqtəsi 334 °S
Qaynama nöqtəsi 400 °C
Təsnifatı
CAS-da qeyd. nöm. 7757-79-1
PubChem
RTECS TT3700000
ChEBI 63043
BMT nömrəsi 1486
ChemSpider

Təbiətdə tapılmasıRedaktə

Təbiətdə nitrokalit mineralı kimi tanınır. Təbii kalium nitrat azot tərkibli maddələrin parçalanması nəticəsində tapılır. Bitkilərdə və heyvanlarda çox az miqdarda olur.

Fiziki xassələriRedaktə

Suda yaxşı həll olunur, orta dərəcədə qliserində, maye ammonyakda, hidrazində, təmiz etanolda və efirdə həll olunmur.

Həlledici
/
Temperatur, °С
10 20 25 30 40 60 80 100
Su 13,9 21,2 31,6 37,9 46,0 61,3 106,2 166,6 245,0
Maye ammonyak 10,52 10,4
Hidrazin 14

AlınmasıRedaktə

Gübrənin çürüməsi nəticəsində azot əmələ gəlir və saman qatlarında toplanaraq nitrifikasiyaya məruz qalır və əvvəlcə azotlu, sonra isə nitrat turşusuna çevrilir. Nitrat turşusu əhəngdaşı ilə qarşılıqlı təsir göstərərək, su ilə yuyulmuş Ca(NO3)2 alınırdı. Odun külünün əlavə edilməsi CaCO3 çökdürdü və kalium nitrat məhlulu əmələ gətirdi. Çox zaman əhəng daşı əvəzinə yığına dərhal kül əlavə edilir və kalium nitrat alınır.

 


1854-cü ildə alman kimyaçısı K. Nöllner daha əlverişli və daha ucuz kalium xlorid və natrium nitratın reaksiyasına əsaslananaraq kalium nitrat istehsal etdi:

 

Kalium nitratın alınmasının bir neçə başqa yoluda var. Bu, ammonium nitratın kalium xlorid ilə reaksiyası nəticəsində baş verir, kalium nitrat və ammonium xlorid alınır, sonuncu asanlıqla ayrılır:

 


Kalium hidroksidin və ya kalium karbonatın reaksiyası nəticəsində:

 
 
 

Kimyəvi xassələriRedaktə

400-520 °C temperaturda parçalanır və nəticədə kalium nitrit KNO2 və oksigen O2 alınır (oksigenin ayrılması kalium nitratın yanğın təhlükəsini artırır):

 

Güclü osidləşdiricidir. Kalium nitratın qarışıqları üzvi maddələrlə birləşəndə partlayış baş verə bilər. Ayrılma zamanı hidrogenlə reduksiya olunur ( duru xlorid turşusudur):

 

Kalium nitratın əriməsi ilə kalium metalını elektroliz yolu ilə əldə etmək olar, lakin kalium nitratın yüksək oksidləşdirici qabiliyyətinə görə kalium hidroksidinə üstünlük verilir.

 

TətbiqiRedaktə

Kalium nitratın əsas tətbiqi, qiymətli bir gübrə olaraq qalmasıdır. Elektrovakuum sənayesində və optik şüşəqayırmada texniki şüşələrin rəngini dəyişmək və aydınlaşdırmaq və şüşə məmulatlarına möhkəmlik vermək üçün istifadə olunur. Metallurgiyada, xüsusən nikel filizlərinin emalında güclü oksidləşdirici vasitə kimi istifadə olunur. Qida sənayesində kalium nitrat E 252 konservantı kimi istifadə olunur.

MənbəRedaktə

  1. Химия и технология редких и рассеянных элементов / Под ред. Большакова К. А.. — М.: Высшая школа, 1976. — Т. 1. — 91 с.
  2. Лидин Р. А., Молочко В. А., Андреева Л. Л. Реакции неорганических веществ: справочник. — 2-е изд— С. 251.
  1. Saltpeter (ing.).