Məhəmməd xan Ustaclı

Məhəmməd xan Şahqulu sultan oğlu Ustaclı (?-1585) — Qızılbaş sərkərdəsi, Çuxur Səəd əyalətinin bəylərbəyi (1568-1575); ikinci dəfə (1578-1583).

Məhəmməd xan Ustaclı
Məhəmməd xan Toxmaq Ustaclı
bayraqAzərbaycan bəylərbəyliyibayraq
1585
bayraqÇuxursəəd bəylərbəyliyibayraq
1568 — 1575
Şəxsi məlumatlar
Doğum tarixi XVI əsr
Doğum yeri Safavid Flag.svg İrəvan, Səfəvilər
Vəfat tarixi 1585(1585-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Vəfat yeri Safavid Flag.svg İrəvan, Səfəvilər
Atası Şahqulu sultan Ustaclı
Hərbi xidmət
Rütbəsi general
Mükafatları «Toxmaq» ayaması

HəyatıRedaktə

Məhəmmədi bəy atasından sonra sultan ünvanı ilə Çuxur Səd bəylərbəyisi təyin olundu. Bir müddətdən sonra xanlıq fərmanı aldı.

Məhəmmədi xan boyca balaca olduğuna görə «Toxmaq» ayaması daşıyırdı. 1576-cı ildə Osmanlı dövlətinə elçi getmişdi. İrəvan şəhərindəki məhəllədərdən biri və şəhərin civarında olan Toxmaq gölü onun adınadır.

Məhəmmədi xan qurucu bir hakim idi. 1578-ci ildə İrəvan şəhərində qala tikdirmiş, bağ saldırmışdı.

Məhəmmədi xan 1583-cü ilədək Çuxur Səd əyalətinin bəylərbəyi olmuşdu.

Oruc bəy Bayat bu hadisə ilə bağlı yazır ki, öz kəşfiyatçılarının səhv məlumatlarına inanan Məhəmmədi xan Toxmaq yanılaraq Dərviş paşa və Bəhram paşanın 40 minlik qoşununu osmanlıların əsas qüvvəsi sanmiş, Mustafa paşanın döyüş meydanından bir qədər uzaqda gizli saxladığı 70 min Osmanlı döyüşçüsü qəflətən Qızılbaşların sağ cinahına zərbə endirəndə Məhəmməd xan öz səhvini başa düşdü. Ancaq artıq gec idi. Toxmaq xanın göstərdiyi sərkərdəlik məharəti və qaranlığın düşməsi nəticəsində Qızılbaş ordusu tamamilə məhv olmaqdan xilas oldu. Qızılbaşlardan 7 min nəfər öldürüldü, 3 min nəfər əsir düşdü. Məhəmməd xan qaranlıqdan istifadə edərək, öz qoşunlarının bir hissəsini dağ cığırlarından və keçidlərin¬dən keçirib xilas edə bildi. Osmanlı ordusu da döyüşdə xeyli qüvvə itirdi. Dərviş paşanın 30 ağası və 7 sançaqbəyi öldürüldü [1];[2];[3];[4].

MənbəRedaktə

  • Ənvər Çingizoğlu. Qarşı yatan Qaradağ. Bakı, "Ozan", 1998.– 192 səh.
  • Ənvər Çingizoğlu,Qaradağlılar. Bakı, "Şuşa" nəşriyatı, 2008. – 160 səh.
  • Ənvər Çingizoğlu, Qaradağ xanlığı, Bakı, "Mütərcim", 2011. – 212 səh.

İstinadlarRedaktə

  1. Книга Орудж-бека Баята Дон - Жуана Персидского. Перевод с английского, введение и комен¬тарии д.и.н. Октая Эфендиева, к.и.н. Акифа Фарзалиева. Баку, 1987. Səh. 85
  2. Əfəndiyev O.Ə. Azərbaycan Səfəvilər dövləti. Bakı, 2007, s.146
  3. Fərzəlibəyli Ş.F. Azərbaycan və Osmanlı imperiyası (XV-XVI əsrlər). Bakı, 1999., səh.174
  4. Kütükoğlu B. Osmanlı-İran siyasi münasibetleri (1578-1612). Istanbul, 1993.,56 qeyd 111