Əsas menyunu aç

İstanbul, Türkiyədə iştirak edən şəhər və ölkənin 81 bölgəsindən biri. Ölkənin ən əhali, iqtisadi, tarixi və sosial-mədəni əhəmiyyətli şəhəri. Şəhər, iqtisadi böyüklük baxımından Dünyada 34-cü, əhali baxımından Avropada birinci, dünyada isə Lagosdan sonra altıncı sırada iştirak etməkdədir.

Şəhər
İstanbul
türk. İstanbulrum. Istanbul
Istanbul collage 5j.jpg

41°01′0″N 28°58′0″E / 41.01667°N 28.96667°E / 41.01667; 28.96667Koordinatlar: 41°01′0″N 28°58′0″E / 41.01667°N 28.96667°E / 41.01667; 28.96667


Ölkə Flag of Turkey.svg Türkiyə
Tabesində 39 ilçə
Region Mərmərə
Bələdiyə başçısı Mövlud Uysal
Yaradılıb E.ə 667
Sahəsi 5.461 km2
Hündürlüyü 537
Saat qurşağı UTC+3
Əhalisi 15,067,724 nəfər
Sıxlığı 2,900/km² (7,5/sq mi) nəf./km²
Rəsmi dili Türk dili
Telefon kodları 212 (Avropa tərəfi)
216 (Asiya tərəfi)
Poçt indeksi 34000, 34990
Nəqliyyat kodu 34
Rəsmi sayt www.istanbul.gov.tr  (türk.)
İstanbul — yerləşdiyi ərazi Türkiyə
İstanbul
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

İstanbul Türkiyənin şimal-qərbində, Mərmərə sahili və Boğaziçi boyunca salınmış şəhərdir. İstanbul qitələrarası bir şəhər olub, Avropadakı hissəsinə Avropa yakası (tur. Avrupa Yakası), Asiyadakı hissəsinə isə Asiya yakası (tur. Anadolu Yakası) deyilir. Tarixdə ilk dəfə olaraq üç tərəfini Mərmərə dənizi, BoğaziçiHaliç'in qucaqladığı bir yarımada üzərində qurulan İstanbulun qərbdəki sərhədi İstanbul Surlarını meydana gətirir. İnkişaf və böyümə prosesində şəhər hər dəfə qərbə doğru divarlar quraraq 4 dəfə genişlənmişdir və şəhər 39 rayondan ibarətdir. Böyükşəhər bələdiyyəsi (tur. Büyükşehir Belediyesi) ilə birlikdə 40 bələdiyyəsi vardır.

Dünyanın ən köhnə şəhərlərindən biri olan İstanbul, 330-395-ci illər arasında Roma İmperiyasının, 395-1204 ilə 1261-1453 illəri arasında Bizans İmperiyasının, 1204-1261 arasında Latın İmperiyasının və son olaraq da 1453-1922 illəri arasında Osmanlı İmperiyasına paytaxtlıq etmişdir.

Son illərdə ard-arda ortaya çıxarılan arxeoloji tapıntılar bəşəriyyətin tarixində mühüm rol oynamışdır. Yarımburgaz mağarasında çıxarılan daş alətlərlə, ibtidai insan izlərinin 400.000 il əvvəlinə söykəndiyi ortaya çıxmışdır. Bu arxeoloji tapıntılar təkcə İstanbul deyil, bütün Marmara regionunun ən qədim insan izləridir. Anadolu tərəfindəki ilk qəsəbələr İstanbulun Asiya yakasında Kalkedon, Avropa yakasında isə Bizans olmuşdur. Müstəqillik dövründən yüz il əvvəllər də əsarəti altında olduğu dövlətlərin paytaxtı olan İstanbul, bu xüsusiyyətini 13 oktyabr 1923-cü ildə paytaxtın Ankaraya daşınması ilə itirdi. Ancaq İstanbul hal-hazırda ölkənin ticarət, sənaye, nəqliyyat, turizm, təhsil, mədəniyyət və incəsənətin mərkəzi olaraq davam edir.

Qara dəniz ilə Mərmərə dənizini birləşdirən və Asiya ilə Avropanı ayıran İstanbul Boğazına ev sahibliyi etməsi səbəbiylə, İstanbulun geosiyasi əhəmiyyəti olduqca yüksəkdir. Bu gün demək olar ki, İstanbuldakı bütün təbii limanlar doldurulur və ya itirilir. Bu xüsusiyyətlərə görə, uzun müddətli suverenlik mübahisələri məhz bu bölgənin ərazisində baş vermişdir. Əsas çaylar Riva, KağıthaneƏlibəy axınlarıdır. Şəhər torpaqları kələ-kötür deyil, ən yüksək nöqtəsi isə Qartal rayonundakı Aydos Təpəsidir. Şəhərdəki başlıca təbii göllər Büyükçekmece, KüçükçekmeceDurusu gölüdür. Hava temperaturu və yağıntı miqdarı qeyri-müntəzəmdir.

Mündəricat

ToponomikaRedaktə

Şəhərin ilk adı Vizantiya olmuşdur. Bu ad ilk dəfə Meqara kolonistləri tərəfindən verilib. İstanbul adına tarixdə ilk dəfə 10-cu əsrərəb, sonradan türk mənbələrində rast gəlinir. Adın xüsusi ad olan Bizasdan törədildiyi düşünülür. Qədim Yunan ənənəsi bu adın yunan kolonistlərin əfsanəvi bir kralına aid olmasını istinad edir. Müasir alimlər fərziyyələrə əsasən Bizas adının Frakiya və İliriya mənşəli olduğunu deyirlər. I Konstantin 330-cu ildə Roma İmperiyasının İstanbulu şərq paytaxtı təyin etmişdir. O, həmçinin "Nova Roma" adını tanıtmağa çalışdı. Lakin bu ad geniş istifadə edilməmişdi. Konstantinopol cümhuriyyət qurulana qədər qərbdə şəhər üçün ən geniş yayılmış ad idi. Konstantiniyyəİstanbul Osmanlı İmperiyasının hakimiyyəti dövründə şəhərə verilmiş adlar idi. Osmanlı dövründə (15-ci əsrin ortalarından etibarən) şəhərə müraciət etmək üçün Konstantinopolun istifadəsi tarix tərəfdən yanlış olmasada, türklər tərəfindən siyasi tərəfdən yanlış qəbul edilir. 19-cu əsrdə şəhər əcnəbilər və ya türklər tərəfindən istifadə olunan digər adları əldə etmişdi. Avropalılar Konstantinopolis adını bütün şəhərə müraciət etmək üçün istifadə edirdilər. İstanbul adını isə türklərin etdiyi kimi Mərmərə dənizi və Haliç arasındakı bölgəni adlandırmaq üçün istifadə etdilər.


1930-cu ilə dək beynəlxalq sənədlərdə şəhərin rəsmi adı Konstantinopol (türk. Kostantiniyye) kimi qeyd edilirdi. İstanbulun da qədim adları sayılan, "Konstantinopol – Yeni Roma və Ümumdünya patriarxı Müqəddəs Arxiyepiskopu"nun rəsmi titulunda saxlanan Yeni Roma və ya İkinci Roma330-cu ilə qədər istifadədə olan Bizans adlarıdır. 1923-cü ildə Böyük Millət Məclisi Höküməti beynəlxalq səviyyədə tanındıqdan sonra Türkiyə Cümhuriyyətinin əsası quruldu, həmin ilin 13 oktyabrında isə Türkiyənin paytaxtı Ankara şəhəri elan edildi. 28 mart 1930-cu ildə isə Türkiyədə bütün sənədlərdə İstanbul yazılması barədə qərar qəbul edilidi. Türkiyənin İstanbul şəhəri dünyanın ən qədim mədəniyyət mərkəzlərindən biridir. 15-ci əsrədək Bizansın paytaxtı olmuş bu şəhərin siması islam-türk mədəniyyətinin verdiyi töhfələrlə daha da gözəlləşmişdir.

TarixçəsiRedaktə

 
İstanbulun ən vacib tikililərindən biri Galata Qalası

İstanbulun tarixi olduqca qədimdir. Belə ki, buranın ilk məskunlaşma tarixi 300 min, şəhər kimi təxminən 3 min, paytaxt kimi isə 1600 ilə qədər yaşı vardır. İstanbul Avropa ilə Asiya qitələrinin kəsişdiyi nöqtədə olan bir dünya şəhəridir. Şəhər tarix boyunca fərqli sivilizasiya və mədəniyyətlərə ev sahibliyi etmiş, əsrlər boyu müxtəlif din, dilirqdən insanların bir yerdə yaşadığı kosmopolit və metropolit quruluşunu qorumuş və tarixi müddətdə bənzərsiz bir mozaika halını almışdır. Uzun zaman dilimləri boyunca hər sahədə mərkəz olmağı və iqtidarda qalmağı bacaran dünyadakı nadir məskunlaşma yerlərindən biri olan İstanbul keçmişdən günümüzə qədər Dünyanın paytaxtıdır.

İstanbulun tarixi ana xəttləriylə beş böyük dövrə ayrıla bilər: Tarix öncəsi dövr, Bizantion dövrü, Konstantinopolis dövrü (Roma və Bizans), Kostantiniyyə dövrü (Osmanlı) və İstanbul dövrü (Türkiyə).

 
Bizans Dövrünün ən möhtəşəm abidəsi Ayasofya (2004)

İstanbul, AvropaAsiya qitələrinin kəsişməsində yerləşən 8500 il liman olmuş, 3000 ilə qədər paytaxtlıq tarixi və 1600 il AvropaAsiya qitələrini birləşdirən şəhər olaraq tarixə keçmişdir. Şəhər əsrlər boyunca müxtəlif mədəniyyətlərə sahibliyi etmiş, müxtəlif din, dil və irqlərdən olan insanların bir yerdə yaşadığı torpaq olmuşdur. İstanbul uzun müddət ərzində hakimiyyətdə qalmağı bacaran dünyanın nadir yaşayış məntəqələrindən biridir və keçmişdən günümüzə qədər bir Dünya paytaxtıdır.. İstanbul tarixi beş əsas dövrə bölünür:

  • Tarix qabağı dövrlər (tur. Tarih öncesi çağlar)
  • Quruluş dövrü və Bizans dövrü (tur. Kuruluş dönemi ve Byzantion dönemi)
  • Konstantinopolis dövrü (tur. Konstantinopolis dönemi)
  • Konstantiniyyə dövrü (tur. Konstantiniyye dönemi)
  • və sonuncu olan İstanbul dövrü (İstanbul dönemi)

Coğrafiya və ətraf mühitRedaktə

 
İstanbul Boğazının peykdən görünümü

İstanbul, 41 ° şimal, 29 ° şərq koordinatlarında yerləşir. Şərqdə Çatalca rayonundan, qərbdə isə Qocaəli yarımadasınadəkdir. Şimalda Qara dəniz, cənubda Marmara dənizi, şimal-şərqdə Boğaz, Çayır, qərbdə Çərkəzköy, cənubda ÇorluTəkirdağ, şimal-şərqdə Kandira, Qocaəli, Qocaəli Körfəz, cənub-şərqdə isə Qocaəlinin Qəbzə rayonuna bitişiktir. Çatalca, İstanbuldakı yarımadaların biridir və Asiya materikində iştirak edir. Şəhərin ortasında olan Boğaz, bu iki qitəni birləşdirir. Boğazda Fatih Sultan Mehmet, 15 İyul Şəhidlər Körpüsü və Yavuz Sultan Səlim körpüləri şəhərin iki tərəfini birləşdirir. İstanbul Boğazı ərzində və Haliç dağını dairələyəcək şəkildə Türkiyənin şimal-qərbində qurulmuşdur.

Yer formalarıRedaktə

İstanbul qurulduğu Çatalca və Qocaəli yarımadaları aşınmış platformalardır. Bu platformaların ortasından kobud formada şimal-şərq istiqamətində İstanbul Boğazı keçir. Boğazın meydana gəlməsi haqqında elmi bir şəkildə qəbul edilən şərh olmasa da, ən çox izah edilən şərh, coğrafi baxımdan İstanbul Boğazı, dəniz suları ilə dolu fay çöküntüsüdür. Buna görə də, M.Ö 20,000-18,000 illəri arasında buz dövrü sona çatdı və dünyanın əksəriyyətini əhatə edən buz kütlələri əriyərək su səviyyəsini artırmağa başladı. Minillərcə davam edən ərimə prosesinin nəticəsi olaraq, Aralıq dənizinin suları M.Ö 8000-7000 illəri arasında 150 metrədək artmışdır. Dəniz səviyyəsində bu geniş miqyaslı artım səbəbiylə, Aralıq dənizinin suları Marmaranı vurdu, Marmaray dənizinin suları davam edən yüksəlişlər nəticəsində Qara dəniz ilə birləşdi.

İqlimRedaktə

İstanbulun iqlimi, Türkiyədə Qara dəniz iqlimi ilə Aralıq dənizi iqlimi arasında keçid xüsusiyyəti göstərən bir iqlimdir, səbəbindən İstanbulun iqlimi mülayimdir. İstanbulun yayları isti və nəmli; qışları isə soyuq, yağışlı və bəzən qarlıdır. Nəm səbəbindən, hava normal istidən daha isti, normal soyuqdan daha soyuq ola bilir. Qış aylarındakı ortalama istilik 2°C ilə 9°C arasındadır, ümumiyyətlə qar, yağış və ya qarlı yağışlar müşahidə edilir.. Qış aylarında bir iki həftə qar yağa bilər. Yaz aylarındakı ortalama istilik 18°C ilə 28°C-dir və adətən yağış və sel ilə müşahidə olunur. Ən isti aylar iyul və avqust aylarıdır. Orta temperatur 23°C-dir, ən soyuq aylar da yanvar və fevral aylarıdır və orta temperatur 5°C-dir. İstanbulda illik ortalama istilik 13,7 dərəcədir. Ümumi illik yağıntı miqdarı 843,9 mm-dir və bütün il ərzində görülür. Yağışların 38%-i qış, 18%-i yaz, 13%-i yay, 31%-i payız fəsillərindədir. Yaz ən quru mövsümdür, amma Aralıq dənizi iqlimlərinin əksinə quraq mövsüm yoxdur. İstanbul 1994-ci ilə qədər susuzluq çəkmişdir lakin alınan tədbirlərdən sonra burada su çətinliyi ilə bağlı heç bir problem yaşanmır. Bunlardan biri Melen layihəsidir. Bu zamana qədər ən yüksək hava istiliyi, 12 İyul 2000-ci ildə 40.5°C olaraq qeydə alınmışdır. Ən aşağı hava istiliyi isə 9 Fevral 1929-cu ildə -16.1°C olaraq qeydə alınmışdır. Şəhər olduqca küləklidir. Küləyin orta sürəti saatda 17 km-dir.

İstanbul üçün iqlim tarixçəsi
Aylar Yan Fev Mar Apr May İyun İyul Avq Sen Okt Noy Dek İllik
Ortalama suyun dərəcəsi °C (°F) 8.4
(47.1)
7.7
(45.9)
8.3
(46.9)
10.2
(50.4)
15.5
(59.9)
21.3
(70.3)
24.6
(76.3)
24.9
(76.8)
22.8
(73.0)
18.4
(65.1)
13.8
(56.8)
10.5
(50.9)
15.5
(60.0)
Günlük gün işığı saatları 10.0 11.0 12.0 13.0 14.0 15.0 15.0 14.0 12.0 11.0 10.0 9.0 12.2
Ortalama ultrabənövşəyi şüa indeksi 2 2 4 5 7 8 9 8 6 4 2 1 4.8
Mənbə: Atlaz Hava [1]

Şəhərin quruluşuRedaktə

İstanbulun ümumilikdə 39 rayonu vardır. Bu rayonlardan 25-i Avropa tərəfində, 14-ü isə Asiya tərəfində yer almaqdadır. İstanbulun tarixi rayonlarından qərbə və şimala gələrkən böyük bir fərqlilik hiss edilir. Ən yüksək göydələnlər və ofis binaları, xüsusilə Levent, Məcidiyəköy və Maslak Avropa tərəfindədir. Şəhərin 20-ci əsrdə sürətlə böyüməsi şərqdən qərbə böyük miqrasiyanın başlanmasına gətirib çıxardı. Beləliklə, şəhərdə sökülmə böyük bir sürət qazandı. Xəzinə və ya xüsusi torpaq sızan kimi yaradılan bu binalar qısa müddətdə və keyfiyyətsiz olaraq inşa olunurdu. Türkiyənin ən böyük şəhərləri arasında olan Ankara və İzmirdə bu binalar məşhurdur. 13 milyondan çox əhalisi olan İstanbula verilən yeni ideyaya əsasən mövcud rayonlardan kəsilərək yeni rayonlar yaradılacaqdı. Nəticədə, Böyükşəhər Bələdiyyəsi sərhədləri içərisində yeni rayonlar meydana gətirmək məqsədiylə hazırlanan 5747 saylı qanuna görə 2008-ci ildə 8 yeni rayon quruldu, bunlardan 3-ü İstanbulun Asiya tərəfində, 5-i isə Avropa tərəfindədir. İstanbulda qurulan son rayonlar Arnavutköy, Ataşehir, Başakşehir, Beylikdüzü, Çekmeköy, Esenyurt, Sancaktepe ve Sultangazi olmuşdur.

 
Galata Qülləsindən, İstanbulun şəhər quruluşunun yansıdığı görüntüləri

İqtisadiyyatıRedaktə

 
İstanbul, Türkiyənin iqtisadi baxımdan ən böyük şəhəridir.

İstanbul, Türkiyənin ən böyük şəhəri və siyasi olaraq köhnə paytaxtıdır. Quru və dəniz ticarət yollarının bir qovşağı olması və stratejik mövqeyi səbəbiylə Türkiyədə iqtisadi həyatın mərkəzi olmuşdur. Eyni zamanda şəhər ən böyük sənaye mərkəzidir. Türkiyədəki sənaye məşğulluğunun 20%-ni qarşılayır. Sənaye sahəsi təxminən 38%-dir. Bu sahədə İstanbul və ətraf şəhərlər; meyvə, zeytun yağı, ipək, pambıq və tütün kimi məhsullar ixrac etməkdədir. Ayrıca qida sənayesi, parça istehsalı, neft məhsulları, rezin, metal əşya, dəri, kimya, dərman, elektronik, şüşə, texnoloji məhsullar, avtomobil, nəqliyyat vasitələri, kağız və kağız məhsulları, spirtli içkilər, şəhərin əhəmiyyətli sənaye məhsulları arasında iştirak etməkdədir. Forbes jurnalının məlumatına görə, 35 milyarderə sahib olan şəhər, 2008-ci ilin mart ayından etibarən dünya sıralamasında dördüncü yer tutdu.

İstanbulda ilk olaraq 1866-ci ildə xidmətə girən Dersaadet Tahvilat Birjası, 1986-ci ilin əvvəllərində mövcud quruluş dəyişdirilərək günki İstanbul Menkul Kıymetler Borsası (İMKB) açılmışdır. 19 və 20-ci əsr başlarında Qalata bölgəsində olan Banklar Prospekti Osmanlı İmperiyası üçün maliyyə mərkəzi olmuşdur.

İndiki vaxtda İstanbul, Türkiyənin 55% istehsalına və 45%-lik ticarət həcminə malikdir. Ölkədə ümumi daxili məhsulun 21,2%-i də məhz İstanbul hesabınadır. Ümumi ixracatdakı payı 45,2%, idxalda payı isə 52,2% təşkil edir.

Ticarət və sənayeRedaktə

İstanbulun gəlirlərində ən böyük paya sahib olan sektor - ticarət sektorudur. Boğaziçi Körpüsü, 15 İyul Şəhidlər Körpüsü, Asiya və Avropa kimi əhəmiyyətli mərkəzləri birləşdirən avtobanlar ticarət sektoruna xeyli miqdarda dəstək verib. İstanbul ticarət sektoru ölkənin ümumi həcminin 27% -ni təşkil edir. İxrac və xaricə satış mövzusunda da İstanbul, Türkiyə səviyyəsində birinci sıradadır. Türkiyədə xidmət verən xüsusi bankların qəzetlərin, televiziya kanallarının, nəqliyyat firmalarının və çap evlərinin, ümumiyyətlə hər şeyin başlıca ofisi İstanbulda yerləşir. Əslində, İstanbul iqtisadiyyatında nəqliyyat-kommunikasiya sektorunun payı 15%-dən çoxdur.

 
İstanbulun yeni iş məkanlarından olan - Maslak

TurizmRedaktə

İstanbul tarixi, abidələri və bədii əsərlərin olması səbəbindən İstanbulun sevimli turizm mərkəzlərindən biridir. Turistlər arasında ən böyük pay Almanlara məxsusdur. Almanlar, Amerikalılar, İtalyanlar və Fransızlar almanları çox az miqdarla geridə qoyurlar. 2011-ci ildə şəhərə 9 milyondan çox turist ziyarət etmişdir. Hər büdcə üçün İstanbulda əlverişli otelləri tapmaq mümkündür. 5 ulduzlu otellər şəbəkəsindən, butik ailəsi olan otellərə qədər 1180-dən çox otel var. Son illərdə dünyada adını demiş otel şəbəkələri İstanbula böyük maraq göstərir. Minlərlə ildir ki, müxtəlif xalqlara ev olan İstanbulun demək olar ki, hər bir regionunda müxtəlif tarixi dövrlərdən olan əsərlərlə qarşılaşmaq mümkündür. 2009-cu ilin statistikasına görə İstanbul, Antalyadan sonra ən məşhur turistik məkandır. 2009-cu ildə hava, quru və dənizlə daxil olan turistlərin sayı 7,5 milyondan çoxdur. Almanlar 13.1%, Ruslar ise 6.7% pay ilə ikinci sırada yer aldılar.

ƏhaliRedaktə

Türkiyə Statistika Təşkilatının (TÜİK) hazırlamış olduğu 2013-ci ilin Ünvana Söykənən Əhali Qeyd etmə Sistemi (ADNKS) nəticələrinə görə İstanbulun (İstanbul Böyükşəhər Bələdiyyəsi və bağlı bələdiyyələrin sərhədləri içindəki əhali) ümumi əhalisi 14.160.467 nəfərdir.

İstanbulun tarixi əhali artımı
İl Əhali sayı İllik artım miqdarı (faizlə)
330 40.000 -
400 400.000 3,34
530 550.000 0,25
545 350.000 -2,97
715 300.000 -0,09
950 400.000 0,12
1200 150.000 -0,39
1453 36.000 -0,56
İl Əhali sayı İllik artım miqdarı (faizlə)
1477 14.803[2] -3,64
1566 600.000 4,25
1817 500.000 -0,07
1860 715.000 0,84
1885 873.570 0,80
1890 874.000 0,01
1897 1.059.000 2,78
1901 942.900 -2,86
İl Əhali sayı İllik artım miqdarı (faizlə)
1914 909.978 -0,27
1927 680.857 -2,21
1935 741.148 1,07
1940 793.949 1,39
1945 860.558 1,62
1950 983.041 2,70
1955 1.268.771 5,24
1960 1.466.535 2,94
İl Əhali sayı İllik artım miqdarı(faizlə)
1965 1.742.978 3,51
1970 2.132.407 4,12
1975 2.547.364 3,62
1980 2.772.708 1,71
1985 5.475.982 14,58
1990 6.629.431 3,90
2000 8.803.468 2,88
2009 12.782.960 4,52
İl Əhali sayı İllik artım miqdarı (faizlə %)
2010 13.120.596 2,64
2011 13.483.052 2,76
2012 13.710.512 1,68
2013 14.160.467 3,28
2014 14.377.018 1,53
2015 14.657.434 1,527

Maraqlı faktlarRedaktə

İstanbul üçün bir neçə maraqlı fakt:

  • İstanbul — iki qitədə yerləşən nadir şəhərlərdən biridir — AvropaAsiya.
  • Əhalisinin mütləq hissəsi müsəlman olan ölkədə Konstantinopol pravoslav kilsəsinin Mərkəzi və Konstantinopol – Yeni Roma və Ümumdünya patriarxı Müqəddəs Arxiyepiskopunun iqamətgahı yerləşir.
  • Bütün tarixi boyu şəhər 10 Roma, 82 Bizans İmperatorunun və 30 Osmanlı sultanın iqamətgahı olmuşdur.
  • İstanbul uzununa 150 km, eninə 50 km ərazini tutur. Şəhərdə hər il təqribən 30 yeni küçə meydana gəlir, yeni yaşayış massivləri salınır.
  • Türkiyənin hər 5 vətəndaşından biri İstanbulda yaşayır.
  • Hər il İstanbulu 30 milyondan çox turist ziyarət edir.

QalereyaRedaktə

Bosfor boğazıMərmərə dənizindən İstanbulun panorama görüntüsü.


Qardaş şəhərlərRedaktə

Xarici keçidlərRedaktə

İstinadlarRedaktə