Mirzə Hüseyn Qayıbzadə

Mirzə Hüseyn Qayıbzadə (24 may 1830, Qazax rayonu20 fevral 1917[4], Tiflis, Tiflis quberniyası) — Qafqaz müftisi, ədəbiyyatşünas, müəllim.

Mirzə Hüseyn Qayıbzadə
Mirzə Hüseyn Molla Yusif oğlu Qayıbzadə
1915-ci ildə
1915-ci ildə
Qafqaz müsəlmanlarının V Müftisi.
1884[1] — 1917
Zaqafqaziya Müəllimlər Seminariyasının tatar (Azərbaycan) şöbəsində şəriət və Azərbaycan dili müəllimi[2]
1879 — 1884
Şəxsi məlumatlar
Doğum tarixi
Doğum yeri Salahlı, Qazax, Rusiya imperiyası
Vəfat tarixi (86 yaşında)
Vəfat yeri Tiflis, Tiflis qəzası, Tiflis quberniyası, Rusiya imperiyası
Uşaqları Oğlanları: Bahadır Qayıbov, Nadir Qayıbov, Cahangir Qayıbov
Qızı: Nigar ŞıxlinskayaniƏliağa Şıxlinskiyə, o biri qızı Gövhər xanım Qayıbova isə İbrahim ağa Usubova ərə vermişdir.

Təltifləri "Qızıl xaç" medalı (1878),Şiri-Xurşid ordeni (1884) III dərəcəli "Müqəddəs Anna" ordeni (1871), II dərəcəli Müqəddəs Stanislav ordeni (1876),II dərəcəli "Müqəddəs Anna" ordeni (1879),IV dərəcəli Müqəddəs Vladimir ordeni (1883) Şiri-Xurşid ordeni (1884)[3]
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

HəyatıRedaktə

Mirzə Hüseyn Molla Yusif oğlu Qayıbzadə 1830-cu ildə Qazax qəzasının Salahlı kəndində anadan olub. Uşaq yaşlarından ata-anadan yetim qalıb və kənd mollası – əmisi İbrahim əfəndinin himayəsində böyüyüb. İlk təhsilini müdərris Məhəmməd Musazadədən alan Hüseyn dini elmlərlə yanaşı, ərəb, fars və türk dilərini, həmçinin Şərq ədəbiyyatı və tarixini də mükəmməl öyrənə bilir. O, 17 yaşında ikən oxuduğu Salahlı kənd məktəbində müəllim saxlanılır. 1857-ci il iyulun 25-də Qafqaz müftisi Məhəmməd əfəndi H. Qayıbzadənin Tiflisdəki üçillik müsəlman ruhani məktəbində işə düzəlməsinə nail olur. O, 1858-ci ilin fevralında burada şəriətdən və Şərq dillərindən dərs deməyə başlayır.

Müfti Hüseyn Qayıbzadə 1879-cu ildən 1883-cü ilə kimi Zaqafqaziya (Qori) Müəllimlər Seminariyasında işləyib. Seminariyanın ilk ərəb və fars dili müəllimi O, Tiflisdə azərbaycanlı kasıblar üçün öz hesabına məktəb açır, sonralar – XX əsrin əvvəllərində isə buranı genişləndirərək altı sinifli "Müfti-İslam məktəbi"nə çevirir.

Müfti Hüseyn Qayıbzadə azərbaycanlı qızların təhsil alması qayğısına da qalıb. Bu çətin işdə özü əvvəlcə şəxsi nümunə gösdərir və iki qızını -Nigar və Cövhəri oxutdurur.[1]

O, 1883-cü ilin axırlarında müəllimlikdən azad edilərək Qafqaz müftisim təyin olunur və 1917-ci ilin martınadək bu vəzifədə çalışır. Müfti Hüseyn Qayıbzadə 1917-ci ilin martında Tiflisdə vəfat edib.[1] Onun vəfatından sonra çar üsuli-idarəsi dağıldığı üçün Qafqaz (Zaqafqaziya) Ruhani İdarəsi də öz funksiyasını itirir. Demək olar ki, respublikamızda da 1920-ci ildən 1944-cü ilə kimi müftilik vəzifəsi olmayıb.

ƏsərləriRedaktə

H.Qayıbzadə bir neçə məqalənin və kitabın müəllifi kimi də tanınır. O, müsəlman mədrəsəsində keçilmək üçün riyyaziyata dair "Məsaili-ammil-hesab" (Hesab ümumi məsələləri) və ana dilini təzə öyrənənlər üçün "Məbdəyi-təlimi-sibyan" (Yeniyetmələr üçün başlanğıc") adlı dərs vəsaitləri də hazırlayıb. H.Qayıbzadə təkcə maarif sahəsində deyil, ədəbiyyatşünaslıq səhasində də xeyli işlər görüb. O, çoxlu atalar sözü, zərb-məsələlər, hikmətli sözlər toplayaraq 9 hissədən ibarət "Tövsiyyətnamə" kitabını yazıb. Eyni zamanda, XVIII–XIX əsrlərdə yaşamış 109 Azərbaycan şarinin əsərlərindən ibarət dörd cildilik antologiya tərtib edib.

MükafatlarıRedaktə

Yüksək imtiyazlara malik olan H.Qayıbovun sinəsini çoxlu çar orden və medalları bəzəyib.

FəaliyyətiRedaktə

H.Qayıbzadə qızların yeni məktəblərdə təhsil almalarına təşəbbüs göstərərək, öz arvadı Səadət xanıma Qafqaz Qadınlarının Xeyriyyə Cəmiyyətində iştirak etməyə icazə verir, qızları Nigar (sonralar general Ə.Şıxlinskinin xanımı) və Gövhər xanımı (sonralar general Usubovun xanımı) rus dilində Tiflis Nücabə Qızlar İnstitutunda oxutdurur. Nigar xanımın 1889-cu ildə, Gövhər xanım isə 1903-cü ildə həmin inistitutu qızıl medalla bitirirlər.

AiləsiRedaktə

 
Nadir Qayıbov

Qızı Nigar ŞıxlinskayaniƏliağa Şıxlinskiyə, o biri qızı Gövhər xanım Qayıbovanı isə İbrahim ağa Usubova ərə vermişdir.

Oğlanları: Bahadır Qayıbov, Nadir Qayıbov, Cahangir Qayıbov

General Əliağa Şıxlinskinin qaynatasıdır.

  • Oğlu Nadir bəy Hüseyn əfəndi oğlu Qayıbov 25 sentyabr 1874-cü ildə Qazaxın Salahlı kəndində anadan olmuşdur. 1893-də Tiflis klassik gimnaziyasını bitirərək Peterburq Yol Mühəndisləri İnstitutuna daxil olub[5], ancaq xəstəliyi üzündən 1894-cü ildə 2-ci kursdan çıxıb. Ölüm tarixi məlum deyil. Xədicə Qayıbova ilə ailə həyatı qurmuşdur.

İstinadlarRedaktə

  1. 1 2 3 H. Əhmədov. Azərbaycan məktəb və pedaqoji fikir tarixi. Bakı: Elm və təhsil, 2014. - səh. 137-140.
  2. [1]
  3. # Arxivlərin sirri açılır. Bakı: "Elm və həyat" nəşriyyat, 1999, 750 səh.
  4. Hüseyn Äfändi Qayıbov // CERL Thesaurus (ing.). Consortium of European Research Libraries.
  5. http://www.anl.az/down/meqale/az_muellimi/2012/fevral/233548.htm

Xarici keçidlərRedaktə