Qara xardal (lat. Brassica nigra)[1] - kələm cinsinə aid bitki növü.[2]

?Qara xardal
Brassica nigra
Starr 080605-6469 Brassica nigra.jpg
Elmi təsnifat
Aləmi:Bitkilər
Şöbə:Örtülütoxumlular
Sinif:İkiləpəlilər
Yarımsinif:Dillenid
Sıra:Kəvərçiçəklilər
Fəsilə:Kələmçiçəyikimilər
Cins:Kələm
Növ: Qara xardal
Elmi adı
Brassica nigra
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
ITIS  
NCBI  
EOL  
GRIN  
IPNI  ???
TPL 

SinonimRedaktə

  • Brassica brachycarpa P.Candargy
  • Brassica bracteolata Fisch. & C.A.Mey.
    • Brassica elongata var. longipedicellata Halácsy ex Formánek
    • Brassica nigra var. abyssinica Alexander Br.
    • Brassica nigra var. bracteolata (Fisch. & C.A.Mey.) Spach ex Coss.
  • Brassica nigra f. breviflora Zapał.
    • Brassica nigra var. carneodentata Kuntze
  • Brassica nigra f. condensata Hausskn.
  • Brassica nigra f. dentifera Zapał.
  • Brassica nigra f. glabrata Zapał.
  • Brassica nigra f. hispida O.E.Schulz
    • Brassica nigra subsp. hispida (O.E.Schulz) Gladis
    • Brassica nigra var. japonica (Thunb.) O.E.Schulz
    • Brassica nigra var. nigra nigra
    • Brassica nigra subsp. nigra nigra
    • Brassica nigra var. subglabra Kuntze
    • Brassica nigra var. tortuosa (Pers.) Alef.
    • Brassica nigra var. torulosa (Pers.) Alef.
    • Brassica nigra var. turgida (Pers.) Alef.
  • Brassica persoonii Rouy & Foucaud
  • Brassica sinapioides Roth ex Mert. & W.D.J.Koch
  • Brassica sinapioides Roth
  • Brassica sinapis Noulet
  • Brassica turgida Rouy & Foucaud [Illegitimate]
  • Crucifera sinapis (L.) E.H.L.Krause
  • Melanosinapis communis K.F. Schimp. & Spenn.
  • Melanosinapis nigra (L.) Calest.
  • Mutarda nigra (L.) Bernh.
  • Raphanus sinapis-officinalis Crantz
  • Sinapis erysimoides Roxb.
  • Sinapis nigra L.
  • Sinapis tetraedra J. Presl & C. Presl
  • Sinapis torulosa Pers.
  • Sisymbrium nigrum (L.) Prantl

ƏhəmiyyətiRedaktə

Qara xardalın toxumları müxtəlif xuruşların (ədviyyatların) hazırlanmasında istifadə edilir. Xardal tozu (paraşoku) hazırlanmasında daha yaxşı hesab olunur. Toxumla- rından yalnız yemək (ərzaq) xardalı hazırlanmır. Ondan həm də tibdə işlənən yağ əldə edilir. Yağı qəhvəyi-sarı rəngli olmaqla raps yağı iyi verir. Qara xardal dərman bitkisi kimi Ukrayna ərazisində becərilir.[3]

MənşəyiRedaktə

Qara xardal Avropanın qədimi bitkiləri qrupuna aid edilir. Hazırda o Avropa, Asiya, Afrika, AmerikaAvstraliyanın bir çox yerlərində məlumdur. Yaxın vaxtlarda mədəni hala salınmış, soyuğadavamlı bitki kimi məhdud sahələrdə becərilir. Qara xardal Brassica nigra (L.) Koch. Hindistanda “Benar cənnəti” adi ilə məşhur olub Utar-Pradeş, Pəncab, Tamilnad ştatlarında yayılmışdır.[3]

Botaniki təsviriRedaktə

Qara xardalın gövdəsi hamar və ya aşağı hissədən tükcüklü, yaşıl antosian rəngli olmaqla yarpaq qoltuqlarından yan budaqlar əmələ gətirir. Meyvəsi 1-2 sm uzunluqda, 4 üzlü, təpəcikli qın meyvədir. Toxumları xırda, qırmızı-qəhvəyi rəngli olmaqla tərkibində 31-33% bitki yağı, 1% -ə qədər efir yağı vardır. Yetişdikdə qını açılır, toxumları tökülür, məhsul itkisi baş verir. 1000 ədədinin kütləsi 1,1-2,3 qramdır (rəngli şəkil 13). Toxum məhsuldar-lığı orta hesabla 0,6-1,0 ton/ha-dır.[3]

 Həmçinin baxRedaktə

Xardal

Ağ xardal

Sarpet xardalı

İstinadlarRedaktə

  1. Nurəddin Əliyev. Azərbaycanın dərman bitkiləri və fitoterapiya. Bakı, Elm, 1998.
  2. Elşad Qurbanov. Ali bitkilərin sistematikası, Bakı, 2009.
  3. 1 2 3 H. S. HÜMBƏTOV, V. V. BƏŞİROV V. R. MOHUMAYEV " YAĞLI VƏ EFİR YAĞLI BİTKİLƏR" BAKI 2016 səh 51