Qaraboyun maygülü

Qaraboyun maygülü (lat. Podiceps nigricollis) - maygülülər fəsiləsinin maygülü cinsinə aid quş növü.

?Qaraboyun maygülü
Podiceps nigricollis
Podiceps nigricollis (Marek Szczepanek)2.jpg
Elmi təsnifat
Aləmi:Heyvanlar
Yarımaləm:Eumetazoylar
Bölmə:İkitərəflisimmetriyalılar
Yarımbölmə:Sonağızlılar
Tip:Xordalılar
Yarımtip:Onurğalılar
Sinif:Quşlar
Dəstə:Maygülükimilər
(Podicipediformes)
Fəsilə:Maygülülər
Cins:Maygülü
Növ: Qaraboyun maygülü
Elmi adı
Podiceps nigricollis Brehm, 1831
Mühafizə statusu
Status iucn3.1 LC az.svgen:Least Concern
Az qayğı tələb edənlər
Least Concern (IUCN 3.1)Least Concern22696610
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
ITIS  
NCBI  
PBDB  


Xarakterik morfoloji əlamətləriRedaktə

Qışda bədəninin üstü qara-qonur, altı isə ağ olur. Yayda başında kəkil olur, gözlərindən qulaqlarına doğru qızılı-kürən rəngində lələklər topası uzanır. Boynu qara, bədəninin yanları qonura çalan kürən olur. Dimdiyi iti və düzdür. Ayaqları bədəninin geri hissəsində yerləşir. Barmaqları enli üzmə pərdəsi ilə əhatə olunmuşdur[1][2][3][4][5][6].

StatusuRedaktə

Çoxsaylıdır.

YayılmasıRedaktə

Avropa, Asiya, AfrikaAmerikanın Şimalında yayılıb. Azərbaycanda aran və dağ ərazilərinin su hövzələrində və Xəzər dənizinin sahil sularında yayılıb.

Növdaxili müxtəliflikRedaktə

Politipik növdür. Dünyada 3 yarımnövü vardır. Azərbaycan faunasına daxildir.

Yaşayış yeri və həyat tərziRedaktə

Su hövzələrinin açıq su sahələri və sahildəki qamışlıqlar yaşayış yerləridir. Oturaq həyat tərzi keçirir. Koloniya halında yuvalayır. Cütsürü halında yaşayır. Gündüz fəal olur.

Qida spektriRedaktə

Zoofaqdır. Yemini əsasən böcəklər, nadir hallarda isə su bitkilərinin toxumları təşkil edir.

Təbii düşmənləriRedaktə

Bataqlıq belibağlısı və boz qarğa qaraboyun maygülünun yumurtalarını və balalarını yeyir.

Cinsi statusu və çoxalmaRedaktə

Monoqamdır. Cütlər əmələ gətirir, cinsi oyunlar edir, yuva qurur, yumurta qoyur.

Növün fenologiyasıRedaktə

Aprel ayında cütlər əmələ gətirir, cinsi oyunlar, səsləmələr edir, yuva tikir və yumurtlayır. İyunun ortalarında yumurtalardan balaların çıxışı müşahidə olunur. İyul-avqustda balaları pərvazlanır. Qış görkəminə girmək üçün lələkdəyişməsi iyunda başlayır, iyuldan intensiv gedir. Yay görkəminə girmək üçün lələkdəyişmə martda başlayır, apreldə başa çatır.

OntogeneziRedaktə

Orta ömrün uzunluğu məlum deyil. Ömrünün 2-ci ilində cinsi yetişkənliyə çatır. Fərdi inkişafı rüşeym, bala, cavan (yuvinal)yetkin formalardan ibarətdir. İnkişaf tipinə görə maturonatla immaturonat arasında aralıq mövqe tutur[7][8][9][10][11][12].

ReproduktivliyiRedaktə

İldə bir dəfə 2-4 yumurta verir. Adətən 1-2 balası pərvazlanır.

Xromosom göstəriciləriRedaktə

Məlum deyil.

Biosenozda roluRedaktə

Hidrofil bitkilərə təsir edən biotik faktorlara daxildir. Hidrofil heyvanlardan yem kimi istifadə edir. Özü isə üçüncü səviyyəli konsumentlərin rasionuna daxildir. Beləliklə, sahil ekosistemlərindəenerji çevrilməsində iştirak edir.

SayıRedaktə

Qışda Xəzərin Azerbaycan hissəsinin sahil sularında, Lənkəran, Kür-ArazSamur-Dəvəçi ovalığına nisbətən çoxsaylı olur. 2005-ci ilin yanvarında Xəzər dənizinin sahil sularında sayı 2404 fərd olub. Bataqlıqların qurudulması, su hövzələrinin çirkləndirilməsi limit faktorlarıdır.

İnsan həyatında roluRedaktə

Elmiestetik əhəmiyyəti var.

Qəbul edilmiş və qəbul edilməsi vacib olan mühafizə tədbirləriRedaktə

QızılağacQarayazı Dövlət Təbiət Qoruqlarında, Şirvan, AbşeronAğgöl Milli Parklarında, Dövlət Təbiət Yasaqlıqlarında qorunur. RamsarBern konvensiyalarına daxil edilmişdir. Əlavə qorunma tədbirlərinə ehtiyac yoxdur. Qızılağac və Qarayazı Dövlət Təbiət Qoruqlarında, Şirvan, Abşeron və Ağgöl Milli Parklarında, Dövlət Təbiət Yasaqlıqlarında qorunur. Muzeylərdə (kolleksiya) nümayiş etdirilir, populyar maarifçilik ədəbiyyatlarına daxil edilir. Əlavə qorunma tədbirlərinə ehtiyac yoxdur[13][14][15][16][17][18].

Növün qeydiyyat göstəriciləriRedaktə

Elmi fondlarda kolleksiyası saxlanır, muzeylərdə, dərsliklərdə, elm və ədəbiyyatlarda, plakatlarda kolleksiyası nümayiş etdirilir.

İstinadlarRedaktə

  1. Babayev İ.R., Əsgərov F.İ., Əhmədov F.T. “Xəzərin Azərbaycan hissəsinin sudaüzən quşları”. B.: Nurlar, 2007. s. 33-36.
  2. Vasiliyev V. İ. Podicipediformes-İyrəncəkimilər. Azərbaycan faunası. Quşlar, VI cild. B.: Elm, 1977. s. 70-71.
  3. Mustafayev Q.T. Azərbaycanda ornitofaunanın taksonomik spektri. "Bakı Universiteti" nəşriyyatı, 2004. s. 5.
  4. Tuayev D.Q. Azərbaycan quşlarının kataloqu, B.: Elm nəşriyyatı. 2005. s. 3.
  5. Курочкин Е.Н. Птицы СССР. Отряд Паганкообразные. М.: Наука, 1982. с. 292-301.
  6. Мустафаев Г.Т. Зимнее население птиц Ленкоранской низменности. Орнитология. Изд. Московского Университета, 1972. вып 10, с. 280-296.
  7. Babayev İ.R., Əsgərov F.İ., Əhmədov F.T. “Xəzərin Azərbaycan hissəsinin sudaüzən quşları”. B.: Nurlar, 2007. s. 33-36.
  8. Vasiliyev V. İ. Podicipediformes-İyrəncəkimilər. Azərbaycan faunası. Quşlar, VI cild. B.: Elm, 1977. s. 70-71.
  9. Mustafayev Q.T. Azərbaycanda ornitofaunanın taksonomik spektri. "Bakı Universiteti" nəşriyyatı, 2004. s. 5.
  10. Tuayev D.Q. Azərbaycan quşlarının kataloqu, B.: Elm nəşriyyatı. 2005. s. 3.
  11. Курочкин Е.Н. Птицы СССР. Отряд Паганкообразные. М.: Наука, 1982. с. 292-301.
  12. Мустафаев Г.Т. Зимнее население птиц Ленкоранской низменности. Орнитология. Изд. Московского Университета, 1972. вып 10, с. 280-296.
  13. Babayev İ.R., Əsgərov F.İ., Əhmədov F.T. “Xəzərin Azərbaycan hissəsinin sudaüzən quşları”. B.: Nurlar, 2007. s. 33-36.
  14. Vasiliyev V. İ. Podicipediformes-İyrəncəkimilər. Azərbaycan faunası. Quşlar, VI cild. B.: Elm, 1977. s. 70-71.
  15. Mustafayev Q.T. Azərbaycanda ornitofaunanın taksonomik spektri. "Bakı Universiteti" nəşriyyatı, 2004. s. 5.
  16. Tuayev D.Q. Azərbaycan quşlarının kataloqu, B.: Elm nəşriyyatı. 2005. s. 3.
  17. Курочкин Е.Н. Птицы СССР. Отряд Паганкообразные. М.: Наука, 1982. с. 292-301.
  18. Мустафаев Г.Т. Зимнее население птиц Ленкоранской низменности. Орнитология. Изд. Московского Университета, 1972. вып 10, с. 280-296.

Xarici keçidlərRedaktə

Podiceps nigricollis

ƏdəbiyyatRedaktə

1. Babayev İ.R., Əsgərov F.İ., Əhmədov F.T. “Xəzərin Azərbaycan hissəsinin sudaüzən quşları”. B.: Nurlar, 2007. s. 33-36.
2. Vasiliyev V. İ. Podicipediformes-İyrəncəkimilər. Azərbaycan faunası. Quşlar, VI cild. B.: Elm, 1977. s. 70-71.
3. Mustafayev Q.T. Azərbaycanda ornitofaunanın taksonomik spektri. "Bakı Universiteti" nəşriyyatı, 2004. s. 5.
4. Tuayev D.Q. Azərbaycan quşlarının kataloqu, B.: Elm nəşriyyatı. 2005. s. 3.
5. Курочкин Е.Н. Птицы СССР. Отряд Паганкообразные. М.: Наука, 1982. с. 292-301.
6. Мустафаев Г.Т. Зимнее население птиц Ленкоранской низменности. Орнитология. Изд. Московского Университета, 1972. вып 10, с. 280-296.