Əsas menyunu aç
Şeyx Səfi təzkirəsi

Səfvət əs–səfa[1], Səfvətüs–səfa[2][3], Səfvət əl–səfa[4], Səfvətül səfa (fars. صفوة الصفا) — Şeyx Sədrəddinin tövsiyəsi və verdiyi məlumatlara əsasən atası və mürşidi olan Şeyx Səfiəddin haqqında İbn Bəzzaz tərəfindən fars dilində yazılmış kitab.[5][3] Əsərin tam adı əl-Məvahib əl-saniyə fi mənaqib əl-Səfəviyyə[4] və ya Məvahibüs–səniyyə fi mənakıbis–Səfəviyyə[3] dir. İbn Bəzzaz bu həcmli əsəri Şeyx Səfiəddin Ərdəbilinin vəfatından 24 il sonra təxminən hicri 759–cu (miladi 1358–ci) ildə bitirmişdir.[4] Şah I Təhmasibin əmriylə Əbül–Fəth Hüseyni tərəfindən yenidən redaktə edilmiş, bu vaxt mətnə Səfəvîlərin İmam Musa əl–Kazımın soyundan gəldiklərini ifadə edən bəzi ibarələr əlavə edilmişdir.[3] Əsərin Mirzə Əhməd b. Kərim-i Təbrizi xətti ilə litoqrafiya üsulu ilə nəşrində (Bombay 1911–ci il) bu nüsxə əsas götürülmüşdür.[3] Məhəmməd ibn Hüseyn Katib Nişati 1542–1543–cü (hicri 949–cu) ildə "Səfvət əs–səfa"nı Azərbaycan dilinə[6] tərcümə edərək mətnini şərti olaraq "Şeyx Səfi təzkirəsi" adlandırmaşdır.[2]

İbn Bəzzaz haqqındaRedaktə

İbn Bəzzaz (fars. ابن بزاز‎ ; ö. 1358–ci ildən sonra)[3] haqqında məlumatlar olduqca azdır. Əsl adı Dərviş Təvəkkül ibn İsmayıl ibn Hacı Məhəmməd əl-Ərdəbili idi.[1][4] Nisbəsindən Səfəviyyə təriqətinin mərkəzi Ərdəbil şəhrindən olduğu anlaşılır.[3] Ehtimal ki, bu şəhərdə doğulub böyümüşdü.[3] Atasının qumaş taciri (bəzzaz), özünün isə Səfiəddin Ərdəbilinin (ö. 1334) oğlu və xəlifəsi Şeyx Sədrəddin Ərdəbilinin (ö. 1392) müridi olmasından başqa ailəsi və həyatı haqqında məlumat yoxdur.[3] Səfvət əs-səfa kitabını Əhməd Əflakinin Mənaqibül–arifin kitabı nümunəsində yazmışdır.[3]

ƏlyazmalarRedaktə

  1. İstanbul ili Fatih ilçəsinin Süleymaniyə məhəlləsində yerləşən Süleymaniyə kitabxanasının[q 1]:
  • İzmir bölümündə № 465–də qeydiyyatda olan hicri 968–ci il tarixli farsca əlyazma: 108 vərəq.[7]

NəşrləriRedaktə

  • Ṣafwat al-ṣafā. — Tawakkul ibn Ismāʻīl, Maḥmūd ibn ʻAbd al-Karīm Shabistarī, Farīd al-Dīn ʻAṭṭār. Bombay, 1329 (1911), 400 p.
  • Ṣafvat al-ṣafā : dar tarjumah-ʼi aḥvāl va aqvāl va karāmāt-i Shaykh Ṣafī al-Dīn Isḥāq Ardabīlī / Ibn Bazzāz Ardabīlī ; muqaddimah va taṣḥīḥ-i Ghulām Riz̤ā Ṭabāṭabāʼī Majd. Tehran: Zaryāb, 1373 (1994) Chāp-i 1. ( صَفوة الصفا : در ترجمۀ احوال و اقوال و کرامات شيخ صفّى الدّين اسحاق اردبيلى / ابن بزّاز اردبیلی ; مقدمه و تصحيح، غلامرضا طباطبائى مجد / چاپ 2. / تهران : انتشارات زرياب ,۱۳۷۳)
  • Ṣafwat al-ṣafā dar tarjumah-i aḥvāl va aqvāl va karamāt-i Shaykh Ṣafī al-Dīn Isḥāq Ardabīlī / Ibn Bazzāz Ardabīlī ; muqaddimah va taṣḥīḥ-i Ghulāriḍā Ṭabāṭabā'ī-i Majd. Ardabīl: Muṣaḥḥiḥ, 1374 (1995)
  • Ṣafvat al-ṣafā : dar tarjumah-ʼi aḥvāl va aqvāl va karāmāt-i Shaykh Ṣafī al-Dīn Isḥāq Ardabīlī / Ibn Bazzāz Ardabīlī ; muqaddimah va taṣḥīḥ-i Ghulām Riz̤ā Ṭabāṭabāʼī Majd. Tehran: Zaryāb, 1376 (1997) Chāp-i 2. ( صَفوة الصفا : در ترجمۀ احوال و اقوال و کرامات شيخ صفّى الدّين اسحاق اردبيلى / ابن بزّاز اردبیلی ; مقدمه و تصحيح، غلامرضا طباطبائى مجد / چاپ 2. / تهران : انتشارات زرياب ,۱۳۷۶)

Şeyx Səfi təzkirəsiRedaktə

  • Şeyx Səfi təzkirəsi (“Səfvətüs-səfa”nın XVI əsr türk tərcüməsi). Nəşrə hazırlayan: M. Nağısoylu, S. Cabbarlı[q 2], R. Şeyxzamanlı[q 3]. Kitabın redaktoru, izahların və lüğətin müəllifi: Möhsün Nağısoylu. Bakı: Nurlan, 2006[8], 932 səhifə (Təkrar nəşri: 2010).

MənbəRedaktə

  1. В. История Ирана: (11) Сефевиды, стр. 850. // Ч. А. Стори. — Персидская литература. Био-библиографический обзор. В трех частях. Перевел с английского, переработал и дополнил Юу. Э. Брегель. Часть II. История Ирана, Курдистана, Средней Азии, Афганистана, Турции, Кавказа, Арабских стран, Европы и Америки, Китая и Японии. Ответственный редактор Ю.Э. Борщевский. Москва: Главная редакция восточной литературы, 1972, 616 стр. (от 699 до 1314)
  2. İbn Bezzâz (yazar Ethem Cebecioğlu), sayfa 378 – 379. // Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Cilt XIX. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınevi, 1999, 555 sayfa
  3. Safevîler’in Nesebine Farklı Bir Bakış (yazarlar: Yusuf Küçükdağ, Bilal Dədəyev), sayfa 415 – 424. // Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi. Cilt 2: Sayı 6. 2009, 754 sayfa. ISSN 1307-9581

QeydlərRedaktə

  1. Kitabxana haqqında, həmçinin qeyd edilən əlyazmaları elektron kataloqda tapmaq üçün bax: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi
  2. Dosent, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Cabbarlı Sevər Heydər qızı (Haqqında ətraflı bax)
  3. Rauf Akif oğlu Şeyxzamanlı (bax)

İstinadlarRedaktə

  1. 1,0 1,1 II Fəsil. Səfəvilər dövlətinin yaranması və möhkəmlənməsi tarixindən. — Sülalənin etnik mənsubiyyəti məsələsinə dair, səhifə 39. // Azərbaycan Səfəvilər dövləti. Müəllifi Oqtay Əfəndiyev. Bakı: "Şərq–Qərb", 2007, 407 səhifə. ISBN 9789952341010
    Bu məsələni aydınlaşdırmağın mürəkkəbliyi onunla ələqədardır ki, Səfəvilərin uzaq əcdadları barədə məlumatları özündə əks etdirən yeganə mənbə Təvəkkül ibn İsmayıl ibn Bəzzazın “Səfvət əs – səfa” (“Saflığın saflığı”) adlı agioqrafik əsəridir. Dərviş Təvəkkülün əsəri möcüzələr haqqındadır, tipik sufi kitabıdır və XIV əsrin ikinci yarısında tərtib olunmuşdur. Tədqiqatçıların belə bir fikri diqqətə layiqdir ki, çox az – az əlyazmalar “Səfvət əs – səfa” qədər dəyişikliyə məruz qalmışdır.
  2. 2,0 2,1 Şeyx Səfi təzkirəsi (“Səfvətüs-səfa”nın XVI əsr türk tərcüməsi). Nəşrə hazırlayan: M. Nağısoylu, S. Cabbarlı, R. Şeyxzamanlı. Kitabın redaktoru, izahların və lüğətin müəllifi: Möhsün Nağısoylu. Bakı: Nurlan, 2006, 932 səhifə (Təkrar nəşri: 2010).
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 3,8 3,9 İbn Bezzâz (yazar Ethem Cebecioğlu), sayfa 378. // Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Cilt XIX. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınevi, 1999, 555 sayfa
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Fascicle 1. — Ebn Bazzāz (author Roger Savory), page 8. // Encyclopaedia Iranica. Volume VIII: Ebn ʿAyyāš - Eʿteżād-al-Salṭana. Edited by Ehsan Yarshater. New York: Bibliotheca Persica Press, 1998, 672 pages. ISBN 9781568590578
  5. В. История Ирана: (11) Сефевиды, стр. 850. // Ч. А. Стори. — Персидская литература. Био-библиографический обзор. В трех частях. Перевел с английского, переработал и дополнил Ю. Э. Брегель. Часть II. История Ирана, Курдистана, Средней Азии, Афганистана, Турции, Кавказа, Арабских стран, Европы и Америки, Китая и Японии. Ответственный редактор Ю.Э. Борщевский. Москва: Главная редакция восточной литературы, 1972, 616 стр. (от 699 до 1314)
  6. SAFEVİLERİN NESEBİNE FARKLI BİR BAKIŞ, Prof. Dr. Yusuf KÜÇÜKDAŞ.
  7. "Şeyh Sâfi ve Şeyh Sadreddin — İsmail Kaygusuz".
  8. “ŞEYX SƏFİ TƏZKİRƏSİ” KİTABI NƏŞR EDİLMİŞDİR

Xarici keçidlərRedaktə