Sarı şternbergiya - ( lat. Sternbergia lutea (L.) Spreng.). Nərgizçiçəyikimilər - Amaryllidaceae Lindl. fəsiləsinə aiddir.

Sternbergia lutea MILAN.jpg

IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu “Nəsli kəsilməyə həssas olanlar” kateqoriyasına aiddir – VU A2c+3c. Azərbaycanın nadir növüdür.[1] [2]

Qısa morfoloji təsviriRedaktə

Çoxillik ot bitkisidir. Soğanağı yumru, böyük, 3-4 sm enində və 5 sm hündürlüyündədir. Tünd-qonur qınlarla əhatə olunmuşdur. Bitki 20(40) sm hündürlükdədir. Yarpaqları enli-xətvari, kənarları dişli, kələ-kötür, yaşıl, kütdür, payızda çiçəklərlə birlikdə əmələ gəlir. Çiçəkyanlığı parlaq-sarı rəngdədir. Borucuğu qısadır, 30-40 sm uzunluğunda, uzunsov – ellipsivari hissəciklərdən təşkil olunmuşdur. Erkəkcikləri büküklərdən 2 dəfə qısadır. Yumurtalıq uzunsov-yumurtavari, oturaqdır[3]

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləriRedaktə

Çiçəkləmə, meyvə əmələgəlmə dövrü sentyabr – oktyabr aylarına təsadüf edir.Kserofitdir. Soğanaqla çoxalır. Aşağı dağ qurşağının quru yamaclarında bitir. Zəhərlidir. Dekorativ və dərman bitkisidir.[3] [4][5][6]

YayılmasıRedaktə

Samur-Dəvəçi ovalığı (Xaçmaz, Samur çayının mənsəbi (çay ağzı), Lənkəranın dağlıq hissəsi (Lerik rayonu, Ağsaqlar kəndinin ətrafı), Lənkəran ovalığı. [3][4][5]

Sayı və tendensiyasıRedaktə

Populyasiyalarında növlərin sayı azalır, yaşama ərazisi məhdudlaşır, azalma tendensiyası müşahidə olunur.[7] AMEA Nəbatət Bağında süni şəkildə becərilir.

Məhdudlaşdırıcı amillərRedaktə

Populyasiyanın növ sayının azlığı, dekorativ əhəmiyyətinə görə əhali tərəfindən həddindən artıq toplanması, mal-qara tərəfindən otarılma və tapdalanma. 

Mühafizə tədbirləriRedaktə

Yayılma yerlərində antropogen təsiri azaltmaq, bərpasını təmin etmək və yeni yayılma yerlərin axtarmaq təklif olunur. 

İstinadlarRedaktə

  1. Azərbaycan Respublikasının Qırmızı Kitabı. Nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və göbələk növləri, II nəşr, Bakı-2013
  2. http://redbook.az/?options=project&id=Sar%C4%B1%20%C5%9Fternbergiya
  3. 1 2 3 Флора Азербайджана, 1952
  4. 1 2 Azərbaycan SSR-in Qırmızı kitabı, 1989
  5. 1 2 Ибадлы О.В. 2005
  6. Мехтиева Н. П., 2007
  7. Tərtibçilərin məlumatları.