Sifət (nitq hissəsi)

Sifət — əşyanın əlamətini bildirən əsas nitq hissəsi. Sifət necə? nə cür? hansı? suallarından birinə cavab verir.

Sifətlər əsasən əşyanın əlamətini, keyfiyyətini və rəngini təyin edir. Əlamət dedikdə, əşyanın zahiri görkəmi, keyfiyyət dedikdə isə onun daxili xüsusiyyəti nəzərdə tutulur. Əşyanın rəngi də onun əlamətlərindən biridir.

Sifət həmişə ismə aid olur, isimdən əvvəl gəlir, cümlədə ən çox təyin və xəbər vəzifəsində işlənir. Ancaq isimləşdikdə mübtəda və tamamlıq vəzifəsində də işlənir.

Sifətin məna növləriRedaktə

  • Əlamət (xarici xüsusiyyətlər) bildirənlər: kök arıq, gözəl və s
  • Keyfiyyət (daxili xüsusiyyətlər) bildirənlər: paxıl, təmizqəlbi və s.
  • Forma bildirənlər: uzun, qalın, düz və s.
  • Həcm bildirənlər: dar, iri, kiçik və s.
  • Dad bildirənlər: turş, acı, şirin və s.
  • Rəng bildirənlər: ağ, qəhvəyi, yaşıl və s.

Sifətin dərəcələriRedaktə

Sifəti başqa nitq hissələrindən fərqləndirən əsas xüsusiyyətlərindən biri onun dərəcələridir. Müxtəlif əlamət, keyfiyyət dəyişmələrini ifadə etmək üçün sifətlərin düşdüyü şəkillərə sifətin müqayisə dərəcələri deyilir. Sifətin müqayisə dərəcələri aşağıdakılardır:

Adi dərəcə

Əlamətin normada olduğunu bildirən dərəcə adi dərəcə adlanır. O, bütün dərəcələrə meyar hesab olunur Məsələn: böyük, kiçik, enli, çalışqan.

Azaltma dərəcəsi

Əlamətin və keyfiyyətin adi dərəcədən nisbətən az olduğunu bildirən dərəcədir. Məsələn ağımtıl, uzunsov, gödərək. 2 üsul ilə düzəlir morfoloji və sintaktik.

Çoxaltma dərəcəsi

Əlamətin və ya keyfiyyətin normadan çox olduğunu bildirir. 2 üsul ilə düzəlir morfoloji və sintaktik. Məsələn: xırdaca, zil qara, ağappaq.

Sifətin quruluşca növləriRedaktə

Sifət quruluşca sadə düzəltməmürəkkəb olur. Sadə sifətlər bir kökdən ibarət olur.Azaltma və çoxaltma dərəcəsində olan sifətlərdə sadə sayılır. Düzəltmə sifətlər əsasən isimlərə və fellərə leksik şəkilçilər artırmaqla düzəlir. Mürəkkəb sifətlər isə sintaktik yolla əmələ gəlir: 1: Bir sadə bir düzəltmə sifətin birləşməsi ilə (bitişik yazılır) 2: Hər ikisi düzəltmə sifətlırin birləşməsi ilə; açıqürəkli (bitişik yazılır) 3 Əks mənalı sifətlərin birləşməsi ilə (defislə yazılır) 4 eyni sözün təkrarı ilə məs: dadlı-dadlı (defislə yazılır).