Sulfoturşular – suda asan həll olan, hidroskopik mayelərdir. Su ilə hidroliz olunmur.

FunktionelleGruppen Sulfonsäure.svg

Praktiki əhəmiyyətiRedaktə

Ayrı-ayrı sulfotuşuların praktiki əhəmiyyətini aşağıdakı məlumatlara əsasən müəyyən qədər təsvir etmək olar. 1980-cı ildə ABŞ-da cəmi 266322 ton müxtəlif növ sulfotuşular istehsal olunmuşdur ki, onların da, 38.58%-ə qədəri n-dodesilbenzolsulfoturşular, 27.87%-ə qədəri naftalin əsasında müxtəlif sulfoturşular (o cümlədən alkilnaftalin sulfoturşular) və 17.02%-ə qədəri benzol sulfoturşular və onun müxtəlif əvəzli törəmələri olmuşdur. Digər sulfoturşuların bütövlükdə həcmi 16.5%-ə yaxın olmuşdur[1].

Kimyəvi xassələriRedaktə

Kimyəvi cəhətdən bunlar mineral turşular kimi çox qüvvətli turşular olub, üzvi turşuların reaksiyalarını daşıyır. Sulfoturşular üzvi turşular kimi duzlar, xloranhidridlər, turşu amidləri və efirlər əmələ gətirir. Sulfoturşular və onların duzları suda yaxşı həll olur. Aromatik sulfoturşular kimyəvi davamlıdırlar. Benzol- və toluol sulfoturşuları vakuum altında qovduqda belə parçalanır.

AlınmasıRedaktə

1. Adi temperaturda tüstülü sulfat turşusu ilə benzola təsir etdikdə benzosulfoturşu alınır[2].

  • C6H6+HOSO2OH→ H2O+C6H5SO3H

Bu reaksiya üçün adətən çoxlu sulfat turşusu götürülür və alınan qarışıq, natrium-xloridin qatı məhluluna tökülür. Nəticədə benzolsulfoturşunun natrium duzu alınır. Bu duz, suda həll olmadığı üçün çöküntü şəklində ayrılır. 2. Merkaptanları oksidləşdirməklə 3. Kalium-sulfitə halogenalkilin təsiri ilə.

Sənayedə sinteziRedaktə

Tərkibində 10-dan çox karbon olan birli və ikili alkilsulfat turşularının və sulfoturşuların natrium duzları son vaxtlar sənayedə küllü miqdarda sintez olunur. Bunlar səthi aktiv xassəli olub, yuyucu qabiliyyətə malikdir, ona görə də sabun kimi işlənir.

MənbəRedaktə

  1. M.İ. Rüstəmov, V.M. Abbasov, A.M. Məhərrəmov, N.Ə Səlimova, Z.C. Seyidov, M.M. Abbasov. "Əsas üzvi və neft kimya sintezi" Bakı 2003. s.255
  2. M.Mövsümzadə, P.Qurbanov "Üzvi kimya", Maarif-1983.