Tahirə Tahirova

Tahirə Əkbər qızı Tahirova (7 noyabr 1913, Bayramalı26 oktyabr 1991, Bakı) — elm xadimi, neft sənayesi sahəsində ali təhsil alan ilk azərbaycanlı qadın, siyasətçi və Azərbaycan SSR-in xarici işlər naziri (1959–1983).[1]

Tahirə Tahirova
Tahirə Tahirova.jpg
bayraqAzərbaycan SSR xarici işlər naziribayraq
1959 — 24 noyabr 1983
Sələfi Mahmud Əliyev
Xələfi Elmira Qafarova
bayraqAzərbaycan SSR Nazirlər Soveti sədrinin müavinibayraq
1963 — 28 fevral 1968
Sədr Ənvər Əlixanov
bayraqAzərbaycan SSR Nazirlər Soveti yanında Elm və Texnika Dövlət Komitəsinin sədribayraq
1957 — 1959
bayraqAzərbaycan SSR Həmkarlar İttifaqının sədribayraq
1954 — 1957
Şəxsi məlumatlar
Doğum tarixi 7 noyabr 1913(1913-11-07)
Doğum yeri
Vəfat tarixi 26 oktyabr 1991(1991-10-26) (77 yaşında)
Vəfat yeri
Dəfn yeri
Partiya
Təhsili
Həyat yoldaşı
Elmi fəaliyyəti
Elmi dərəcəsi texnika elmləri namizədi[d]

Təltifləri "Lenin" ordeni "Şərəf nişanı" ordeni "Xalqlar Dostluğu" ordeni "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni

HəyatıRedaktə

Tahirə Əkbər qızı Tahirova 1913-cü il noyabr ayının 7-də Rusiya imperiyasının Zakaspiysk vilayətinin (indiki Türkmənistan) Mərv qəzasında, Bayramalı kəndində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur.

TəhsiliRedaktə

1935-ci ildə Azərbaycan Sənaye İnstitutunu (AzSİ) bitirmiş və bununla da neft sənayesi üzrə ali təhsil alan ilk azərbaycanlı qadın-mütəxəssis olmuşdur.

Türk, ingilis və rus dillərini bilirdi.[1]

AiləsiRedaktə

Tahirə Tahirova Şuşa şəhərinin məşhur əsilzadə ailələrindən olan Tahirovlar nəslindəndir.

FəaliyyətiRedaktə

Əmək fəaliyyətinə 1936-cı ildən elmi işçi kimi başlamış, daha sonra 1940-cı ildə Azərbaycan Neft Elmi-Tədqiqat İnstitutuna direktor təyin olunmuşdur. Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsində çalışdığı 1942-ci ildən etibarən II Dünya müharibəsi illərində cəbhənin fasiləsiz neft təchizatına cavabdeh idi. 1949-cu ildə isə partiya işindən AzSİ-nin "Neft yataqlarının istismarı kafedrası"nda elmi-pedaqoji fəaliyyətinə qayıdaraq, 1953-cü ildə texniki elmlər namizədi dərəcəsini alır. 1959-cu ildə SSRİ XİN-in Diplomatik Akademiyasını bitirir.

Siyasi fəaliyyətiRedaktə

1954–1957-ci illərdə Azərbaycan Həmkarlar İttifaqı Şurasının sədri, 1957–1959-cu illərdə Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti yanında Dövlət Elm-Texnika Komitəsinin sədri, Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti Dövlət Elmi-Tədqiqat İşlərini Əlaqələndirmə Komitəsinin sədri, 1959–1983-cü illərdə Azərbaycan SSR xarici işlər naziri və paralel olaraq, 1963–1968-ci illərdə Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti sədrinin müavini işləmişdir.[2]

1968-ci ilədək olan dövrdə o, SSRİ-nin müttəfiq respublikalarında (BMT-də öz nümayəndəlikləri olan Ukrayna SSRBelorusiya SSR istisna olmaqla) mövcud olmuş qaydaya əsasən, xarici işlər nazirinin vəzifəsini digər vəzifələrlə yanaşı icra etmişdi. Lakin Tahirovanın səyləri nəticəsində Azərbaycan Ukrayna və Belorusiyadan sonra ilk müttəfiq respublika oldu ki, bu vəzifə o biri nazir vəzifələri kimi ayrıca vəzifə şəklində icra olunmağa başladı. Beləliklə, 1968-ci ildə öz xahişi ilə Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti sədrinin müavini vəzifəsindən azad olunaraq bütün gücünü diplomatik fəaliyyətə həsr etmişdir.[3]

Tahirə Tahirova 1980-1988-ci illərdə baş vermiş İran-İraq müharibəsi zamanı SSRİ-nin sülh üçün vasitəçilik edən komandasının da üzvü olmuşdur.[4]

O, nazir işlədiyi müddətdə Azərbaycan diplomatlarının SSRİ-nin səfirliklərində işləməsinə, Diplomatik Akademiyada oxumalarına diqqət yetirmişdir.

Bundan əlavə, o, Sovet hökumət və parlament nümayəndə heyətlərinin üzvü olaraq, BMT Baş Assambleyasının iclaslarında iştirak edərək, eləcə də, Azərbaycan SSR-ə səfər edən yüksək səviyyəli qonaqların qəbul olunmasında iştirak etmişdir.

SSRİ Ali Sovetinin 4-cü çağırış, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin 3, 5–7-ci çağırışlarının deputatı olmuşdur.

MükafatlarıRedaktə

1976-cı ildə Tahirə Tahirova diplomatik fəaliyyətdə xüsusi xidmətlərinə görə SSRİ Xarici İşlər Nazirliyinin təqdimatı ilə "Xalqlar Dostluğu" ordeni ilə təltif olunmuşdur.

Bundan başqa, "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni, "Lenin" ordeni, "Şərəf nişanı" ordeni ilə mükafatlandırılmışdır.[4]

ÖlümüRedaktə

1984-cü ildə Taira Tairova təqaüdə çıxmış, 1991-ci il oktyabrın 26-da vəfat etmiş və II Fəxri Xiyabanda dəfn edilmişdir.

MənbəRedaktə

  • Ənvər Çingizoğlu, Tahirovlar, "Soy" еlmi-kütləvi dərgi, 2007, № 1, səh.18–25

İstinadlarRedaktə

  1. 1 2 "Ministers of Foreign Affairs of Azerbaijan. Tahira Tahirova". İstifadə tarixi: 2010-07-08.
  2. "Biographies. Tahira Tahirova". 2011-07-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-07-08.
  3. "Azerbaijan Portal. The history of the Ministry". 2011-07-18 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-07-08.
  4. 1 2 Galina Mikeladze. "Женщины Азербайджана: Ханум-министр Таира Таирова" [Women of Azerbaijan: The Minister Tahira Tahirova]. News.az. 2008-03-08. İstifadə tarixi: 2010-07-08.

Xarici keçidlərRedaktə