Əsas menyunu aç

Uilyam Henri Harrison (ing. William Henry Harrison; 9 fevral 1773, Çarlz Siti, Virciniya, Britaniya Amerikası - 4 aprel 1841, Vaşinqton, Kolumbiya Federal Dairəsi, ABŞ) — Amerika Birləşmiş Ştatlarının 9-cu prezidenti (4 mart-4 aprel 1841). Ən qısa müddətdə hakimiyyətdə olmuş ABŞ prezidenti (32 gün 12 saat 30 dəq.). 1841-ci il martın 4-də inauqurasiya çıxışı zamanı güclü yağış və küləyə baxmayaraq, ABŞ prezidentlərinin inauqurasiya çıxışları tarixində ən uzunmüddətli nitq söyləmiş (2 saat), nəticədə xəstələnərək pnevmaniya və plevrit diaqnozu ilə bir aylıq uğursuz müalicədən sonra vəfat etmişdir.

Uilyam Henri Harrison
William Henry Harrison
William Henry Harrison.jpg
bayraqAmerika Birləşmiş Ştatlarının 9-cu prezidentibayraq
4 mart 1841 — 4 aprel 1841
Vitse-prezident Con Tayler
Sələfi Martin Van Buren
Xələfi Con Tayler
Şəxsi məlumatlar
Partiya Viqlər partiyası
Təhsili Hampden-Sidney Kolleci
Pensilvaniya Universiteti
Doğum tarixi 9 fevral 1773(1773-02-09)
Doğum yeri Flag of Great Britain (1707–1800).svg Çarlz Siti, Virciniya, Britaniya Amerikası
Vəfat tarixi 4 aprel 1841 (68 yaşında)
Vəfat yeri Flag of the United States (1837–1845).svg Vaşinqton, Kolumbiya Federal Dairəsi, ABŞ
Dəfn yeri
  • William Henry Harrison Tomb State Memorial[d]
Atası Bencamin Harrison
Anası Elizabet Basset
Həyat yoldaşı Anna Harrison
Uşağı oğlu: Con Skot Harrison
Hərbi xidmət
Qoşun növü Amerika Birləşmiş Ştatları Quru Qoşunları[d]
Rütbəsi General
Döyüşlər

William Henry Harrison Signature.png
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Uilyam Harrison hakimiyyət başında vəfat edən ilk ABŞ prezidentidir.

Məşhur Tekumse müharibəsinin gedişindəki Tippekano döyüşündə qazandığı uğurlar və 1812-ci il müharibəsindəki xidmətlərinə görə ABŞ-da yaxşı tanınırdı. 1836-cı il prezident seçkilərində Viqlər partiyasının namizədi olmuş, lakin Martin Van Burenə məğlub olmuşdur.

23-cü ABŞ prezidenti Bencamin Harrisonun babasıdır. Baba və nəvənin müxtəlif dövrlərdə ABŞ prezidenti olması ABŞ prezidentliyi tarixində yeganə haldır.

Erkən həyatıRedaktə

XVII əsrin əvvəllərindən Amerikada məskunlaşmış ingilis əsilli Harrisonlar ailəsindən çoxlu dövlət xadimləri, varlı quldarlar, böyük torpaq sahibləri çıxmışdır. Gələcək prezidentin atası Bencamin Harrison İstiqlaliyyət Bəyannaməsinə imza atan şəxslərdən, sonralar 1781-84-cü illərdə isə Virciniya qubernatoru olmuşdu. Britaniya vətəndaşı kimi doğulmuş sonuncu prezident Uilyam Henri Harrison 1783-cü il 9 fevralda Virciniyanın Çarlz-Siti şəhərində dünyaya gəlib. Elmə xüsusi marağı ilə seçilməyən balaca Uilyam ibtidai təhsilini yerli HemptonSidni kollecində alır. Kolleci bitirən ərəfədə atasını itirən Uilyam ailənin digər üzvlərinin təkidi ilə tibbi təhsil almaq üçün Filadelfiyaya göndərilir. 17 yaşlı Harrison Kvaker-Sitidə tibb kollecinə daxil olur. Lakin növbəti il kollecdən çıxaraq hərbçi olmağa qərar verir. 1791-ci ildə orduya daxil olan gənc Harrison Virciniya qubernatoru R.H.Linin himayədarlığı ilə ABŞ ordusunun praporşiki olur. 22 yaşında ikən daşınmaz əmlak ticarətçisi və hakim Con Simmsin qızı Anna Tothil Simmslə ailə qurur. Gələcək karyerasında əhəmiyyətli rol oynamış uğurlu nikahdan onun doqquz övladı olmuşdur.[1] Qeyd edək ki, oğlu Con Skott hələlik prezident oğlu və atası şərəfinə nail olmuş yeganə amerikalıdır. Belə ki, Con Skottun oğlu Bencamin Harrison 1888-ci ildə ABŞ prezidenti seçilmişdir.

Hərbi və siyası fəaliyyətiRedaktə

23 illik hərbi karyerası ərzində əsasən hindularla çoxsayli döyüşlərdə iştirak edərək general-mayor rütbəsi alır. 1811-ci ildə Tippekenu-Krik yaxınlığında hindularla aparılan amansız döyüşlərdəki qələbəsi ona «Qoca Tippekenu» ləqəbini qazandırır.[2] Hərbi nazirlə arasındakı ixtilaflar 1814-cü ildə onun istefasıyla sonuclanır.

İstefadan sonra siyasətlə məşğul olur. Əvvəl Ohayo ştatının Nümayəndələr Palatasında, sonra ştatın Vaşinqtonda, senatda nümayəndəsi kimi fəaliyyət göstərir. Adams administrasiyasında dövlət katibi olan H.Kley 1828-ci ildə onu Kolumbiyaya səfir göndərir. Harrisonun səfirliyi uzun çəkmir, yeni seçilən prezident Cekson onu geri çağırır və Harrison Ohayodakı Bend fermasına qayıdır.

Böyük külfətini dolandırmaq məqsədilə 1834-cü ildə yerli məhkəmədə katib işləməyə başlayır. 1836-cı il prezident seçkilərində Kley onun xalq arasında milli qəhrəman nüfuzunu nəzərə alaraq, viqlərin namizədi olmasına köməklik göstərir. Harrison seçkilərdə viqlərin üç namizədindən biri olur. Köhnə siyasət ustası, şöhrətpərəst Kleyin üç namizədlə seçkilərə getməkdə məqsədi, 12 il əvvəl olduğu kimi, demokratların nümayəndəsi Van Burenə zəruri minimum səs toplamaqda mane olmaq, seçkiləri Nümayəndələr Palatasına keçirmək idi. Lakin Van Burenin inamlı qələbəsi Kleyin məqsədini puç etdi. 1840-cı il seçkilərində Van Burenin iqtisadi böhran səbə bindən nüfuzunu itirməsi viqlərə qələbə imkanı yaratdı. Partiyanın namizədi olmaq istəyən Kley partiyadaxili müxalifətin ona mane olması səbəbiylə bu dəfə də istəyinə çatmır və partiyanın Harrisberqdə keçirilən konventində keçmiş seçkilərdə təcrübə toplamış Harrison namizəd göstərilir. Bu dəfə tale üzünə gülür və o, böyük üstünlüklə prezident seçilir. Lakin seçkilər Harrisonun qələbəsindən daha çox M.Van Burenin acınacaqlı məğlubiyyəti ilə yadda qalmışdır. İqtisadi böhranın qarşısını ala bilməməsi ona inamı azaltmış, hətta doğma ştatı Nyu-Yorkda belə seçkiləri uduzmuşdu.

PrezidentliyiRedaktə

U.H.Harrison ABŞ prezidentlik tarixinə bir neçə rekord yazmışdır. Onların heç də hamısı müsbət işarəli olmamışdır. Əvvəla o, prezident seçilmiş ən yaşlı (67 yaş) şəxs idi (Onun bu rekordunu 1980-ci ildə prezident seçilən 70 yaşlı Ronald Reyqan təzələdi). İkincisi, onun prezidentliyi çox qısa, vur-tut bir ay sürmüşdür. İlk dəfə olaraq prezident, səlahiyyətlərini icra edərkən vəfat edir. 4 mart 1841-ci ildə qeyri-adi, saatyarımlıq inauqurasiya nitqi söyləyir. Soyuq və rütubətli mart havası səhhətinə mənfi təsir göstərir və o, sətəlcəm olur. Bir ay sonra 4 aprel 1841-ci ildə elə bu xəstəlikdən də vəfat edir.

Xarici keçidlərRedaktə

Vikianbarda Uilyam Henri Harrison ilə əlaqəli mediafayllar var.

Həmçinin baxRedaktə

İstinadlarRedaktə

  1. "William Henry Harrison: Fast Facts". Charlottesville, Virginia: Miller Center of Public Affairs, University of Virginia.
  2. Langguth, A. J. (2006). Union 1812: The Americans Who Fought the Second War of Independence, New York: Simon & Schuster. ISBN 0-7432-2618-6. p. 206