Yumurtavari ilankölgəsi

Yumurtavari ilankölgəsi (lat. Ferula oopoda) — Çətirkimilər fəsiləsinə aid bitki növüdür.

IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Kritik təhlükə həddində olanlar '' kateqoriyasına aiddir – CR B2ab (ii,iii,); C2a. Azərbaycanın nadir növüdür. 

Qısa morfoloji təsviriRedaktə

Çoxillik monokarp bitkidir, hündürlüyü 1 m-ə yaxındır. Gövdəsi düzdür, qalındır, yuxarı hissəsində budaqlar bərabər ölçüdədir. Gövdə yarpaqlarının qınları dərivaridir, çılpaqdır, üfürülmüş kimidir, ucu bərkdir. Yarpaq ayaları xətvaridir. Kökətrafı yarpaqlarının son ayaları rombvaridir, çox sayda yarılmış lələklidir, qalın-xətvaridir, uzunluğu 2-4 sm, eni 1,5-2 mm-dir. Gövdə yarpaqları çox kiçikdir,çox şişikin, ağtəhər, dərivari qınlıdır. Ləçəkləri tünd sarıdır, ellipsvaridir, uzunluğu 2 mm-ə yaxındır, üzü aşağı istiqamətlənmişdir. Uzunluğu 10 mm-ə qədər olan meyvələri ellipsvaridir.[1][2]

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləriRedaktə

Çiçəkləmə may - iyun, meyvəvermə iyun-iyul aylarında müşahidə edilmişdir. Kserofitdir. 900-1000 m hündürlükdə yayılmışdır. Aşağı dağ qurşaqlarında, gilli dərələrdə rast gəlinir.[1][3]

YayılmasıRedaktə

Naxçıvanın dağlıq hissəsidir. (Duzdağ ərazisinin cənub yamacında kiçik populyasiyası vardır).[3] [4][5]

Sayı və tendensiyasıRedaktə

Populyasiyanın sayı sürətlə azalır. İtmə təhlükəsi altında olan yeganə lokalitet mövcuddur. Takson çox yaxın bir gələcəkdə məhv olmaq təhlükəsi həmçinin bir neçə illərdir ki, əvvəlki populyasiyalarına rast gəlinmir.[5]

Məhdudlaşdırıcı amillərRedaktə

Monopark olduğu üçün çoxalmasının zəifliyi və iqlimdir. [2]

Mühafizə tədbirləriRedaktə

Yayıldığı Darıdağ ərazisində yasaqlıq yaradılması təklif edilmişdir.[2][5] Populyasiya təhlükə altında olduğundan qorunması vacibdir. [1][6]

İstinadlarRedaktə

  1. 1 2 3 Флора Азербайджана, 1955
  2. 1 2 3  İbadullayeva S.C., 2001
  3. 1 2 İbadullayeva S.C., 2004
  4. Azərbaycan SSR-in Qırmızı kitabı, 1989
  5. 1 2 3 Movsumova N.V., İbadullayeva S.J., Sultanova Z.R., 2009
  6. Naxçıvan Mr-in Qırmızı Kitabı, 2010