Ömər ibn Xəttab

(Ömər bin Xəttab səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)

Ömər ibn əl-Xəttab (ərəb. عمر بن الخطاب; təq. 585, Məkkə3 noyabr 644[1], Mədinə) — 634–644-cü illərdə I xəlifə Əbu Bəkrin vəfatından sonra onun təyinatı ilə Rəşidi xilafətinin ikinci xəlifəsi․

Ömər ibn Xəttab
ərəb. عمر بن الخطاب
Rashidun Caliphs Umar ibn Al-Khattāb - عُمر بن الخطّاب ثاني الخلفاء الراشدين.svg
bayraqRəşidi xilafətinin 2-ci xəlifəsi
634 — 3 noyabr 644
Sələfi Əbu Bəkr
Xələfi Osman ibn Əffan
Şəxsi məlumatlar
Doğum tarixi təq. 585
Doğum yeri
Vəfat tarixi 3 noyabr 644[1]
Vəfat yeri
Dəfn yeri
Anası Xəntamə bint Hişam
Uşaqları Abdullah,Übəydullah,Hafizə,Asim, Zəyd, Əbdürəhman, Ruqiyə, İyəd, Zeynəb, ZübəyraƏbdülrəhman
Hərbi xidmət
Döyüşlər

İmzanın şəkli
Dini İslam
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Həyatı

581-ci ildə Məkkədə doğulub.

3 noyabr 644-cü ildə Mədinədə vəfat edib.

Hərbi fəaliyyəti

Ömər ibn Xəttabın dövründə baş verən döyüşlər

Əcnadeyn döyüşü

Müsəlmanların SuriyaFələstinin fəthi sırasında Bizanslılarla ilk döyüşü.

  • Sosial nəticə:
  1. Müharibə müsəlmanların zəfəri ilə başa çatdı (28 Cəmaziyəəvvəl 13/30 Temmuz 634).
  2. Bu müharibədə 3000 düşmən əsgəri öldürüldü; müsəlmanlar isə sadəcə 14 şəhid verdilər.
  • Siyasi nəticə:
  1. Bizans imperatoru Herakleios bu müharibədən çox qorxaraq Humus’tan Antakyaya qaçmışdır.
  2. Əcnadeyn savaşı ilə Fələstin və Suriyanın qapıları müsəlmanlara açılmış, 2 il sonra Yərmuk döyüşündə zəfər qazanılması nəticəsində bölgənin fəthi tamamlanmışdır.
  3. Bu döyüş nəticəsində Suriya, 637-ci ildə isə Fələstin torpaqları alındı.

Kadisiyə döyüşü

Müsəlmanlara Şimali İraqİranın qapılarını açan meydan döyüşü (15/636).

  • İqtisadi nəticə:
  1. Bu döyüşün nəticəsində müsəlmanlar böyük miqdarda qənimət ələ keçirdilər. Bunların ən qiymətlisi İran bayrağı idi.
  • Sosial nəticə:
  1. Sərkərdə Rüstəmin Hilal ibn Ulləfə tərəfindən öldürülməsindən sonra Sasani ordusu dağıldı.

Siyasi nəticə

  1. Bu qələbə nəticəsində İraqın qapıları müsəlmanların üzərinə açıldı.
  2. İran dövlətinin süqutu başlandı.
  3. Sasanilərin paytaxtı olan Mədainin fəthinə az qaldı.

Yərmuk döyüşü

Suriyada Bizans hökmdarlığına son qoyan və müsəlmanların bölgəyə hakim olmasına səbəb olan döyüş (15/636).

  • Sosial nəticə:
  1. Bizans ordusu ağır bir məğlubiyyətə uğradı.
  2. Sərkərdə Theodoros və çox sayda əsgər öldürüldü.
  3. Sağ qalanlar Fələstin, HələbƏlcəzair tərəflərə qaçdılar.
  • Siyasi nəticə
  1. Suriyada Bizans hakimiyyətinə son qoyuldu.
  2. Müsəlmanlar Suriyaya hakim oldular.

Celula döyüşü

Hz. Ömər dövründə İraqda müsəlmanlarla Sasanilər arasında cərəyan edən döyüş.

  • İqtisadi nəticə:
  1. Müsəlmanlar böyük bir həmlə ilə Sasani ordusunu məğlub etdilər.
  2. Böyük qənimət ələ keçirildi.
  • Siyasi nəticə:
  1. Celula döyüşü ilə müsəlmanlar Kadisiyədən sonra Sasanilərə böyük bir zərbə vurmuş oldular.

Körpü döyüşü

Bu Döyüş 13 Ramazan sonu/Kasım 634-cü ildə baş vermişdir.

  • Sosial nəticə:
  1. Müsəlmanlar döyüşdə məğlub oldular.
  2. İlk fəthlər sırasında ən ağır məğlubiyyətlərdən sayılır.

Nəhavənd döyüşü

Bu döyüş 642-ci ildə Xilafət və Sasanilər arasında baş vermişdir.

  • Sosial nəticə:
  1. Sasani ordusu məğlub oldu.
  2. Bu məğlubiyyətdən sonra Sasanilər bir daha özlərinə gələ bilmədilər və imperiya sürətlə dağılmağa başladı.
  • Siyasi nəticə:
  1. Nəhavənddə qazanılan zəfər Fəth-ul-futuh (fəthlər-fəthi) adlandırılmışdır.
  2. Bu döyüşdən sonra müsəlmanlar İranı demək olar ki, heç bir maneəyə rast gəlmədən fəth etmişdilər.

Ömər ibn Xəttabın dövründə baş vermiş fəthlər

Misirin fəthi

Misir 642-ci ildə fəth edildi.

  • Sosial nəticə
  1. Müsəlman Ərəblər, Misirin yerli xalqına heç bir zülm vermədilər, əksinə onlarla çox yumşaq rəftar edirdilər. Onları dinlərində qalmaq və ya İslamı qəbul etmək xüsusunda sərbəst buraxdılar. Misirlilərdən müsəlman olanlar, müsəlmanların tabe olduqları hüquqlara tabe oldular.
  2. Müsəlman Ərəblər Misirin yerli xalqına dini azadlıq vermişdilər. Amr ibn As Bablyon qalasını ələ keçirdikdən sonra bu xüsusu təkid etməkdəydi.
  3. Ərəblərin Misirdə yaxşı idarəsinə dəlalət edən bir məsələdə Yaqubilər və Məlqanilər arasında bərabərlik qərar vermişdir. Müsəlman Ərəblər, bu iki xristianlıq məzhəbini qanun qarşısında bərabər tutmuşdu.
  4. Müsəlman Ərəblər, Misir ərazisini yerli xalqa buraxmışdılar. Beləliklə Misirlilər, uzun vaxtdan bəri əldə edə bilmədikləri böyük bir rahatlığa qovuşmuşdular.

Şam şəhərinin fəthi

Şam şəhəri Rəcəb ayında 635-ci ildə fəth edildi.

  • Sosial nəticə:
  1. Əhalidən cizyə vergisi alınırdı.
  2. Cizyə milli müdafiə vergisi olduğu üçün özlərini qorumamaq şərtiylə Şam əhalisindən alınan cizyələrdə iadə edildi.
  3. Cizyə qızıl olaraq 4 dinar və ya gümüş olaraq 40 dirhəm idi.

Fələstin və Qüdüsün fəthi

Qüdüsün fəthi 17/638 bəzi qaynaqlara görə isə 16/637-ci ildə tamamlanmışdır.

  • Sosial nəticə:
  1. Qüdsə yəhudilər yerləşdirilmədi. Buna qarşılıq olaraq Qüdüs xalqı, digər şəhərlər kimi cizyə verməli idi.
  2. Qüdüs xalqına dini inanclar məsələsində azadlıq verildi.

Mənbə

  • İslam (qısa məlumat kitabı). Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasının Baş Redaksiyası. Bakı: 1989, səh.96.
  • Hakkı Dursun Yıldız. Ecnadeyn savaşı, DİA, Cild-10, Səh-385
  • Hasan İbrahim Hasan. Mısırın Fethi, İslam Tarihi, İstanbul 1991, Səh 298–309
  • Hayrettin Yücesoy. Kadisiye savaşı, DİA, Cild-24, Səh 136–137
  • Mustafa Fayda. Celula savaşı, DİA, Cild-7, Səh 272–273
  • Mustafa Fayda. Yermuk savaşı, DİA, Cild-43, Səh 485–486
  • Nuri Ünlü. Köprü vakası, İslam Tarihi, İstanbul 2015, Səh 100–101
  • Nuri Ünlü. Nihavent vakası, İslam Tarihi, İstanbul 2015, Səh 105–107
  • Nuri Ünlü. Şamın Muhasara və Fəthi, İslam Tarihi, İstanbul 2015, Səh 108–109
  • Nuri Ünlü. Filistin və Küdüsün Fethi, İslam Tarihi, İstanbul-2015, Səh 110–111
  • Nuri Ünlü. Mısırın Fethi, İslam Tarihi, İstanbul 2015, Səh 112–113
  • Nuri Ünlü. Nihavend savaşı, İslam Tarihi, İstanbul 1984, Səh 65

İstinadlar

  1. 1 2 Umar I // Encyclopædia Britannica (ing.).

Xarici keçidlər