Özbək xan

Qızıl Ordunun xanı (1313-1341)

Özbək xan (1282[2], Qızıl Orda1341, Saray-Batu) — Qızıl Orda dövlətinin doqquzuncu xanı.

Sultan Qiyasəddin Məhəmməd Özbək xan
Султан Мохаммед Өз-бегхаан
Mixail Yaroslaviç xanın qarşısında
Mixail Yaroslaviç xanın qarşısında
bayraqQızıl Ordanın IX xanı
Yanvar, 1313 — 1341
Sələfi Toxta
Xələfi Tinibəy xan
Şəxsi məlumatlar
Doğum tarixi
Doğum yeri
Vəfat tarixi
Vəfat yeri
Milliyyəti Monqol
Sülalə Borucigin
Atası Toğrulça Məngü Timur oğlu
Həyat yoldaşları Bayalun
Taydula
Uşaqları
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

HəyatıRedaktə

Məngü Timur oğlu Toğrulçanın oğludur. 1313-1341-ci illər arasında xanlıq etmişdi. Atası Toxta tərəfindən edam edilmişdi. Özbək xan Xarəzmə sürgün edilmişdi. 1313-cü ilin yanvarında xan olmuşdu. Onun müsəlman olaraq monqol qanunlarına qarşı çıxması Ağ Orda xanı İlbasan xanın ona üsyan etməsinə səbəb oldu. O beləliklə dağılmış xanlığı mərkəzləşmiş hakimiyyətə sahib sultanlığa çevirdi.[3] Ondan sonrakı bütün xanlar müsəlman idi.

HakimiyyətiRedaktə

Xanın 300.000 əsgərdən çox ordusu var idi. 1319, 1325, 1335-ci illərdə Azərbaycana hücum etmişdi. Ona qarşı Əmir Çoban Sulduz müharibə aparırdı. 1320-1332ci illərdə BolqarıstanBizansa qarşı hücumlar aparmışdı. Saray əl-Cədid şəhərini tikdirmiş və ölkədə bir çox məscidlər bina etdirmişdi. Bacısı Konçakı Moskva knyazı Yuri Daniloviç ilə evləndirmişdi. Lakin Konçakın Mixail Yaroslaviç tərəfindən öldürülməsi Özbək xanı qəzəbləndirdi. Mixailə qarşı məhkəmə işi açıldı və edam olundu.

1327-ci ilin avqustunda bu hadisələrdən sonra Rus knyazlıqları üsyana başlamışdı. Xan həmin il ona sadiq qalan Moskva knyazlığı ordusu ilə Tver knyazlığını 50.000 əsgər ilə işğal edərək darmadağın etdi. Bu hadisə Moskva knyazlığının inkişafına və gələcəkdə Rusiya imperiyasının qurulmağına səbəb oldu.

Ailəsi və ölümüRedaktə

Özbək xan iki dəfə evlənmişdi. Əvvəl III Andronik Paleoloqun qızı Bayalun ilə, 1323-cü ildə isə Taydula ilə evləndi. Övladları:

  • Timurbəy - 1330-cu ildə ölmüşdü.
  • Tinibəy xan - onu əvəz etdi.
  • Canıbəy xan - onu əvəz etdi.
  • Tulunbəy
  • İrinbəy
  • Toqdabəy
  • Xızırbəy

Özbək xan 1341-ci ildə Saray əl-Cədid şəhərində öldü.

Həmçinin baxRedaktə

İstinadlarRedaktə

  1. China Biographical Database (ing.).
  2. Beg Öz // NUKAT. 2002.
  3. Л.Н.Гумилев - Великая степь и Древняя русь

Xarici keçidlərRedaktə