İranda UNESCO-nun Ümumdünya irsi obyektlərinin siyahısı

(İranda YUNESKO-nun Ümumdünya irsi obyektlərinin siyahısı səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Flag of UNESCO.svg Flag of Iran.svg

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Elm, Təhsil və Mədəniyyət üzrə ixtisaslaşmış qurumu (UNESCO) Ümumdünya irsi sahələri, 1972-ci ildə qurulan UNESCO-nun Dünya Mədəniyyət Mirasları siyahısında təsvir edildiyi kimi mədəni və ya təbii irs üçün vacib yerlərdir.[1] İran tarixi məkanlarını siyahıya daxil etmək üçün, konvensiyanı 26 fevral 1975-ci ildə qəbul etdi. 2019-cu ilə qədər, İranın iyirmi dörd mədəni və təbii irsi bu siyahıya daxil edilmişdir.[2]

İranda siyahıya alınan ilk üç yer İsfahan Nəqşi Cahan meydanı, PersepolisÇoğa Zənbil, 1979-cu ildə Fransa, Parisdə təşkil edilən Ümumdünya irsi komitəsinin 3-cü iclasında siyahıya alındı.[3] 2003-cü ildə isə bu siyahıya Təxti Süleyman arxeoloji abidəsi əlavə olundu.[4] Ən son əlavə 2019-cu ildə edilmiş Xəzəryanı Hirkan meşələri idi.

Yazılan ərazilərə əlavə olaraq, İran da təxmini siyahısında 50-dən çox mədəni irsi sadalayır.[5]

Dünya irsi əraziləriRedaktə

Cədvəl müvafiq sütunun üstündəki hissəsini vuraraq sütuna ; yer, sahə və il sütunları üçün alfasayısal olaraq; yer sütunu üçün tərəf dövlət tərəfindən; və kriteriyalar sütunu üçün meyarlar növünə görə sıralanır. Transsərhəd ərazilər aşağıda sıralanır.

Ərazi; Ümumdünya irsi komitəsinin rəsmi təyinatına görə adlandırılmışdır[6]
Yer; şəhər, regional və ya əyalət səviyyəsində və coğrafi koordinatlar
Kriteriya; Ümumdünya irsi komitəsi tərəfindən təyin olunduğu kimi[7]
Sahə; hektar və akr ilə. Mövcud, bufer zonasının ölçüsü də qeyd edilmişdir. Dəyər çatışmazlığı UNESCO tərəfindən heç bir məlumatın yayımlanmadığını nəzərdə tutur
İl; bu müddət ərzində ərazi Ümumdünya İrs siyahısına daxil edildi.
Təsviri; ərazi haqqında qısa məlumat,siyahıya nə üçün daxil edilməsi səbəbləri ilə
Ərazi Şəkil Yer Kriteriya Sahəsi

Hektar (akr)

İl Təsviri
İranın erməni monastır cəmiyyəti Qərbi Azərbaycan ostanı38°58′44″ şm. e. 45°28′24″ ş. u. Mədəni:IrnArm

(ii)(iii)(vi)

129 (320) 2008 [8]
Bəm qalası   Kirman ostanı29°07′00″ şm. e. 58°22′00″ ş. u. Mədəni:IrnBam

(ii)(iii)(iv)(v)

2004 [9]
Bisütun kitabəsi   Kirman ostanı34°23′18″ şm. e. 47°26′12″ ş. u. Mədəni:IrnBis

(ii)(iii)

187 (460) 2006 [10]
Məymənd   Kirman ostanı30°10′05″ şm. e. 55°22′32″ ş. u. Mədəni:IrnCul

(v)

4,954 (12,240) 2015 [11]
Kabus abidəsi   Gülüstan ostanı37°15′29″ şm. e. 55°10′08″ ş. u. Mədəni:IrnGon

(i)(ii)(iii)(iv)

1 (2.5) 2012 [12]
Gülüstan sarayı (Tehran)   Tehran35°40′47″ şm. e. 51°25′13″ ş. u. Mədəni:IrnGon

(ii)(iii)(iv)

5.3 (13) 2013 [13]
Dəşti-Lüt   Kirman ostanıSistan və Bəlucistan ostanı

30°12′58″ şm. e. 58°50′20″ ş. u.

Təbii:IrnLut

(vii)(viii)

2,278,012 (5,629,090) 2016 [14]
Fars ostanındakı Sasani imperiyasına aid şəhər qalıqları (Bişapur, Firuzabad, Sərvistan)   Fars ostanı

29°46′39″ şm. e. 51°34′14″ ş. u.

Mədəni:IrnThePerQan

(ii)(iii)(v)

639.3 (1,580) 2018 [15]
İsfahanın Cümə Məscidi   İsfahan, İsfahan ostanı

32°40′11″ şm. e. 51°41′07″ ş. u.

Mədəni:IrnMas

(ii)

2.0756 (5.129) 2012 [16]
Nəqşi Cahan meydanı   İsfahan, İsfahan ostanı

32°39′27″ şm. e. 51°40′40″ ş. u.

Mədəni:IrnMei

(i)(v)(vi)

1979 [17]
Pasarqad   Fars ostanı30°11′38″ şm. e. 53°10′02″ ş. u. Mədəni:IrnPas

(i)(ii)(iii)(iv)

160 (400) 2004 [18]
Persepolis   Fars ostanı29°56′04″ şm. e. 52°53′25″ ş. u. Mədəni:IrnPer

(i)(iii)(vi)

12.5 (31) 1979 [19]
Şahr-e Suxte   Sistan və Bəlucistan ostanı30°35′38″ şm. e. 61°19′40″ ş. u. Mədəni:IrnPer

(ii)(iii)(iv)

275 (680) 2014 [20]
Şeyx Səfi kompleksi   Ərdəbil ostanı38°14′55″ şm. e. 48°17′29″ ş. u. Mədəni:IrnShe

(i)(ii)(iv)

2 (4.9) 2010 [21]
Şüştər Tarixi Su Sistemi   Xuzistan ostanı32°01′07″ şm. e. 48°50′09″ ş. u. Mədəni:IrnShu

(i)(ii)(v)

240 (590) 2009 [22]
Sultaniyə   Zəncan ostanı36°26′07″ şm. e. 48°47′48″ ş. u. Mədəni:IrnSha

(ii)(iii)(iv)

790 (2,000) 2005 [23]
Susa   Xuzistan ostanı32°11′22″ şm. e. 48°15′22″ ş. u. Mədəni:IrnSus

(i)(ii)(iii)(iv)

350 (860) 2015 [24]
Təbriz bazarı   Şərqi Azərbaycan ostanı38°04′53″ şm. e. 46°17′35″ ş. u. Mədəni:IrnTab

(ii)(iii)(iv)

29 (72) 2010 [25]
Təxti Süleyman   Qərbi Azərbaycan ostanı36°36′14″ şm. e. 47°14′06″ ş. u. Mədəni:IrnTak

(i)(ii)(iii)(iv)(vi)

10 (25) 2003 [26]
Çoğa Zənbil   Xuzistan ostanı32°05′00″ şm. e. 48°32′00″ ş. u. Mədəni:IrnTch

(iii)(iv)

1979 [27]
İran bağları   Bir çox ostanda: (Fars ostanı, Kirman ostanı, Rəzəvi Xorasan ostanı, Yəzd ostanı, Mazandaran ostanıİsfahan ostanı) Mədəni:IrnThePerGar

(i)(ii)(iii)(iv)(vi)

716 (1,770) 2011 [28]
Kəhriz   Rəzəvi Xorasan ostanı, Cənubi Xorasan ostanı, Yəzd ostanı, Kirman ostanı, Mərkəzi ostanıİsfahan ostanı

34°17′24″ şm. e. 58°39′16″ ş. u.

Mədəni:IrnThePerQan

(iii)(iv)

2016 [29]
Yəzd   Yəzd, Yəzd ostanı

31°53′50″ şm. e. 54°22′04″ ş. u.

Mədəni:IrnThePerQan

(iii)(v)

195.67 (483.5) 2017 [30]
Xəzərsahili qarışıq Hirkan meşələri   Gülüstan ostanı, Mazandaran ostanıGilan ostanı

37°25′17″ şm. e. 55°43′27″ ş. u.

Təbii:IrnHyr

(ix)

129,484.74 (319,963.8) 2019 Hirkan meşələri, İranın üç ostanının bəzi bölgələrini əhatə etmişdir: Gülüstan ostanı: Qarqan düzünün cənub və cənub-qərb bölgələrinin, eyni zamanda şərq bölgələrinin bir hissəsi Hirkan meşələri ilə əhatə olunmuşdur..[31]

İlkin siyahıRedaktə

Dünya İrsi siyahısına daxil edilmiş ərazilərə əlavə olaraq üzv dövlətlər namizədlik üçün düşünə biləcəkləri yerlərin siyahısını da verə bilərlər. Dünya İrsi siyahısına namizəd olan ərazi,yalnız əvvəlcədən siyahıda göstərildiyi təqdirdə qəbul edilir.[32] 2018-ci ilin fevral ayına qədər, İran, ehtimal olunan siyahısında əlli altı ərazini siyahıya almışdır:[5]

Ad Şəkil Yer Kateqoriya

Kriteriya

İstinad

Tarix
Əlisədr mağarası   Həmədan ostanı Təbii

(vii)(viii)(ix)

5220

09/08/2007
Qaradağ vilayəti   Azərbaycan ostanı Təbii

(vii)(viii)(ix)(x)

5217

09/08/2007
İran asbadları (yel dəyirmanı) Rəzəvi Xorasan ostanı, Sistan və Bəlucistan ostanı Mədəni

(i)(ii)(iv)(v)

6192

02/02/2017
Bəstam və Kağan   Mədəni

(ii)(iii)(iv)

5198

09/08/2007
Lardakı Qeysəriyyə bazarı Lar, Fars ostanı Mədəni

(i)(ii)(iii)(vi)

5196

09/08/2007
Ələmut qalası   Ələmut kəndi,

Qəzvin ostanı

Qarışıq

(ii)(iv)(v)(vi)(viii)

5206

09/08/2007
Dəmavənd   Mazandaran ostanı Təbii

(vii)(viii)(ix)(x)

5278

05/02/2008
Firuzabad Ansamblı   Firuzabad, Fars ostanı Mədəni

893

22/05/1997
Ribati Şərəf   Xorasan ostanı Mədəni

(i)(ii)(iii)(iv)

5211

09/08/2007
Hamun gölü Sistan və Bəlucistan ostanı Təbii

(vii)(viii)(ix)(x)

5276

05/02/2008
Hara qorunan ərazi   Hörmüzgan ostanı Təbii

(vii)(viii)(ix)(x)

5277

05/02/2008
Ekbatan Həmədan ostanı Təbii

(i)(ii)(iii)(iv)

5272

05/02/2008
Qəsri Şirin Qəsri Şirin şəhristanı, Kirmanşah ostanı Mədəni

889

22/05/1997
Anahita məbədi,Kəngavər   Kəngavər, Kirmanşah ostanı Mədəni

(iii)

5189

09/08/2007
İmam Rıza türbəsi   Məşəd, Rəzəvi Xorasan ostanı Mədəni

(i)(ii)(iii)(iv)(vi)

6194

02/02/2017
Industrial Heritage of textile in the central Plateau of Iran İsfahan, Yəzd və Kirman ostanları Mədəni

(i)(ii)(iii)(iv)

6196

02/02/2017
İsfahanın Cümə Məscidi   İsfahan ostanı Mədəni

888

22/05/1997
Ciruft Kirman ostanı Mədəni

(ii)(iii)(v)(vi)

5210

09/08/2007
Göy məscid (Təbriz)   Təbriz, Şərqi Azərbaycan ostanı Mədəni

(i)(ii)(iii)(iv)

5202

09/08/2007
Kirman Tarixi-Mədəni binası Kirman ostanı Mədəni

(i)(ii)(iii)(iv)(vi)

5271

05/02/2008
Xabr Milli Parkı və Ruçun yasaqlığı Kirman ostanı Təbii

(vii)(viii)(ix)(x)

5219

09/08/2007
Xürrəmabad vadisi Xürrəmabad, Luristan ostanı Mədəni

(i)(iii)(iv)(v)

5209

09/08/2007
Xacə dağı Zabul (şəhər), Sistan və Bəlucistan ostanı Mədəni

(ii)(iii)(iv)

5184

09/08/2007
Nəqşi-RüstəmNəqşi-Rəcəb   Mərvdəşt, Fars ostanı Mədəni

598

22/05/1997
Natural-Historical Complex / Cave of Karaftoo Kürdüstan ostanı Qarışıq 02/02/2017
Persepolis və digər tikililər   Fars ostanı Mədəni 09/08/2007
Fars karvansarayı   Rəzəvi Xorasan, İsfahan və Yəzd ostanları Mədəni 02/02/2017
Qeşm adası   Hörmüzgan ostanı Təbii 09/08/2007
Savalan   Ərdabil ostanı Təbii

5218

09/08/2007
İranın Duz Qübbələri Fars ostanı, Buşehr ostanı, Hörmüzgan ostanı, Qum and Zəncan ostanları Təbii 02/02/2017
Şuş   Əhvazdan 100 km cənuba, Xuzistan ostanı Mədəni

894

22/05/1997
İpək yolu Xorasan ostanı Mədəni

(i)

05/02/2008
Tepe Sialk   İsfahan ostanı Mədəni 22/05/1997
Taq-e Bostan   Kirmanşah ostanı Mədəni 09/08/2007
Tarixi Körpülər Toplusu   Luristan ostanı Mədəni 05/02/2008
İzədxast kompleksi   Fars ostanı Mədəni 09/08/2007
Uramanat landşaftı Uramanat kəndi, Kürdüstan ostanı Mədəni 09/08/2007
Ramsərin Mədəni-Təbii landşaftı Ramsər şəhristanı, Mazandaran ostanı Qarışıq 09/08/2007
Böyük Qorqan divarı Gülüstan ostanı Mədəni 02/02/2017
Tarixi Masulə şəhəri   Masulə, Gilan ostanı Mədəni 09/08/2007
Meybod tarixi şəhəri   Meybod, Yəzd ostanı Mədəni 09/08/2007
Bəndər Siraf   Buşehr ostanı Mədəni

(v)

09/08/2007
Damğan tarixi tikilisi   Simnan ostanı Mədəni

(ii)(iii)(iv)(v)

09/08/2007
Abyanə tarixi kəndi   Abyanə kəndi, İsfahan ostanı Mədəni

(ii)(iii)(iv)

09/08/2007
Ağa Bozorq məscidi   İsfahan ostanı, Kaşan Mədəni

(i)(ii)(iii)(iv)(vi)

09/08/2007
İzə Təbii-Tarixi landşaftı Xuzistan ostanı Təbii

(i)(ii)(iii)(iv)(v)(vi)

05/02/2008
İranın Mərkəzi yaylasındakı Fars xanədanı İsfahan and Yəzd ostanları Mədəni

(ii)(iv)(v)(vi)

02/02/2017
Kərim xan qalası   Şiraz, Fars ostanları Mədəni

(vi)

5270

05/02/2008
Turan Biosfer qoruğu   Simnan ostanı Təbii

(x)

5275

05/02/2008
Tus Mədəni landşaftı   Tus, Xorasan ostanı Mədəni

(iii)(iv)(vi)

5203

09/08/2007
Trans-İran dəmir yolu   Mazandaran, Tehran və Xuzistan ostanları Mədəni

(ii)(vi)

6195

02/02/2017
Tehran Universiteti   Tehran ostanı Mədəni

(ii)(vi)

6201

02/02/2017
Zozan Rəzəvi Xorasan ostanı Mədəni

(ii)(iii)(iv)

5208

09/08/2007

İstinadlarRedaktə

  1. "The World Heritage Convention". UNESCO. İstifadə tarixi: 21 September 2010.
  2. "Iran". UNESCO. İstifadə tarixi: 30 June 2018.
  3. "Report of the 3rd Session of the Committee". UNESCO. İstifadə tarixi: 10 August 2016.
  4. "Report of the 27th Session of the Committee". UNESCO. İstifadə tarixi: 10 August 2016.
  5. 1 2 "Tentative List – Iran". UNESCO. İstifadə tarixi: 10 August 2016.
  6. "World Heritage List". UNESCO. İstifadə tarixi: 28 May 2010.
  7. "The Criteria for Selection". UNESCO. İstifadə tarixi: 10 September 2011.
  8. "Armenian Monastic Ensembles of Iran". UNESCO. İstifadə tarixi: 7 August 2016.
  9. "Bam and its Cultural Landscape". UNESCO. İstifadə tarixi: 7 August 2016.
  10. "Bisotun". UNESCO. İstifadə tarixi: 7 August 2016.
  11. "Cultural Landscape of Maymand". UNESCO. İstifadə tarixi: 7 August 2016.
  12. "Gonbad-e Qābus". UNESCO. İstifadə tarixi: 7 August 2016.
  13. "Golestan Palace". UNESCO. İstifadə tarixi: 21 June 2017.
  14. "Lut Desert". UNESCO. İstifadə tarixi: 7 August 2016.
  15. "Sassanid Archaeological Landscape of Fars Region". UNESCO. İstifadə tarixi: 30 June 2018.
  16. "Masjed-e Jāmé of Isfahan". UNESCO. İstifadə tarixi: 7 August 2016.
  17. "Meidan Emam, Esfahan". UNESCO. İstifadə tarixi: 7 August 2016.
  18. "Pasargadae". UNESCO. İstifadə tarixi: 7 August 2016.
  19. "Persepolis". UNESCO. İstifadə tarixi: 7 August 2016.
  20. "Shahr-e Sukhteh". UNESCO. İstifadə tarixi: 21 August 2017.
  21. "Sheikh Safi al-din Khānegāh and Shrine Ensemble in Ardabil". UNESCO. İstifadə tarixi: 7 August 2016.
  22. "Shushtar Historical Hydraulic System". UNESCO. İstifadə tarixi: 7 August 2016.
  23. "Soltaniyeh". UNESCO. İstifadə tarixi: 7 August 2016.
  24. "Susa". UNESCO. İstifadə tarixi: 7 August 2016.
  25. "Tabriz Historic Bazaar Complex". UNESCO. İstifadə tarixi: 7 August 2016.
  26. "Takht-e Soleyman". UNESCO. İstifadə tarixi: 7 August 2016.
  27. "Tchogha Zanbil". UNESCO. İstifadə tarixi: 7 August 2016.
  28. "The Persian Garden". UNESCO. İstifadə tarixi: 7 August 2016.
  29. "The Persian Qanat". UNESCO. İstifadə tarixi: 7 August 2016.
  30. "Historic City of Yazd". UNESCO. İstifadə tarixi: 9 July 2017.
  31. "Hyrcanian forests". UNESCO. İstifadə tarixi: 27 Aug 2019.
  32. "Tentative Lists". UNESCO. İstifadə tarixi: 7 October 2010.