Ədviyyat - xörəklərə, şirniyyatlara, mürəbbələrə, içkilərə və digərlərinə dad, ləzzət və xüsusi ətir verən bitki növlərinin müəyyən hissələridir. Bunlara bitkilərin yarpaqları, çiçəkləri, toxumlar, meyvələr, köklər, zoğlar, qabıqlar aiddir.

Ümumi məlumatRedaktə

Ədviyyatların hamısı ekzotik mənşəli olub Uzaq Şərqin tropikal bölgələrində yetişir. Onlar əsasən iki növə ayrılırlar: ədviyyat və ətirli otlar.

ƏdviyyatRedaktə

Əslində ədviyyatla ətirli otlar arasında o qədər də böyük fərq yoxdur. Ədviyyat ətirli otların, ağac qabıqlarının, meyvələrin və toxumların qurudulmuş halıdır. Ətirli otlar xörəyə ətir verirkən, ədviyyat xörəyin ləzzətini artırır.

Ədviyyat həm də iştah açıcıdır.

Azərbaycan mətbəxində istifadə edilən əsas ədviyyat növləri bunlardır:

Ətirli otlarRedaktə

Ətirli otlar xörəklərə dad və ləzzət vermək üçün istifadə edilən bitki növləridir. Bu bitkilərin yarpaqları, çiçəkləri, toxumları, meyvələri, kök və ya zoğları istifadə edilir.

Bir çox halda, ətirli otlar xörək üçün lazım olan məhsulların əsas hissəsini təşkil edir.

Ətirli otlar təzə və ya quru halda istifadə edilir. Azərbaycan mətbəxini ləzzətini daha da artırmaq üçün istifadə olunan əsas ətirli otlar bunlardır:

Ədviyyatın təbabətdə də əhəmiyyəti çox böyükdür. Onların hər birinin ayrı-ayrılıqda müalicəvi xüsusiyyətləri var. Yemək və şirniyyatlara xüsusi dad, xoş ətir, bəzən rəng qatmaq üçün istifadə olunan ədviyyatlar insan orqanizmi üçün faydalıdır. Ədviyyatların digər xüsusiyyətlərindən biri də antioksidant təsir göstərməsidir. NKPI.AZ tibbi mənbələrə istinadla xəbər verir ki, onların tərkibində olan mineral və vitaminlər maddələr mübadiləsini sürətləndirir, immuniteti gücləndirir. Ədviyyatlar içərisində ən çox istifadə olunan qara istiot zülal, mineral maddələr, karbohidrat və S vitamini ilə zəngindir. İstiot yaddaşı gücləndirir, orqanizmi mikroblardan qoruyur, beyində damarları genişləndirir, qan dövranını tənzimləyir, ürək ağrısının azalmasında faydalı hesab edilir. Qara zirə yaddaşı möhkəmləndirir, immuniteti gücləndirir. Geniş istifadə olunan nanə həzm prosesinə kömək edir və ürəkbulanmanı azaldır. Sevilən ədviyyatlardan olan sarıkök isə fosfor, dəmir, yod, kalsium, S, B1, B2, B3 və K vitaminləri ilə zəngindir. Onun tərkibindəki efir yağı antioksidant rolu oynayaraq orqanizmi cavanlaşdırır və müxtəlif xəstəliklərdən qoruyur. Üyüdülmüş və quru halda olan zəncəfil çox güclü antioksidant təsirə malikdir. Qurudulmuş qızılgül ləçəklərinin çaya atılması ona dad verir və ürək fəaliyyətini yaxşılaşdırır. Udi-hindi və sarıkök də olduqca faydalı ədviyyatlar sayılır və onların tərkibində də orqanizm üçün faydalı olan çoxlu vitaminlər var. Mütəxəssislərin ədviyyatlardan istifadə zamanı 5-10 qramdan artıq istifadə etməməyi tövsiyə edirlər. Normadan artıq istifadə maddələr mübadiləsini zəiflədə, qəbizliyə və böyrək problemlərinə səbəb ola bilər. Növ zənginliyi ilə seçilən ədviyyatları qorumaq üçün onları düzgün şəraitdə 20 dərəcə istilikdə, rütubətin dərəcəsi 75 faizi keçməyən yerdə saxlamaq lazımdır. Onların saxlanam müddəti məhsulun istehsal tarixindən asılı olaraq bir ili keçməməlidir.

  Bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyaya kömək edə bilərsiniz.
Əgər mümkündürsə, daha dəqiq bir şablondan istifadə edin.
Bu məqalə sonuncu dəfə Sevinc Cavidan tərəfindən redaktə olundu. 4 saat əvvəl. (Yenilə)

İstinadlarRedaktə

1. NKPİ.az saytı 2020-05-29