Əsas menyunu aç

Əhməd Cevdet paşa (Osmanlıca: احمد جودت پاشا; 26 mart 1822, Lofça1895, İstanbul) — Osmanlı dövlətində XIX əsrdə yetişən böyük dövlət və elm adamı. Məcəlləni qələmə alaraq İslam hüququnu sağlam bir dillə kitablaşdıran şəxs.

Əhməd Cevdət paşa
Ahmed Cevdet Pasha.jpg
Doğum tarixi 1822(1822-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Doğum yeri Lofça, Osmanlı imperiyası
Vəfat tarixi 1895(1895-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Vəfat yeri İstanbul, Osmanlı imperiyası
Vətəndaşlığı
Uşağı
  • فاطما عالييه توپوز[d]
Milliyyəti Türk
Fəaliyyəti tarixçi, siyasətçi, sosioloq

HəyatıRedaktə

Əhməd Cevdət paşa hələ aşağı sinifdə oxuyarkən özündən yuxarı siniflərə dərs deyərdi.[1]

FəaliyyətiRedaktə

Ən görkəmli şəxsiyyətləri Süleyman Paşa, Şeyx Süleyman Əfəndi və Əhməd Əfəndidən ibarət olan türkçülük hərəkatının bu ikinci fəal dövründə, Əhməd Cevdət Paşanın da heç olmazsa, dil və siyasət yönlərindən türkçülük və "bütün türkçülük"lə bağlı bəzi görüşlərini xatırlatmamaq bir nöqsan olardı. Osmanlı türklüyünün XIX yüzilin son rübündə kəskin zəkası, hüquq, tarix və dil sahələrində geniş bilgisi və hədsiz çalışması ilə özünü göstərən bu fəqih (fiqh bilgini) və alim paşasını, hüquq, dil, tarix və siyasətə, türk milliyyəti fikrinə tamam tərəfdar və müdafiəçi deyə qəbul etmək doğru olmaz; ancaq türkçülük fikrinə ilgisiz və ya düşmən olduğunu sanmaq da səhvdir. Əhməd Cevdət Paşa, islam fiqhini bir qədər türkləşdirmişdir, deyilmi? "Qısası-ənbiya"sı ilə dildə türkçülüyə gerçəkdən xidmət etdiyi inkar oluna bilərmi? "Tarixi-Cövdət"də əsil fikri, Əhməd Əfəndininki kimi osmanlılıq olmaqla bərabər türklüyə, türk irqinə, irqə, öz ifadəsi ilə "cinsiyyətə" önəm vermirmi? [2]

KitablarıRedaktə

  • Tarih-i Cevdet: 12 cilttir. Osmanlı Devleti'nin 1774-1825 seneleri arasındaki tarihini anlatır.
  • Kısas-ı Enbiya ve Tevarih-i Hulefa: 12 kısımdır. Cevdet Paşa'nın en tanınmış eseridir. Âdem'den itibaren birçok peygamberin, İslam halifelerinin, İkinci Murad’a kadar Osmanlı padişahlarının tarihinden bahseder.
  • Tezakir-i Cevdet: Devrinin siyasi, içtimai, ahlaki cephesini anlatmıştır.
  • Ma’ruzat: Sultan İkinci Abdülhamid’e 1839-1876 yılları arasındaki tarihi ve siyasi hadiseleri takdim etmek için hazırlanmıştır.
  • Mecelle: Ahmed Cevdet Paşa başkanlığında bir hey’et tarafından hazırlanmıştır.
  • Divançe-i Cevdet: Gençliğinde yazdığı şiirleri, Sultan İkinci Abdülhamid’in emriyle bu kitapta toplamıştır.
  • Kavaid-i Osmaniye: Fuad Paşayla birlikte yazdığı dil bilgisi kitabıdır.
  • Ayrıca Belagat-ı OsmaniyeKavaid-i Türkiye, Takvim-ül Edvar-Miyar-ı Sedad, Adab-ı Sedat fi-İlm-il-Adab, Hülasatül Beyan fi-Te’lifi’l -Kur’an, Asar-ı Ahd-i Hamidi, Hilye-i Seadet, Ma’lumat-ı Nafia adlı eserleri çeşitli mevzulardan bahsetmektedir

MənbəRedaktə

  • Akçuraoğlu Yusuf, "Əhməd Midhəd Əfəndi", "Türk yurdu", c. III, s. 178,
  • Nəcib Asim, "Vələd Çələbi həzrətləri", "Türk yurdu", c. XII, s. 2471, A. Y.
  • Əhməd Cevdət Paşa, tərtibe-cədidi "Tarixe-Cevdət", Mətbəəyi-Osmaniyyə, İstanbul, 1302 (1886), c. I, s. 24-25.

İstinadlarRedaktə

  1. 100 böyük türk. Bakı, 1991. səh.45.
  2. "Nəcib Asim bəy sonradan mənə yazdığı bir tərcümeyi-hal məktubunda həmin məsələni bu şəkildə aydınlatmaqdadır: "Əhməd Midhət mərhumu və onun yanında görüşdüyüm Vələd Çələbini türkçü etdim..."

Xarici keçidlərRedaktə