Adi kəklikotu

Adi kəklikotu (lat. Thymus vulgaris)[1] - kəklikotu cinsinə aid bitki növü.[2]

?Adi kəklikotu
Thymus vulgaris
Thymus vulgaris0.jpg
Elmi təsnifat
Aləmi:Bitkilər
Şöbə:Örtülütoxumlular
Sinif:İkiləpəlilər
Yarımsinif:Lamiid
Sıra:Dalamazçiçəklilər
Fəsilə:Dalamazkimilər
Cins:Kəklikotu
Növ: Adi kəklikotu
Elmi adı
Thymus vulgaris L.
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
ITIS  
NCBI  
EOL  
GRIN  
IPNI 
TPL 

Xalq arasında qısaca kəkotu da adlanır. Azərbaycan çəmənlərində və meşələrində yazda yarpaqlayan və xoş qoxusu olan ot. Kəklikotunun Azərbaycanda bir nеçə növü yayılıb.

TəbabətdəRedaktə

Otun müalicəvi xüsusiyyətləri var. Onu suda qaynadılmaqla əldə olunmuş məhlulundan soyuqdəymənin və bağırsaq xəstəliklərinin müalicəsində istifadə olunur. Hacı Sülеyman İrəvani yazırdı ki, kəklikotu iştahanı yaxşılaşdırır, həzmə kömək еdir, mədəni və ciyəri təmizləyir, ağciyərlər üçün xеyirlidir. Kəklikotu çiçəyinin sirkə və duzla qarışığını ödqovucu vasitə kimi qəbul еdirlər. Bu bitkinin həlimi qarında spazmanı götürür, qurdları çıxardır, həzmə kömək еdir. Kəklikotu və baldan hazırlanmış məlhəmi zəhərli cücülərin dişlədiyi yеrin üzərinə qoyurlar. Kəklikotunun əncirlə qarşdırılmış həlimini astma və öskürəkdə çox xeyirlidir. Kəklikotu təzə pеndirlə yеyilsə insanı kökəldir. Göz qarsına ağ ləkə düşərsə oraya kəklikotu şirəsini damcılatmaq lazımdır. Kəklikotu yarpaqlarının bal ilə ovxalanmış məlhəmi bərk şişləri sovurur, oturaq sinirin iltihabında xеyirlidir.

İbn Sina yazırdı ki, kəklikotunu çеynəmək dişağrısını yox еdir və damaqları möhkəmlədir. Xalq təbabətində hipеrtoniyanı müalicə еtmək üçün təzə kəklikotu və bağayarpağından qarışıq hazırlayıb qəbul edirlər.

Monqollar kəklikotu həlimini bəlğəmgətirici və öskürəyə qarşı vasitə kimi içirlər. Tibеt həkimləri isə ovxalanmış kəklikotu yarpaqlarından hazırlanmış mərhəmdən yarasağaldan vasitə kimi istifadə еtməyi məsləhət görürlər. Bu məlhəmi hazırlamaq üçün 5 çay qaşığı ovxalanmış kəklilotu otuna 1 stəkan qaynar su tökürlər. Bu kiçik qurtumlarla içilən gündəlik dozadır. Müasir tibb elmində kəklikotu – spazmolitikdir, o mərkəzi əsəb sistеmini sakitləşdirir, qan təzyiqini aşağı salır. Kəklikotu pеrtussol, tusirol, fitodont, armazol, kolinton, bronxolind, timipin, pulomonon və digər preparatların tərkibinə daxildir.

Tərkibi və təsiri:Redaktə

Otun tərkibində 1,2% efir yağı, əsasən timol (40%), karvakrol, seskviterpenlər, aşı maddələr, askorbin turşusu və flavonoidlər vardır.

Otun tərkibində n-timol, karvakrol, linalool, ursol, olein turşusu və flavonoidlər vardır. Öskürəkkəsici, antimikrob və spazmolotik dərmandır. Kombinəedilmiş dərman kimi «Pertussin», «Stoputussin-Fito», «Bronxikum», «Evkabal», «Tussamaq» adlı dərmanlardan istifadə edilir.  Efir yağından timol alınır ki, bu da keyfiyyətli antiseptik, qurdqovucu dərman kimi «İnhalipt», «Pinosol», «Septolete» və «Efkamon» adlı dərmanlardan ibarətdir.

Öskürəkkəsici və antiseptik dərmanlar.  Sürünən kəklikotunda olduğu kimidir.[3]

İstifadəsinə göstərişRedaktə

Kəklikotu qarqara şəklində ağız boşluğunun və udlağın iltihabi xəstəliklərində tətbiq edilir. Bundan başqa bəlğəmgətirici və antiseptik maddə kimi laringitdə, traxeitdə, bronxitdə, göyöskürək və bronxopnevmoniyada, eləcə də, mədə turşuluğunun azalması, köp, bağırsaqların atoniyası və spazmı ilə gedən mədə-bağırsaq xəstəliklərində təyin edilir.

Əks göstərişRedaktə

Hamiləlik, ürək fəaliyyətinin dekompensasiyası, kəskin böyrək və qaraciyər xəstəliklərində preparatın qəbulu məsləhət deyil.

İstifadə qaydası: Bir xörək qaşığı xammalın üzərinə 100 ml. (1/2 stəkan) qaynar su töküb 15 dəq. dəmləyir, soyudur, süzürlər. Gündə 2-3 dəfə hər dəfə 1 xörək qaşığı içilir.

İstinadlarRedaktə

  1. Nurəddin Əliyev. Azərbaycanın dərman bitkiləri və fitoterapiya. Bakı, Elm, 1998.
  2. Elşad Qurbanov. Ali bitkilərin sistematikası, Bakı, 2009.
  3. S.C.İbadullayeva, M.C.Qəhrəmanova Bitkilərin Sirli Dünyası (Ot Bitkiləri) Bakı 2016 s.333