Əsas menyunu aç

Aleksandr Nikolayeviç Radişev (rus. Алекса́ндр Никола́евич Ради́щев); 20 [31] avqust 1749[1][2][3], Radişevo[d], Penza qəzası[d]12 [24] sentyabr 1802[1][2], Sankt-Peterburq[1][4]) — filosof, şair.

Aleksandr Radişev
Radishchev color.jpg
Doğum tarixi 20 (31) avqust 1749[1][2][3]
Doğum yeri
Vəfat tarixi 12 (24) sentyabr 1802[1][2] (53 yaşında)
Vəfat yeri
Vəfat səbəbi azot turşusundan zəhərlənmə[d][3]
Dəfn yeri
  • Volkovo qəbiristanlığı[d][2]
Vətəndaşlığı
Təhsili
Fəaliyyəti filosof, yazıçı, roman yazıçısı, şair, iqtisadçı
Əsərlərinin dili rusca
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

HəyatıRedaktə

Uşaqlığı atasını kəndəki əmlakıda keçib. Onun atası həmçinin də Radişevin ilk müəllimi olub. Latın, pol, fransızalman dillərinə bələd idi.1756- ci ildə Aleksandr Moskva universitetinə atası tərəfindən Moskvaya göndərilir (A.M.Arqamakov 1755-1757-ci ilədək univrsitenin direktoru idi).1762-ci ildə Elizabetta II taç taxma mərasimində,Radişev Peterburqda paji korpusuna göndərildi. 1802- ci ildə vəfat etmişdir.[5] Radişevin dünyagörüşünün formalaşmasında fransız materialistlərinin əsərləri mühüm rol oynamışdır. Radişev fəlsəfənin əsas məsələrini materialistcəsinə həll edərək, aləmin dərkinin hüdudsuzluğu ideasına tərəfdar çıxmışdır. Aləm hissi qavrama, təcrübə və zəka vasitəsi ilə dərk edilir. Materiyanın əsas xüsusiyyətləri varlıq, hərəkət, zaman və məkandır. Fikrin maddi orqanı beyin, insanın fərqləndirici xususiyyəti nitqdir. Radişev tərbiyə probleminə çox fikir verirdi; o, rus inqilabi pedaqogkasının, etika və estetikasının banisidir. Rus inqlabi poeziyasının ilk nümunəsi olan “Azadlıq” adasının (təqr. 1783)[6]

YaradıcılığıRedaktə

  • 1771-ci ildə Radeşev Peterburaqa qayıdır, bir neçə aydan sonra “Jivopis” jurnalına redaktı üçün yolladı. Bu gələcəyin “Puteşestvie iz Peterburqa v Moskvu” («Путешествие из Петербурга в Москву») kitabı olmuşdur.
  • 1780-ci illərdə Radişev “Putişestviya” adlı bir əsərinin üstündə işləyirdi və buna baxmayaraq digər əsərlər və şeyirlər yazırdı.
  • 1789- cu ildə öz evində mətbəə evi açmışdır. 1790- cı ilin mayında öz görkəmli əsirini “Puteşestviye iz Peterburqa v Moskvu” («Путешествие из Петербурга в Москву»).[5]
  • Peterburqdan Moskvaya səyahət, B , 1952;
  • Polnoye sobr.soç., t.1- 3, M.-L., 1938-1952;
  • Путешествие из Петербурга в Москву, Вольность, М., 1981.[6]

Həmçinin baxRedaktə

İstinadlarRedaktə

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Краткая литературная энциклопедияМ.: Советская энциклопедия, 1962. — T. 6. — S. 143–148.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Энциклопедический словарь / red. ilə И. Е. Андреевский, К. К. Арсеньев, Ф. Ф. ПетрушевскийСПб.: Брокгауз — Ефрон, 1907.
  3. 3,0 3,1 3,2 Русский биографический словарь / red. ilə А. А. Половцов, Н. П. Чулков, Н. Д. Чечулин et al. — СПб., М..
  4. 4,0 4,1 Радищев Александр Николаевич // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / red. ilə А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  5. 5,0 5,1 Литература 9, стр 152
  6. 6,0 6,1 Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası, cild 8, səh 74

Xarici keçidlərRedaktə