Alleqoriya — hər hansı bir mücərrəd fikrin, anlayışın konkret predmet və ya hadisənin köməyi ilə təsvir edilməsidir. Orta əsrlər ədəbiyyatında alleqoriyadan geniş istifadə olunurdu. Yazıçılar və şairlər ədalət, xeyir, şər və s. haqqında fikirlərini antik mifolofiyadaan aldıqları surətlər vasitəsilə ifadə edirdilər. Alleqoriya romantizmdə də mühüm yer tuturdu. Alleqoriyadan təmsilnağıllarda, ümumiyyətlə, satirik əsərlərdə geniş istifadə edilir. Məsələn, belə əsərlərdə çox vaxt tülkü surəti – hiyləgər adamları, qurd – acgözləri, aslan - igid və mərd, ayi-qanmaz, nadan adamları təmsil edir.

Məhəmməd Füzulinin "Bəngü Badə", Mirzə Ələkbər Sabirin "Tülki və qarğa" əsərləri alleqorik əsərlərdir.

Dünya ədəbiyyatı tarixində ilk alleqoriyanın müəllifi Homer sayılır. Allaeqoriya sözünün etimalogiyası isə latın dilindən "məclis, yığıncaq" mənasına gəlir.En tanınmış alleqoriyalardan biri de antik yunan filosofu Plutonun "The Republic" adli daha geniş eserinin bir parçası olan "Allegory of the cave" alleqoriyasidir. Bele ki müellif burada, həyatları boyu bir mağarada zencirlenerek həbs olmuş ve sadece boş dibvarlari görmeye məhkum bir qrup mağara adamından danışır. İnsanlar mağaradan kənar dünyada baş verənləri ve obyektləri sadece mağarada qaladiqlari ocaqdan divarlara yansıyan kölgələr vasitesile görürlər.Zamanla onlar gördüklərini təsvir etmək üçün ünsiyyət vasitəsi olan dildən ve sözlərdən istifadə edirlər.Alleqoriyada magaradakilarin həyatları boyu gördükləri yegane şeyi- kölgələri i heqiqet Kimi qebullanmalarindan ve danışılır. Ta ki , onlardan biri mağaranın xaricine çıxış yolu əldə edir ve kolgelerden de böyük heqiqetlerin olduğunu öyrənən ana qədər. Daha sonra o, gördüklərini digerlerine danışır , lakin insanlar ona inanmamaqla yanaşı həm de onun hamını buradan azad etmek səylərinə də şiddətlə müqavimət göstərirlər.

Bu filosofun sadə alleqoriyalardan biridir ve magaranin xaricinde daha böyük heqiqet ve elmin mövcudluğunu qavrayan mağara adamının digerlerini de bundan xeberdar edib, öz vəzifəsi kimi onları xilas etmeye çalışmasından və özlerini daha bilikli zənn etmelerinin neticesinde ona laqeyd yanaşıb, görmezden gelenlerin axmaqlığından bəhs edir.

MənbəRedaktə

  • Ədəbiyyatşünaslıq terminləri lüğəti. Bakı,1978, səh.9

Xarici keçidlərRedaktə