Anqola Vətəndaş Müharibəsi


Anqola Vətəndaş Müharibəsi1974-cü ilin aprelində yalnız müstəqilliyini əldə etmiş Anqola Portuqaliyanın himayəsindən çıxdıqdan sonra meydana gələn bir münaqişədir. Afrikadakı ən uzun sürən münaqişəsidir. Rəsmi olaraq 2002-ci ildə sona çatan və 27 il davam edən müharibə, 500 min insanın ölümünə və minlərlə insanın köçünə səbəb oldu. Üçüncü dünya ölkələrində Soyuq Müharibənin ən böyük əks olunduğu bu müharibədə üç tərəf var:

  • Anqolanın Müstəqilliyi Üçün Xalq Hərəkatı (MPLA) əsasını Sovet İttifaqı və Şərq Bloku ilə əlaqəsi olan Kimbundu və Luanda hibridlərindən gəlir.
  • Angola Milli İstiqlal Cəbhəsi (FNLA) etnik baxımdan Bakongoda köklü idi, lakin ABŞ, Çin və Zairdə ki Mobutu rejimi ilə əlaqələndirildi.
  • Angolanın Tam Müstəqilliyi Üçün Milli Liqası (UNITA) Jonas Savimbinin rəhbərliyi ilə Ovimbund bölgəsində idi. ABŞ, Cənubi Afrikadakı aparteid rəhbərliyinin və bir çox Afrika liderinin dəstəyini aldı.
Angola İç Savaşı
Əsas münaqişə: Soyuq Müharibə
LocationAngola.svg
Tarix 1975-2002
Yeri Orta Afrika
Nəticəsi MPLA'nın qələbəsi
Münaqişə tərəfləri

Movimento Popular de Libertação de Angola (bandeira).svgMPLA
Flag of Angola.svgAAF
Dəstəkləyən:
Flag of Cuba.svgKuba
Flag of the Soviet Union.svgSSRİ

Bandeira da FNLA.svgFNLA
Flag of UNITA.svgUNITA
Dəstəkləyən:
Flag of Zaire.svgZairə
Flag of South Africa (1928–1994).svgCənubi Afrika Cümhuriyyəti
Flag of the United States.svgAmerika Birləşmiş Ştatları

Komandan(lar)

José Eduardo dos Santos

Jonas Savimbi

Tərəflərin qüvvəsi

263.000

252.000

Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Müharibənin səbəbləriRedaktə

1950-ci illərdə Portuqalların Anqoladakı varlığına qarşı ilk ciddi millətçi hərəkatlar başladı. Markist yönümlü bir təşkilat olan Anqolanın İstiqlal Naminə Xalq Hərəkatı (MPLA), Anqolanın müstəqillik hərəkatının hərəkətverici qüvvəsinə çevrildi. MPLA-nın əsas dayanağı Bambundular idi. Digər tərəfdən regional, sinif və ideoloji təməllərə əsaslanan digər qruplar meydana gəldi. Anqola 19601970-ci illərdə müstəqillik uğrunda mübarizənin sonunda Portuqaliyanın çəkilməsindən sonra 11 noyabr 1975-ci ildə müstəqillik əldə etdi.

Müstəqillikdən sonraRedaktə

Portuqaliyanın çəkilməsindən sonra yaranan təşkilatlararası güc mübarizəsi vətəndaş müharibəsinə səbəb oldu. SSRİ və Kubanın dəstəyiniə arxalanan MPLA nəzarəti ələ alsa da, qərb ölkələrinin dəstəklədiyi ombudsmanlara söykənən UNITA qüvvələri ilə qarşıdurmalar zaman-zaman kəskinləşmə ilə davam edirdi. Xüsusilə Angola-Namibiya sərhəddində toqquşmalar intensiv həddə çatdı

1980-ci illərdə Cənubi Afrika Respublikası ilə qarşıdurmalar Anqolanın əsas xarici siyasət məsələsinə çevrildi. 1982-ci ildə təxminən 129.500 km² (10%) Anqola torpaqlarını işğal edən Cənubi Afrika, gələn il bu ərazidə daimi qarnizonlarını yaratdı. Ayrıca başda anbarlar olmaqla ekonomik hədəflərə yönəldilən hücumlar və UNİTA partizanlarına dəstək verərək Anqolanı içəridən çökdürməyə çalışdı. ABŞ vasitəsilə iki ölkə arasındakı danışıqlar xüsusi ilə də Kuba qoşunlarını çıxarmaq və Namibiyaya müstəqillik vermək üçün mövzularında aparıldı. 1984-cü ildə Lusakada əldə olunan atəşkəs razılaşması nəticəsində işğal altındakı ərazilərdən çıxan Cənubi Afrika, yenə də hücumlarını davam etdirdi. Bu arada, 1984-cü ilin mart ayında Kubaya səfər edən Anqola prezidenti Jose Eduardo dos Santos, Namibiyaya müstəqillik veriləcəyi təqdirdə, Kuba əsgərlərinin tədricən çıxarılması ilə bağlı razılıq əldə etdi. . Anqola, Sovet İttifaqı və sosialist ölkələri ilə sıx əlaqələri saxlayaraq, Qərbə açılma siyasətini davam etdirdi. Xüsusilə Fransa və İspaniya ilə hərtərəfli ticarət müqavilələri bağlandı. Bütün bu inkişaflara baxmayaraq, 1980-ci illərin sonlarında, MPLA, paytaxt Luanda ilə birlikdə sahil zolağını və neft sahələrini nəzarətdə saxladı və UNITA ölkənin şərqinə və cənubuna nəzarət etdi və vətəndaş müharibəsi sözün əsil mənasında sanki bağlandı.

1990 və 2000-ci illərRedaktə

1991-ci ildə, MPLA və UNITA, SSRİ-nin məcburiyyəti altında ABŞ ilə bir kompromis əldə etdi. Sülh müqaviləsinə əsasən, 1992-ci ilin mayında Anqolada beynəlxalq nəzarət altında azad, çoxpartiyalı seçkilər keçirildi. Ancaq həm UNITA, həm də MPLA namizədləri 50% keçə bilmədiyi üçün seçkilərin ikinci turunun eyni ilin oktyabrında keçirilməsi qərara alındı. Ancaq seçkidən bir müddət əvvəl hüquq-mühafizə orqanlarının əməkdaşlarının UNITA tərəfdarlarına hücumu gərginliyi və qarşıdurmaları yenidən başlatdı. Bu dəfə ölkənin şimalındakı yaşayış məntəqələrini nəzarət altına alan UNITA, ABŞCənubi Afrika Respublikası tərəfindən kəsilən dəstəyi Zairdən tapdı. 1993-cü ilin yanvarında Efiopiyadakı tərəflər arasında sülh danışıqları nəticəsiz qaldı.2002-ci ilin fevralında hökumət qüvvələri UNITA lideri Jonas Savimbini öldürdülər.Savimbinin öldürülməsindən sonra UNITA-da ixtilaflar yarandı. Mart ayında UNITA-ya qarşı hərbi əməliyyatların dayandırıldığını açıqladı. UNITA və MPLA arasında aprel ayında bağlanmış sülh danışıqları müqavilə ilə başa çatdı. UNITA daxilindəki sülh müqaviləsinə qarşı çıxan idarəçilər tutularaq həbs edildi və tezliklə UNITA rəhbərliyi silahlı mübarizəyə son verdiyini bildirdi. Elə həmin il Anqolada xidmət edən BMT hakimiyyəti də ölkədən çıxdı.