Arşakilər sülaləsi — Bizim eradan əvvəl 250-ci ildən eranın 224-cü ilinədək Parfiyada iqtidarda olmuş, Parna əsilli xanədan.

TarixiRedaktə

E.ə. 53-cü ildə Roma sərkərdəsinin Azərbaycana uğursuz yürüşündən sonra Artaşeslər öz hakimiyyətini qısa müddətə bərpa edirlər, lakin E.ə. 36-cı ildə Mark Antoni Azərbaycandan keçib, onu dağıdaraq İrana hücum etdi. An-toni II Artavazdı öldürtdürdü.

63 il ərzində Azərbaycanı ələ keçirmək üçün Roma ilə İran ara-sında müharibələr getmiş və nəhayət, qarşılıqlı sazişə görə hər iki dövlət Ermənistanı öz nüfuz dairəsində saxlamışdı. Azərbaycan Romanın tərkibində qalmış, lakin oranı Parfiya Arşakilər sülaləsinin nümayəndələri idarə etməyə başlamışdı. Sülalənin başcısı İran hökmdarı Vologezin qardaşı Tiridat olmuşdur. 224-cü ildə İranda yeni Sasanilər sülaləsi hakimiyyəti ələ keçirir, lakin Arşakilər sülaləsi Azərbaycanda hakimiyyəti Sasanilərə vermək istəməyərək müharibəyə başlayır. Nəhayət, 297-ci ildə Roma imperiyasının köməyi ilə Arşakilər qələbə qazanır.

GenealogiyaRedaktə

Arşakilər öz başlanığıclarını mifik Kavi Arşandan götürür.[1]. Арриан упоминает также о том, что парфяне возводили свой род к ахеменидскому царю II Artakserks [2].

ŞahlarıRedaktə

  • I Arşak (e.ə 250-211)
  • I Tiridat (e.ə 246-211)
  • II Arşak (e.ə 211-185)
  • Friapatius (e.ə 185-170)
  • I Fraota (e.ə 170-167)
  • I Mitridat (e.ə 167-132)
  • II Fraota (e.ə 132-127)
  • II Artaban (e.ə 122-121)
  • II Mitridat (e.ə 121-91)
  • I Qotarzes (e.ə 91-87)
  • I Orod (e.ə 80-75)
  • I Sanatürk (e.ə 77-70)
  • III Mitridat (e.ə 65-54)
  • II Orod (e.ə 57-38)
  • I Pakor (e.ə 50-38)
  • IV Fraota (e.ə 38-2)
  • II Tiridat (e.ə 30-25)
  • Musa (e.ə 2- b.e 4)
  • V Fraota (e.ə 2- b.e 4)
  • III Orod (4-6)
  • I Vanon (8-12)
  • III Artaban (10-40)
  • III Tiridat (35-36)
  • II Qotarzes (40-51)
  • I Vardan (40-46)
  • II Vanon (45-51)
  • I Volagez (51-77)
  • II Vardan (55-58)
  • II Volagez (77-89)
  • II Pakor (77-115)
  • IV Artaban (80-81)
  • I Osroez (89-130)
  • III Volagez (105-148)
  • IV Mitridat (115-145)
  • Parfamaspatez (116-117)
  • II Sanatürk (145-145)
  • IV Volagez (148-191)
  • V Volagez (191-208)
  • II Osroez (190-195)
  • VI Volagez (208-228)
  • V Artaban (213-226)

İstinadlarRedaktə

  1. Луконин В. Г. Древний и раннесредневековый Иран. М.: «Наука», 1987. 295 стр. — стр. 116 и прим. 37
  2. Arrian. Parthica, fr. −1 — Syncellus, c. 539. Цит. по: Луконин В. Г. Древний и раннесредневековый Иран. М.: «Наука», 1987. 295 стр. — стр. 116

Həmçinin baxRedaktə

Xarici keçidlərRedaktə