Əsas menyunu aç

I Ərdəşir Babəkan (fars. اردشیر, lat. ArtaxerxesSasanilər sülaləsinin ilk nümayəndəsi, şahənşah.

I Ərdəşir
ArdashirPahlaviName.png
ArdashirIGoldCoinHistoryofIran.jpg
bayraqSasanilərin I şahıbayraq
28 aprel, 224 — 242
Tacqoyma 226
Hakimiyyət şəriki — indiyə kimi I Şapur (240 — 242)
Xələfi I Şapur
Şəxsi məlumatlar
Doğum tarixi 180(180-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-{{{3}}})
Doğum yeri Tiruda, İstəhr, İran
Vəfat tarixi 262(262-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Atası Babək Sasani
Anası Mirod
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

İlk illəriRedaktə

Təbərinin məlumatına görə Ərdəşir 180-ci ildə İstəhrin Tiruda kəndində anadan olmuşdur. Gənc yaşlarında atası Fars knyazı Gozihrdən icazə alaraq onu Darab qalasına göndərmiş, qalanın arqbadı Tiridən sonra Ərdəşir qalanın hakimliyinə gəlmişdir. Get-gedə Ərdəşirin gücü artmış, atası Babək və qardaşı Şapurla birlikdə Gozihri devirmişdilər. Şapurun qəfil ölümündən sonra 222-ci ildə bütün Fars regionuna, XuzistanKirmana hakimlik etməyə başlamışdı.

HakimiyyətiRedaktə

28 aprel, 224-cü ildə Parfiya hökmdarı V Artabanın ordularını Bəndər Abbas yaxınlığında məğlub edən Ərdəşir özünü şahənşah elan etmişdi. 226-cı ildə Ktesifonda rəsmən tacqoyma mərasimi keçirilmişdi.[1] Ərdəşir Sistan, Qorqan, Mərv, Xarəzm, Bəlx, BəhreynMosulu ələ keçirmiş, KuşanıMəkranı asılı hala salmışdı.

Daxili siyasətRedaktə

Ərdəşir ölkəni mərkəzləşdirdi və mərzbanlıqlara böldü. Zərdüştilik dövlət dini oldu. Xristianlara tolerant yanaşılmağa başlandı.

Xarici siyasətRedaktə

Ərdəşir hakimiyyətə gələndən sonra əsasən Roma ilə problemlər yaşamağa başladı. Ermənistan Arşakilərinin Sasanilərə qarşı müqaviməti Ərdəşiri Romaya hücum etmək qərarına gətirdi. 230-cu ildə Nusaybini mühasirəyə alan Fars orduları Kappadokiyaya qədər gedib çıxmışdı. 232-233cü illərdə Septimi Severlə olan bir sıra döyüşlərdə Roma ordularını məğlubiyyətə uğratdı və 237-ci ildə nəhayət ki, Mesopotamiyanın şimalını ələ keçirə bildi. 240-cı ildə oğlu Şapuru şərik kimi taxta çıxardı. 242-ci ildə vəfat etdi.

AiləsiRedaktə

Atası Babək Sasani yerli bir əsilzadə, babası Sasan İstəhr atəşgahının rahibi idi. Nənəsi isə Bəzrəngilər ailəsinə mənsub idi. Şapur və Balaş adlı iki qardaşı vardı.

Övladları:

 
I Ərdəşir tərəfindən 209-cu ildə tikdirilmiş Qız qalası
 
Ərdəşirin tacqoyması, Nəqşi Rüstəm
  1. MacKenzie, David Niel (1998). "Ērān, Ērānšahr". Encyclopedia Iranica 8. Costa Mesa: Mazda.