Arif Məlikov

Arif Cahangir oğlu Məlikov (13 sentyabr 1933[1][2], Bakı9 may 2019[3][1][2], Bakı) — Azərbaycan bəstəkarı və rəssamı[4], SSRİ xalq artisti (1986), Azərbaycan SSR xalq artisti (1978), professor (1979), Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı laureatı (1986), Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü (2001),[5] həqiqi üzvü (akademik) (2014)[6]. Avrasiya Akademiyasının qurucu üzvlərinin biri

Arif Məlikov
Arif Məlikov.jpg
Ümumi məlumatlar
Doğum tarixi 13 sentyabr 1933(1933-09-13)[1][2]
Doğum yeri
Vəfat tarixi 9 may 2019(2019-05-09)[3][1][2] (85 yaşında)
Vəfat yeri
Dəfn yeri
Vətəndaşlığı SSRİ SSRİ
Azərbaycan Azərbaycan
Milliyyəti azərbaycanlı
Musiqiçi məlumatları
Fəaliyyəti bəstəkar, rəssam, film bəstəkarı, musiqi pedaqoqu[d]
Fəaliyyət illəri 1958–2019
Janrlar opera, simfoniya, balet
Musiqi alətləri piano, tar
Təhsili
Üzvlüyü
Mükafatları "Şərəf nişanı" ordeni
SSRİ xalq artisti Azərbaycan SSR xalq artisti Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi
"Heydər Əliyev" ordeni "İstiqlal" ordeni "Şöhrət" ordeni
Nizami Gəncəvi adına Qızıl medal
Heydər Əliyev Mükafatı
Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

HəyatıRedaktə

Arif Cahangir oğlu Məlikov 13 sentyabr 1933-cü ildə Bakı şəhərində anadan olub. O, 1960-cı ildə Üzeyir Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasını Qara Qarayevin bəstəkarlıq sinfi üzrə bitirmişdir. Həmin ildən orada dərs deməyə başlamış, ömrünün sonuna kimi orada professor və bəstəkarlıq kafedrasının müdiri kimi çalışmışdır.

Bəstəkar Arif Məlikovun yaradıcılığı parlaq istedad və özünəməxsuluq ilə səciyyələnir. O, öz əsərlərində milli musiqi ənənələrini XX əsr musiqisinin nailiyyətləri ilə birləşdirərək mütərəqqi təfəkkürə malik sənətkar kimi çıxış etmişdir.

Onun yaradıcılığına yüksək ideya, dolğun məzmun, obrazların dərin emosional-psixoloji ifadəsi xasdır. Görkəmli türk şairi Nazim Hikmətin librettosu əsasında yazdığı ilk böyük əsəri — "Məhəbbət Əfsanəsi" baleti Arif Məlikova dünya şöhrəti qazandırdı. 1961-ci ildə S. M. Kirov adına məşhur Leninqrad akademik opera və balet teatrının səhnəsindəki ilk tamaşadan dərhal sonra D. Şostakoviç yazırdı: "Arif Məlikov istedadlı bəstəkardır, onun musiqisi əsl peşəkar musiqidir. Partituranın dərin musiqi dramaturgiyası, onun daxili inkşafı, qəhrəmanların musiqi səciyyələrinin dəqiqliyi və ifadəliyi, orkestrovkada nadir ustalıq, onun xüsusi rəngarəngliyi, çoxlu tapıntılar bu gözəl musiqi əsərini böyük maraqla dinləməyi məcbur edir.

Bəstəkarın sonrakı yaradıcılıq uğurlarından biri özbək yazıçısı Ş. Rəşidovun "İki qəlbin kitabı" əsəri əsasında yaratdığı "İki qəlbin poeması" baleti olmuşdur. Rəqqasə Komde və müğənni Modan haqqındakı qədim Şərq əfsanəsi baletdə əsl fəlsəfi ümumiləşdirmə zirvələrinə qaldırılaraq sənətin əbədliliyinin, qüdrətinin rəmzinə çevrilmişdir.

Arif Məlikov öz yaradıcılığının təbiətinə görə simfonistdir. Arif Məlikovun əsərləri onun yeni formalar, yeni konstruktiv yollar axtarışını əks etdirməklə müəllifin yaradıcılığının genişmiqyaslı olduğunu və rəngarəngliyini nümayiş etdirmişdir.

Arif Məlikovun əsərləri dünyanın bir çox ölkələrində — Rusiya, ABŞ, Böyük Britaniya, Fransa, Yaponiya, Türkiyə, Braziliya, Avstriya, Norveç, Finlandiya, İtaliya, Misir, Tailand, Yuqoslaviya, Bolqarıstan, Ruminya, Macarıstan, Çexiya, Slovakiya, Polşa, Almaniya, Özbəkistan, Qazaxıstan, Moldova, UkraynaGürcüstanda ifa olunmuşdur.

2016-cı ildə Arif Məlikovun 28 cilddən ibarət "Not əsərlərinin tam külliyyatı" çap olunub.[7]

Arif Məlikov 1979-cu ildə professor adına layiq görülmüşdür. 1982-ci ildən Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında bəstəkarlıq kafedrasının müdiri işləyib. 2001-ci ildən Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü, 2012-ci ildən Xəzər universitetinin fəxri doktoru olub.

Bəstəkar Arif Məlikov 9 may 2019-cu ildə 86 yaşında vəfat etmişdir.[8] Məlikov ilə Bakı Musiqi Akademiyasında vida mərasimi təşkil olunmuş və I Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur.[9]

MükafatlarıRedaktə

Musiqi əsərləriRedaktə

Baletlər — "Məhəbbət əfsanəsi" istisna olmaqla, heç biri Azərbaycan səhnəsində qoyulmayıb[12]
Simfonik əsərlər
  • Səkkiz simfoniya (1958–2000) — BSO üçün
  • Simfonik poemalar: "Nağıl", "Füzuli", "Metamorfozlar", "Axırıncı aşırım", "Qəhrəmani" — BSO üçün
  • Xalq Çalğı alətləri Orkestri üçün əsərlər
  • "Azərbaycan" balladası (1995) — Almas İldırımın söz. səs və simfonik orkestr üçün
Kamera instrumental əsərlər (prelüdlər, süitalar)
Nazim Hikmətin sözlərinə 3 vokal silsilə;
Operetta
"Dalğalar" (1967)
Teatr tamaşalarına və kinofilmlərə musiqi (1990–2001).

FilmoqrafiyaRedaktə

  1. Sehrli xalat (film, 1964)
  2. İyirmialtılar (film, 1966)
  3. Məhəbbət əfsanəsi (film, 1969)
  4. Axırıncı aşırım (film, 1971) (tammetrajlı bədii film) — bəstəkar, dirijor
  5. Ulduzlar sönmür (film, 1971)
  6. Rüstəm və Söhrab (film, 1971)
  7. Ürək məsələləri (film, 1971)
  8. Qərib cinlər diyarında (film, 1977)
  9. Qız qalası əfsanəsi (film, 1978)
  10. İşarəni dənizdən gözləyin (film, 1986)
  11. Arif Məlikov. "Məhəbbət əfsanəsi" (film, 1987)
  12. Doğma sahillər (film, 1989)
  13. Gecə qatarında qətl (film, 1990)
  14. Kitabi Dədə Qorqud. Səkrəyin dastanı (film, 1990)
  15. Kamil (film, 1997)
  16. Tənha ruh (film, 1998)
  17. Tanrıya tapınan Kiş (film, 2001)
  18. Hacı Qara (film, 2002)
  19. Maestro (film, 2002)
  20. Kitabi Dədə Qorqud. Basat və Təpəgöz (film, 2003)
  21. Nəfəs alətləri (film, 2004)
  22. Oqtay Ağayev. Ötən günlər (film, 2004)
  23. Rəssam ömrünün palitrası. Xalq rəssamı Böyükağa Mirzəzadə (film, 2006)
  24. Dağlı çörəyi (film, 2007)
  25. Hədiyyələr, həyəcanlar… (film, 2007)
  26. Maestro Niyazi (film, 2007)

İstinadlarRedaktə

  1. 1 2 3 4 Bibliothèque nationale de France Arif Melikov // BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
  2. 1 2 3 4 Arif, Ари́ф Cahangir oğlu Məlikov // Musicalics (fr.).
  3. 1 2 Умер народный артист СССР Ариф Меликов (rus.).
  4. "Arif Məlikovun rəsmlərinin musiqi ilə vəhdəti". 2014-07-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-04-10.
  5. "MƏLİKOV ARİF CAHANGİR OĞLU" (az.). composers.musigi-dunya.az. 2021-10-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 iyun 2021.
  6. "Arxivlənmiş surət". 2014-08-17 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-07-01.
  7. Lider TV. "Arif Məlikovun "Not əsərlərinin tam külliyyatı" təqdim olunub" (az.). Youtube.com. 17.12.2016. İstifadə tarixi: 2016-12-19.
  8. "Xalq artisti Arif Məlikov vəfat etdi" (az.). oxu.az. 9 may 2019. 20 October 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 iyun 2021.
  9. "Arif Məlikov dəfn olunub" (az.). oxu.az. 9 may 2019. 20 October 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 iyun 2021.
  10. "A.C. Məlikovun "Heydər Əliyev" ordeni ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı" (az.). president.az. 13 sentyabr 2013. 2015-09-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 iyun 2021.
  11. President.Az. "A.C.Məlikovun "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı" (az.). President.az. 13.09.2018. 2019-07-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-09-15.
  12. "Arif Məlikov: "Yazdığım baletlərin birinin də iyi yoxdur o teatrda"". 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-03-31.

Xarici keçidlərRedaktə

Video

Audio

MənbəRedaktə

  • Журнал "Баку". Номер: Март — Апрель 2011

Həmçinin baxRedaktə