Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin Milli Şurası

Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin Milli Şurası1991-ci ildə Azərbaycan Respublikasının dövlət müstəqilliyi haqqında Konstitusiya Aktının qəbul edilməsi ilə əlaqədar olaraq, Azərbaycan Respublikasının tam dövlət müstəqilliyi əldə etməsi üçün zəmin yaratmaq məqsədilə elan olunmuş keçid dövründə[1] yaradılmış dövlət qurumu.

TarixiRedaktə

1991-ci ilin avqustun 30-da Azərbaycan ikinci müstəqillik əldə etdikdən, 18 oktyabr tarixində Müstəqillik haqqında Konstitusiya Aktı keçmiş Ali Sovet tərəfindən qəbul olunduqdan sonra parlamentin fəaliyyətində dəyişikliklər zərurəti yarandı.

Keçmiş Ali Sovetdəki “Demokratik” Blokun üzvləri parlamentin iclaslarının az keçirilməsinə etiraz edərək, onun daha çevik fəaliyyət göstərməsinə nail olunması üçün 50 nəfərdən ibarət Milli Şuranın yaradılması təklifi ilə çıxış etdilər.

Uzun sürən gərgin müzakirələrdən sonra əksəriyyəti keçmiş kommunistlərdən olan Ali Sovet, keçmiş Ayaz Mütəllibov hakimiyyəti 25-i hökumətyönlülərdən, 25-i “demblokçu”lardan olan ibarət olan 50 nəfərlik Milli Şuranın yaradılmasına razılıq verdilər.[2][3].

Beləliklə, 1991-ci ilin sonlarına yaxın 360 nəfərdən ibarət olan Ali Sovetin daimi fəaliyyət göstərəcək orqanı-Milli Şura yaradıldı və bu tərkibdə ilk Milli Şuranın (sonradan adı dəyişdirilərək Milli Məclis adlandırıldı) üzvləri təsdiqləndilər:[1]. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin Milli Şurası 1992-ci il 18 mayda "Milli Məclis" adlandırıldı.

Fəaliyyətinə Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin sədri və onun müavinləri rəhbərlik etmişdir[1].

Azərbaycan Respublikasının Ali Soveti Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin ləğv edilməsi barədə qərar qəbul edib. Qərar ermənilərin qondarma dövlət - «Dağlıq Qarbağ Respublikası" yaratmaq qərarına (2 sentyabr 1991) cavab olaraq qəbul edilmişdi.

Ali Sovet keçmiş DQMV-nin mərkəzi Stepanakertin adının dəyişdirilərək Xankəndi adının bərpa olunması, habelə Mardakert və Martuninin tarixi adlarının (AğdərəXocavənd) bərpası barədə qanun qəbul edib.

Dağlıq Qarabağda HadrutƏsgəran rayonları rayonu ləğv edilib, Hadrutun ərazisi Xocavənd rayonunun tərkibinə, Əsgəranın ərazisi isə yeni yaradılan Xocalı rayonunun tərkibinə verilib.

SəlahiyyətləriRedaktə

Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin aşağıdakı səlahiyyətləri istisna olmaqla, qalan bütün səlahiyyətləri Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin Milli Şurasına verilmişdir[1]:

  • Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasını qəbul etmək; Azərbaycan Respublikası Prezidentinin səlahiyyətlərini müəyyən etmək;
  • Azərbaycan Respublikası Prezidentinin vəzifədən azad edilməsi haqqında məsələ qaldırmaq;
  • Azərbaycan Respublikası Prezidenti seçkilərinin və Azərbaycan Respublikası xalq deputatları seçkilərinin vaxtını müəyyən etmək;
  • Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsinin seçmək;
  • Azərbaycan Respublikası Prezidentinin təqdimi üzrə Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetini təşkil etmək.

TərkibiRedaktə

"Müstəqil Azərbaycan" Demokratik Bloku-"Demblok"

Hakimiyyətyönlülər-"Komblok"

No
Adı və Soyadı
Blok
Partiya
Seçki Dairəsi
Vəzifəsi
1.
Şaiddin Əliyev
KOMBLOK 4 nömrəli Şüvəlan (Bakı, keçmiş Əzizbəyov, indiki Xəzər rayonu) Şüvəlan Qəsəbə Xalq Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri
2.
Səlvər Aslanov
KOMBLOK 8 nömrəli Nizami (Bakı, keçmiş 26 Bakı Komissarı rayonu) Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin rektoru
3.
Nadir Mehdiyev
KOMBLOK 9 nömrəli Kommunist (Bakı, keçmiş 26 Bakı Komissarı rayonu) AREA (indiki AMEA) "Biotex" Elm-İstehsal Birliyinin baş direktoru
4.
İxtiyar Şirinov
[4]
DEMBLOK 13 nömrəli Puta (Bakı,Qaradağ rayonu) Beyləqan rayonunun prokuroru
5.
Nəcəf Nəcəfov
DEMBLOK 21 nömrəli Beynəlmiləl (Bakı, keçmiş Kirov rayonu) "Azadlıq" qəzetinin redaktoru
6.
Firudin Cəlilov
DEMBLOK AXC(1991-1993)

AMİP (1993-1995)

22 nömrəli 3-cü Kirov (Bakı, keçmiş Kirov rayonu) M. Ə. Rəsulzadə adına BDU-nun dosenti
7.
Tapdıq Kamalov
KOMBLOK Vidadi adına 25 nömrəli (Bakı, keçmiş Lenin rayonu) Razin (indiki Bakıxanov) Qəsəbə Xalq Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri
8.
Füzuli Axundov
DEMBLOK 32 nömrəli Maştağa (Bakı,keçmiş Lenin rayonu) Azərbaycan Bədii Fondunun tərtibatçı rəssamı
9.
Fərrux Zeynalov
KOMBLOK 34 nömrəli Bilgəh (Bakı, keçmiş Lenin rayonu) "Xalq üçün mallar" Dövlət Konserni "Azəryüngülsənayetoxucutəchizat-satışxammal" firmasının baş direktoru
10.
Vahid Əhmədov
KOMBLOK 53 nömrəli Gənclik (Bakı, Nizami rayonu) "Bakıneftmaş" İstehsal Birliyinin baş direktoru
11.
Ramiz Fətəliyev
KOMBLOK 61 nömrəli Musabəyov (Bakı, keçmiş Oktyabr rayonu) C. Cabbarlı adına Azərbaycanının kinostudiyasının direktoru
12.
Cümşüd Nuriyev
DEMBLOK 62 nömrəli Oktyabr (Bakı, keçmiş Oktyabr rayonu) Qarabağa Xalq Yardımı Komitəsi sədrinin birinci müavini
13.
Etibar Məmmədov
DEMBLOK AMİP 68 nömrəli Nərimanov (Bakı, keçmiş Oktyabr rayonu) Azərbaycan Respublikası Müdafiə Şurasının üzvü
14.
Telman Əliyev
KOMBLOK 74 nömrəli Bülbülə (Bakı, Suraxanı rayonu) Bakı hər Xalq Deputatları Soveti sədrinin müavini
15.
Tofiq Əzizov
DEMBLOK Babək adına 76 nömrəli Sahil (Bakı, Xətai rayonu) Azərbaycan Xalq Cəbhəsi idarə heyəti sədrinin müavini
16.
İsa Qəmbər
[5]
DEMBLOK AXCP (1991-1992)
Müsavat (1992-1995)
74 nömrəli Bülbülə (Bakı, Suraxanı rayonu) Bakı hər Xalq Deputatları Soveti sədrinin müavini
17.
Sabir Rüstəmxanlı
DEMBLOK AXC (1991-1992)
VHP (1992-1995)
Mehmandarov adına 81 nömrəli (Bakı, Xətai rayonu) Azərbaycan Respublikası Dövlət Mətbuat Komitəsinin sədri
18.
Şirin Hacıkərimov
KOMBLOK 82 nömrəli Şıxlinski (Bakı, Xətai rayonu) Azərbaycan Respublikası Milli Təhlükəsizlik Nazirliyi Xətai rayon şöbəsinin rəisi
19.
Bəxtiyar Vahabzadə
DEMBLOK 83 nömrəli N .Tusi (Bakı, Xətai rayonu) Azərbaycanın xalq şairi, M. Ə. Rəsulzadə adına BDU-nun professoru
20.
Mürşüd Məmmədov
DEMBLOK 105 nömrəli Gəncə-Hacıbəyov (Gəncə,Kəpəz rayonu) Gəncə Pedaqoji İnstitutunun (indiki GDU) dosenti
21.
Şadman Hüseynov
DEMBLOK 106 nömrəli Gəncə-Lenin (Gəncə,Kəpəz rayonu) Gəncə Dəmiryol Xəstəxanasının baş həkimi
22.
Mirmahmud Mirəlioğlu
DEMBLOK AXC 116 nömrəli Sumqayıt-Corat (Sumqayıt) V. İbrahim adına 35 nömrəli Sumqayıt şəhər orta məktəbinin müəllimi
23.
Ədalət Rəhimov
DEMBLOK AXCP 117 nömrəli Sumqayıt-Axundov (Sumqayıt) Azərbaycan Respublikası EA (indiki AMEA) Xlorüzvisintez İnstitutunun laboratoriya müdiri
24.
Mətləb Mütəllimov
DEMBLOK 119 nömrəli Sumqayıt-Tələbə (Sumqayıt) Sumqayıt Politexnik Texnikumunun müəllimi
25.
Tahir Əliyev
[6]
DEMBLOK 123 nömrəli Sumqayıt-Boru prokatı (Sumqayıt) Azərbaycan Respublikası Müdafiə Şurasının üzvü
26.
Vladimir Timoşenko
KOMBLOK 128 nömrəli Sumqayıt-Beynəlmiləl (Sumqayıt) Hərbi qulluqçu
27.
Rəhim Qazıyev
[7]
DEMBLOK 129 nömrəli Şəki birinci şəhər (Şəki) Azərbaycan Respublikası Müdafiə Şurasının üzvü
28.
Tamerlan Qarayev
[8]
DEMBLOK AXC(1989-1991)

Doğru Yol Partiyası (1991-1995)

133 nömrəli Ağdam ikinci şəhər (Ağdam rayonu) Azərbaycan Respublikası Ali Soveti sədrinin müavini
29.
Elmira Qafarova
[9]
KOMBLOK Bitərəf 140 nömrəli Şəmsabad (Ağdaş rayonu) Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin sədri
30.
İnqilab Nadirov
KOMBLOK 146 nömrəli Hindarx kənd (Ağcabədi rayonu) Azərbaycan Respublikası Kitabxana Kollektorunun direktoru
31.
Tofiq Qasımov
[10]
DEMBLOK 152 nömrəli Kalininkənd (Ağstafa rayonu) Azərbaycan Respublikası EA (indiki AMEA) Fizika İnstitutunun böyük elmi işçisi
32.
Sultan Məmmədov
KOMBLOK 158 nömrəli Astara (Astara rayonu) Azərbaycan Respublikası Ali Soveti Mənzil-Kommunal Təsərrüfatı Daimi Komissiyasının sədri
33.
Xeyrulla Əliyev
KOMBLOK 190 nömrəli Privolnoye (Cəlilabad rayonu) Azərbaycan Respublikası Ali Soveti Mədəniyyət və Dini Əqidə Məsələləri Daimi Komissiyası Sədrinin müavini
34.
Məryəm Həsənova
DEMBLOK 196 nömrəli Siyəzən (keçmiş Dəvəçi, indiki Şabran rayonu) Zarat kənd orta məktəbinin direktoru
35.
Arif Hacılı
[11]
DEMBLOK AXC(1991-1992)

Müsavat (1992-1995)

204 nömrəli Aşağı Tala (Zaqatala rayonu) Zarat kənd orta məktəbinin direktoru
36.
İsmayıl Şıxlı
KOMBLOK 216 nömrəli Qazax (Qazax rayonu) Azərbaycanın Xalq Yazıçısı
37.
Yusif Səmədoğlu
DEMBLOK 217 nömrəli Daş Salahlı (Qazax rayonu) "Azərbaycan" jurnalının baş redaktoru
38.
Tofiq Köçərli
KOMBLOK 226 nömrəli Gədəbəy (Gədəbəy rayonu) Bakı Sosial İdarəetmə və Politologiya İnstitutunun professoru
39.
Tofiq Rüstəmov
KOMBLOK 238 nömrəli Nügədi (Qubs rayonu) "Xalq qəzeti"nin baş redaktoru
40.
Xanlar Məmmədov
KOMBLOK 252 nömrəli Laçın (Laçın rayonu) Laçın Rayon İcra Hakimiyyətinin icra başçısı
41.
Hacıbaba Əzimov
DEMBLOK 256 nömrəli Kərgəlan (Lənkəran rayonu) Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin kafedra müdiri
42.
Kamran Rəhimov
KOMBLOK 268 nömrəli Bədəlan (Masallı rayonu) "Dirçəliş" jurnalının redaktoru
43.
Arif Rəhimzadə
KOMBLOK 270 nömrəli Tərtər (Tərtər rayonu) Azərbaycan Respublikası Ali Soveti Kənd Təsərrüfatı Daimi Komissiyasının sədri
44.
Rauf İsmayılov
KOMBLOK 271 nömrəli Evoğlu (Tərtər rayonu) Ç. İldırım adına Azərbaycan Mühəndis-Texniki Universitetinin (indiki AzTU) kafedra müdiri
45.
Ziyad Səmədzadə
KOMBLOK 311 nömrəli Xaçmaz (Xaçmaz rayonu) Azərbaycan Respublikası Ali Soveti sədrinin birinci müavini
46.
Mürvət Əliyev
KOMBLOK 328 nömrəli Aşağı Göynük (Şəki rayonu) İşləmir
47.
Hicran Kərimli
KOMBLOK 339 nömrəli Ordubad (Naxçıvan Muxtar Respublikası, Ordubad şəhəri) Ordubad Konserv Zavodunun baş iqtisadçısı
48.
İbrahim İbrahimov
DEMBLOK AXCP 341 nömrəli Leninabad (Naxçıvan Muxtar Respublikası, Babək rayonu) Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Naxçıvan Vilayət Şöbəsi Təşkilat Şöbəsinin müdiri
49.
Afiyəddin Cəlilov
[12]
KOMBLOK 345 nömrəli Sədərək (Naxçıvan Muxtar Respublikası, Sədərək rayonu) Azərbaycan Respublikası Ali Soveti Milli Siyasət və Millətlərarası Münasibət Məsələləri dair Komissiyasının sədri
50.
Sülhəddin Əkbər
[13]
DEMBLOK Azərbaycan Xalq Cəbhəsi 346 nömrəli Qıvraq (Naxçıvan Muxtar Respublikası, Şərur rayonu) Naxçıvan Şəhər Xalq Məhkəməsinin tibb eksperti

İstinadlarRedaktə

  1. 1 2 3 4 "Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin Milli Şurası haqqında" Azərbaycan Respublikasının 30 oktyabr 1991-ci il tarixli, 230—XII nömrəli Konstitusiya Qanunu
  2. "Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin Milli Şurası haqqında" Azərbaycan Respublikasının 30 oktyabr 1991-ci il tarixli, 230—XII nömrəli Konstitusiya Qanunu
  3. "Azərbaycan Respublikası Ali Soveti Milli Şurasının təşkil edilməsi haqqında" Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 26 noyabr 1991-ci il tarixli, 276-XP nömrəli Qərarı. e-qanun.az  (azərb.)
  4. Mandatdan məhrum edildi (1993)
  5. Mandatdan məhrum edildi (1993)
  6. 30 iyul 1993-cü ildə Azərbaycan Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsinin rəisi təyin edildi.Mandatdan imtina etdi
  7. Mandatdan məhrum edildi (1993)
  8. 3 sentyabr 1993-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Çin Xalq Respublikasındakı Fövqaladə və Səlahiyyətli Səfiri təyin olundu.
  9. 1 avqust 1993-cü ildə vəfat etdi
  10. Fəaliyyətini dayandırdı (1993)
  11. Fəaliyyətini dayandırdı (1993)
  12. 29 sentyabr 1994-cü ildə qətlə yetirildi.
  13. Mandatdan məhrum edildi (1993)

Xarici keçidlərRedaktə