Bizans–ərəb müharibələri

VII–XI əsrlərdə baş vermiş müharibələr ardıcıllığı
(Bizans - ərəb müharibələri səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)

Bizans-ərəb müharibələri (VII–XI əsrlər)Yaxın Şərqdə, Aralıq dənizindəCənubi Qafqaz uğrunda Xilafətin Bizansla müharibəsi. Cihadislamın yayılması adı ilə Əbu Bəkrin dövründə Aralıq dənizinin şərq sahilindəki işğallardan başlamışdır.

Bizans - Xilafət müharibələri
Müsəlman fəthləri
Greekfire-madridskylitzes1.jpgYunan atəşi, ilk dəfə bizanslılar tərəfindən Bizans-ərəb müharibələrində istifadə olunub
Tarix 629 - 1050
Yeri Levant, Suriya, Misir,Şimali Afrika,Anadolu, Siciliya, Cənubi İtaliya
Nəticəsi Levant, Mesopotamiya, Şimali Afrika Xilafət tərəfindən işğal edildi, sonralar şimali Levant Bizans tərəfindən qaytarıldı.
Münaqişə tərəfləri

Flag of Islam.svgƏrəb Xilafəti

Byzantine imperial flag, 14th century.svgBizans

Komandan(lar)

Flag of Islam.svgMəhəmməd peyğəmbər
Flag of Islam.svg Zeyd ibn Haris
Flag of Islam.svg Abdullah ibn Rəvaha
Flag of Islam.svg İkrimə ibn Əbu Cəhl
Flag of Islam.svgXalid bin Vəlid
Flag of Islam.svgƏbu Bəkr
Flag of Islam.svgÖmər
Flag of Islam.svgOsman ibn Əffan
Flag of Islam.svg Şurahbil ibn Həsənə
Flag of Islam.svgƏmr ibn As
Flag of Islam.svgI Muaviyə
Flag of Islam.svgI Yezid
Flag of Islam.svg Yezid ibn Əbu Sufyan
Flag of Islam.svgMəhəmməd ibn Mərvan
Flag of Islam.svgMəsləmə ibn Əbdülmalik
Abbasid Caliphate Caliphal Banner.svgHarun ər-Rəşid
Flag of Islam.svg Ömər əl Əqta
Tripolili Leon

Byzantine imperial flag, 14th century.svg I İrakli
Byzantine imperial flag, 14th century.svg Teodor Tritiriye
Byzantine imperial flag, 14th century.svg Flavi Qriqori
Byzantine imperial flag, 14th century.svg Vahan
Byzantine imperial flag, 14th century.svg Persiyalı Niketa
Byzantine imperial flag, 14th century.svg II Konstant
Byzantine imperial flag, 14th century.svg IV Konstantin
Byzantine imperial flag, 14th century.svg II Yustinian
Byzantine imperial flag, 14th century.svg Leonti
Byzantine imperial flag, 14th century.svg Herakli
Byzantine imperial flag, 14th century.svg V Konstantin
Byzantine imperial flag, 14th century.svg Erməni V Leon
Byzantine imperial flag, 14th century.svg Mixail Lahanodrakon
Byzantine imperial flag, 14th century.svg Tatzates
Byzantine imperial flag, 14th century.svg İrina Sarantapeçaina
Byzantine imperial flag, 14th century.svg I Nikifor

Tərəflərin qüvvəsi

naməlum

naməlum

İtkilər

naməlum

naməlum

Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Ərəblərin ilk uğurları. Konstantinopolun mühasirəsi (717-718)Redaktə

633-cü ildə Vadi- Ərəbdə(Ölü dənizindən cənuba) ərəblər öz ilk böyük qələbələrini qazandılar. 7-ci əsrin ikinci yarısında Bizans bir sıra məğlubiyətlərdən sonra Suriyada, Fələstində, İraqda, Misirdə, Cənubi Qafqazda, qismən Şimali Afrikadakı mülklərini itirdi. 646-cı ildə Xilafət ordusu İsgəndəriyyəni, Kipr (648) və Rodos (654) adalarını birdəfəlik tutdu. 668-ci ildən hərbi əməliyatlar əsasən Kiçik Asiyada aparılırdı. 668–669,673–678, 716–717-ci illərdə donanmanın dəstəyilə ərəb qoşunları Konstantinopola qarşı bir neçə yürüş təşkil etdilər. Sonuncu yürüş vaxtı(717) Xilafətin ordusu və donanması məğlub oldu, bu Anadoludakı ərəb işğallarına son qoydu.

Bizanslıların fəallaşmasıRedaktə

Sonrakı 20 il ərzində bu rayonda müharibə dəyişkən uğurla getdi. 739-cu ildə Bizans ordusu ərəbləri Akroin (indi Karahisar) şəhəri yanında darmadağın etdi, bundan sonra ərəblər Kiçik Asiyanın qərb hissəsindən təmizləndilər. 9-cu əsrin əvvəlində bizanslı qoşunlar Suriyadan Qafqazın cənub-qərbinə qədər aldılar. İmperiyanın şərqində qalalar sistemi yaradıldı ki ərəblər də öz növbəsində buna qarşı öz istehkamlar sistemini yaratdı. Bizanslıların ən vacib qalası Kilikiyadakı Tars qalası idi. Hərbi əməliyatlar demək olar ki hər il, əsasən qalalar xəttində aparılırdı.

Aralıq dənizindəki əməliyatlarRedaktə

 
Aralıq dənizində mübarizə

Aralıq dənizində ərəblər öz donanma üstünlüklərindən yararlanaraq 823-cü ildə Kriti, 858-ci ildəysə Maltanı aldılar. Siciliya adası uğrunda müharibə 50 ildən çox davam etdi, ərəblər onu 878-ci ildə aldılar. Siciliyanı özlərinə dayaq məntəqəsi edərək ərəblər buradan İtaliyanın əsasən KalabriyaApuliya sahillərinə basqınlar edirdilər. Krit adası isə ərəblərin PeloponnesEgey dənizi adalarına olan basqınlarında dayaq məntəqəsi rolunu oynayırdı.

NəticələrRedaktə

Bizansdan hərbi-texniki cəhətdən bu qədər geri qalan Xilafətin hərbi uğurları, Bizansın Sasanilərlə müharibələrinin nəticəsi idi. Otə yandan Bizans əhalisinin ağır vəziyəti ərəblərin işinə yarayırdı. Xilafətin dağılması Bizansa 10-cu əsrin əvəlində öncə Suriyanın şimalını, ikinci yarısında isə Krit, Kipr və Rodos adalarını qaytarmağa imkan verdi. 11-ci əsrdə Bizanslıların Səlcuqlular kimi rəqibi ortaya çıxdığından ərəb- Bizans qarşıdurması öz kəskinliyini itirdi.

MənbəRedaktə

  • Советская военная энциклопедия. Военное издательство Министерства обороны СССР. Москва-1976 год. Т.1