Edvard Cozef Snouden (ing. Edward Joseph Snowden; 21 iyun 1983[1][2][…], Elizabet-Siti[d]) — 2013-cü ildə işçi və subpodratçı olarkən Milli Təhlükəsizlik Agentliyindən (MTA) yüksək məxfi məlumatları sızdıran amerikalı kompüter kəşfiyyatı üzrə məsləhətçi və informator. Onun açıqlamaları bir çoxu MTA və Beş Göz kəşfiyyat alyansı tərəfindən telekommunikasiya şirkətləri və Avropa hökumətlərinin əməkdaşlığı ilə idarə olunan çoxsaylı qlobal müşahidə proqramlarının yaradılmasına və milli təhlükəsizlik və fərdi məxfilik haqqında mədəni müzakirələrə səbəb oldu.

Edvard Snouden
ing. Edward Snowden
Doğum tarixi 21 iyun 1983(1983-06-21)[1][2][…] (40 yaş)
Doğum yeri
  • Elizabet-Siti[d]
Vətəndaşlığı
Təhsili
Fəaliyyəti sistem administratoru, kəşfiyyatçı, mühafizəçi, informator, dissident, informatik, kəşfiyyat analitiki[d]
Üzvlüyü
İmza
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

2013-cü ildə Snouden DellMKİ-də işlədikdən sonra MTA podratçısı Booz Allen Hamilton tərəfindən işə götürüldü.[5] 20 may 2013-cü ildə Snouden Havay Kriptologiya Mərkəzindəki işindən ayrıldıqdan sonra Honkonqa uçdu və iyunun əvvəlində minlərlə gizli MTA sənədlərini Qlenn Qrinvald, Lora Poytras, Barton Celmanİven MakAskill adlı jurnalistlərə açıqladı. Snouden The Guardian, The Washington Post və digər nəşrlərdə açıqladığı materiallara əsaslanan xəbərlər dərc edildikdən sonra beynəlxalq diqqəti cəlb etdi.

21 iyun 2013-cü ildə ABŞ Ədliyyə Departamenti Snoudenə qarşı 1917-ci il Casusluq Aktını pozmaq və dövlət əmlakını oğurlamaq kimi iki maddə üzrə ittiham etdi[6] və daha sonra Dövlət Departamenti onun pasportunu ləğv etdi.[7] İki gün sonra Moskvanın Şeremetyevo Beynəlxalq Hava Limanına uçdu, orada Rusiya səlahiyyətliləri ləğv edilmiş pasportu yoxladı və bir aydan çox müddətə aeroportun terminalını tərk etməsi qadağan edildi. Rusiya daha sonra Snoudenə bir il müddətinə yaşamaq üçün ilkin viza ilə sığınacaq verdi, sonra isə bu müddət dəfələrlə uzadıldı. 2020-ci ilin oktyabrında ona Rusiyada daimi yaşamaq hüququ verilib.[8] 2022-ci ilin sentyabrında Snoudenə prezident Vladimir Putin tərəfindən Rusiya vətəndaşlığı verilib[9] və 2 dekabr 2022-ci ildə sədaqət andı içib.[10]

Mübahisə mövzusu olan Snouden sızdırdığı məlumatlara görə müxtəlif təriflərə və tənqidlərə məruz qalıb. Snouden öz hərəkətlərini "ictimaiyyəti onların adından edilənlər və onlara qarşı edilənlər barədə məlumatlandırmaq" cəhdi kimi müdafiə edib.[11] Onun açıqlamaları kütləvi nəzarət, dövlət sirri və milli təhlükəsizlik və məlumat məxfiliyi arasındakı balansla bağlı müzakirələri alovlandırdı, O, retrospektiv müsahibələrdə bunu etmək niyyətində olduğunu demişdi.[12]

2016-cı ilin əvvəlində Snouden jurnalistləri haker hücumlarından və hökumət nəzarətindən qorumaq məqsədi daşıyan San-Fransiskoda yerləşən qeyri-kommersiya təşkilatı olan Freedom of the Press Foundation-un prezidenti oldu.[13] O, həmçinin adı açıqlanmayan Rusiya İT şirkətində işləyir.[14] 2017-ci ildə Lindsi Mills ilə evlənib. O, 2018-ci ilin noyabrında israilli auditoriyaya verdiyi açıqlamada "Mən gecələr Moskvada başımı yastığa qoymalıyam, amma mən internetdə və dünyanın hər bir şəhərində yaşayıram" demişdi.[15] 17 sentyabr 2019-cu ildə onun "Daimi qeyd" adlı xatirə kitabı nəşr olundu.[16] 2 sentyabr 2020-ci il tarixində ABŞ federal məhkəməsi ABŞ-nin Moalinə qarşı işində ABŞ kəşfiyyatının Snouden tərəfindən ifşa olunmuş kütləvi nəzarət proqramının qanunsuz və ola bilsin ki, konstitusiyaya zidd olduğu barədə qərar çıxarıb.[17]

Erkən həyatı redaktə

Edvard Cozef Snouden 21 iyun 1983-cü ildə[18] Şimali Karolina ştatının Elizabet-Siti şəhərində anadan olub.[19] Onun ana tərəfdən babası ABŞ Sahil Mühafizəsinin kontr-admiralı Edvard Barret[20][21] FTB-nin yüksək vəzifəli məmuru olub və 2001-ci ildə 11 sentyabr hücumları zamanı Pentaqonda idi.[22] Snoudenin atası Lonni, Sahil Mühafizəsinin zabiti, anası Elizabet isə ABŞ-nin Merilend Dairə Məhkəməsinin katibi olub.[23][24][25][26][27] Onun böyük bacısı Cessika Vaşinqtondakı Federal Məhkəmə Mərkəzində hüquqşünas idi. Edvard Snouden bütün ailə üzvləri kimi federal hökumətdə işləməyi gözlədiyini bildirmişdi.[28] Valideynləri 2001-ci ildə boşanıb,[29] atası isə yenidən evlənib.[30]

İstinadlar redaktə

  1. 1 2 Harding L. How Edward Snowden went from loyal NSA contractor to whistleblower. The Guardian, 2014.
  2. 1 2 Edward Snowden // filmportal.de. 2005.
  3. 1 2 Vladimir Poutine accorde la nationalité russe au lanceur d'alerte Edward Snowden. 2022.
  4. 1 2 Putin grants Russian citizenship to U.S. whistleblower Snowden (ing.). 2022.
  5. Burrough, Bryan; Ellison, Sarah; Andrews, Suzanna. "The Snowden Saga: A Shadowland of Secrets and Light". Vanity Fair. April 23, 2014. April 28, 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: April 29, 2016.
  6. Finn, Peter; Horwitz, Sari. "U.S. charges Snowden with espionage". The Washington Post. June 21, 2013. June 21, 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: April 11, 2015.
  7. Brennan, Margaret. "Kerry warns Russia on Snowden: "Respect the relationship"". CBS News. June 21, 2013. October 1, 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: October 19, 2019.
  8. Ilyushina, Mary. "Edward Snowden gets permanent residency in Russia - lawyer". CNN. October 22, 2020. October 23, 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: October 22, 2020.
  9. "Putin grants Russian citizenship to U.S. whistleblower Edward Snowden". Reuters (ingilis). September 26, 2022. September 26, 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: September 26, 2022.
  10. "Edward Snowden swears allegiance to Russia and receives passport, lawyer says". 2022-12-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-12-11.
  11. Greenwald, Glenn; MacAskill, Ewen; Poitras, Laura. "Edward Snowden: the whistleblower behind the NSA surveillance revelations". The Guardian. London. June 9, 2013. July 26, 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: December 11, 2023.
  12. "Full Interview: Edward Snowden On Trump, Privacy, And Threats To Democracy | The 11th Hour | MSNBC" (Müsahibə). 2020. 2023-11-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-12-11.
  13. Greenberg, Andy. "Edward Snowden's New Job: Protecting Reporters From Spies". Wired. February 2017. October 9, 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: October 23, 2019.
  14. Kelley, Michael B. "Snowden flouts court ruling with paid speeches, Substack: 'He's above the law'". Yahoo! Finance. September 30, 2021. September 30, 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: September 30, 2021.
  15. "Snowden's book doesn't mention a job at 'one of Russia's biggest websites,' and former CIA officials suspect a darker reality". finance.yahoo.com (ingilis). September 17, 2019. July 9, 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: July 9, 2022.
  16. McAskill, Ewan. "I was very much a person the most powerful government in the world wanted to go away". The Guardian. September 13, 2019. September 14, 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: September 14, 2019.
  17. "U.S. court: Mass surveillance program exposed by Snowden was illegal". Reuters. September 2, 2020. November 1, 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: September 2, 2020.
  18. Ackerman, Spencer. "Edward Snowden was not successful in joining the US Army's elite special forces unit". The Guardian. London. June 10, 2013. July 26, 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: April 11, 2015. The army did confirm Snowden's date of birth: 21 June 1983.
  19. "Report: Snowden has document to enter Russia". WVEC. Associated Press. July 24, 2013. August 22, 2013 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: October 23, 2019. Edward Snowden, who was born in Elizabeth City, NC, is wanted in the U.S. for espionage" by the FBI et al.
  20. "NSA leaker Edward Snowden has ties to North Carolina". The News & Observer. August 1, 2013. October 19, 2014 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
  21. "Rear Admiral Edward J. Barrett". United States Coast Guard. October 19, 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: October 19, 2019.
  22. Cole, Matthew; Esposito, Richard; Dedman, Bill; Schone, Mark. "Edward Snowden's Motive Revealed: He Can 'Sleep at Night'". NBC News. May 28, 2014. August 28, 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: October 23, 2019.
  23. Tulumello, Jennifer Skalka. "Edward Snowden: Who is he, and what kind of life is he leaving behind?". The Christian Science Monitor. June 11, 2013. February 13, 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: October 23, 2019.
  24. Marbella, Jean; Bengali, Shashank; Cloud, David S. "Details about Edward Snowden's life in Maryland emerge". The Baltimore Sun. June 10, 2013. 2023-10-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2023-12-11.
  25. Tracy, Connor. "What we know about NSA leaker Edward Snowden". NBC News. June 10, 2013. June 13, 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: October 23, 2019.
  26. Toppo, Greg. "Former neighbor remembers Snowden as 'nice kid'". USA Today. Washington, D.C. June 10, 2013. March 29, 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: October 23, 2019.
  27. "Court Information". United States District Court for the District of Maryland. April 2, 2015 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: March 10, 2015.
  28. Bamford, James. "Edward Snowden: The untold story of the most wanted man in the world". Wired. August 13, 2014. December 2, 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: December 11, 2023.
  29. Cole, Matthew; Brunker, Mike. "Edward Snowden: A Timeline". NBC News. May 26, 2014. September 20, 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: December 11, 2023.
  30. "Edward Snowden's father, a Lehigh County resident, tells network he's concerned for son's well-being". Leheigh Valley Express Times. June 10, 2013. August 16, 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: December 3, 2015.

Əlavə ədəbiyyat redaktə

Xarici keçidlər redaktə