Füzuli

Azərbaycanda şəhər
(Füzuli (şəhər) səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)

Füzuli şəhəriAzərbaycan Respublikasında şəhər, Füzuli rayonunun mərkəzi. 1827-ci ilə qədər kənd olmuş və Qarabulaq adını daşımış, həmin il rus ordusunun polkovniki Pavel Karyaginin şərəfinə Karyagin adlandırılmış və şəhər statusu verilmişdir. 1959-cu ilin aprelində şair Məhəmməd Füzulinin anadan olmasının 400 illiyi şərəfinə Karyagin rayonunun və şəhərin adı dəyişdirilərək Füzuli adlandırılmışdır.[2] Bakıdan 310 km cənub-qərbdə yerləşir. 17 oktyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.[3] Bu gün Füzuli praktiki olaraq yalnız dağıntılar və minalardan ibarət bir kabus şəhəridir.[4]

Füzuli
Ruins of Fuzuli 5.jpg
39°36′01″ şm. e. 47°08′35″ ş. u.
Ölkə
Region Füzuli rayonu
Tarixi və coğrafiyası
Əsası qoyulub 1827
Mərkəzin hündürlüyü 416 ± 1 m
Saat qurşağı
Əhalisi
Əhalisi
Xəritəni göstər/gizlə
Füzuli xəritədə
Füzuli
Füzuli
Füzuli xəritədə
Füzuli
Füzuli
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

TarixiRedaktə

Azərbaycanın iri yaşayış məskənlərindən olan Füzulinin əsası 1827-ci ildə qoyulmuşdur. Qarabulaq adlanan yaşayış məskəninin əsasında 1930-cu ildə rayon təşkil olunmuş və Qaryagin adlandırılmışdır. Rayon mərkəzi Qaryagin qəsəbəsi olmaqla, Qozluçay, Köndələnçay, Araz boyu və Füzuli-Ağdam magistral yolunun hər iki ətrafında olan kəndləri əhatə etmişdir. 1959-cu ildə böyük şairimiz Məhəmməd Füzulinin 400 illik yubileyi münasibətilə rayonun adı dəyişdirilərək, Füzuli rayonu adlandırılmışdır. Rayonun ərazisi 1386 kvadrat kilometr, əhalisi isə 105 min nəfərdir. Tərkibinə bir şəhər və 78 kənd daxildir. Avqust ayının 23-ü 1993-cü ildə Ermənistan silahlı qüvvələrinin rayon ərazisinə hücumu nəticəsində Füzuli şəhəri daxil olmaqla, 58 kənd işğal olunmuşdur. Füzuli rayonu tarixi-dini abidələrlə, xüsusən də türbələrlə zəngindir. Bu abidələr sırasına rayonun Babı kəndində yerləşən səkkizguşəli Şeyx Babi Yaqub (XIII əsr) türbəsini, Aşağı Veysəlli kəndində XIV əsrə aid Mirəli türbəsini, Əhmədalılar kəndində orta əsr qəbiristanlığının ərazisində sənduqə formalı qəbirdaşının üzərindəki türbəni, XIX əsrə aid olduğu söylənilən Cəlil türbəsini aid etmək olar. Qarğabazar kəndində, Şah Abbas karvansarasından yuxarı, qayanın üstündə Qiyas əd-Din məscidi yerləşir. Yerli əhali onu Şah Abbas məscidi də adlandırmışdır.

Tarixi-dini abidələriRedaktə


ZiyarətgahlarıRedaktə

  • Məngələnata piri – Qoçəhmədli kəndi
  • Mirami piri – Dilağarda kəndi
  • İbrahim türbəsi (XVIII əsr) – Aşağı Aybasanlı kəndi
  • Palıd ocağı – Böyük Bəhmənli kəndi
  • İmamzadələr ocağı (XIX əsr) – Horadiz kəndi
  • Yel piri – Pirəhmədli kəndi
  • Sarı baba ocağı – Qoçəhmədli kəndi
  • İlan ocağı – Sərdərli kəndi
  • Pirocaq ocağı – Qacar kəndi
  • Şeyx Baba Yaqub türbəsiBabı kəndi
  • Cəlil türbəsi (XIX əsr) – Qarğabazar kəndi
  • Mirəli türbəsi (XIV əsr) – Aşağı Veysəlli kəndi
  • Arqalı türbəsi (XIII əsr) – Aşağı Veysəlli kəndi
  • Arğalı türbəsi (XIII əsr) – Əhmədalılar kəndi
  • Türbə (XVIII əsr) – Qarğabazar kəndi
  • Türbə (XIX əsr) – Seyidəhmədli kəndi
  • Türbə (XIX əsr) – Divanalılar kəndi
  • Seyid Əşrəf ocağı — Horadiz Şəhəri
  • İbə piri – Seyidəhmədli kəndi

Tarixi memarlıq abidələriRedaktə

  • Alı körpüsü (XIX əsr) — Saracıq kəndi
  • Kərəm körpüsü (XIX əsr) — Gorazıllı kəndi
  • Sandığabənzər başdaşı (1624–1625-ci illər) — Əhmədallar kəndi
  • Şah Abbas karvansarası – Qarğabazar kəndi
  • Şah Abbas məscidi (1683–1684-cü illər) — Qarğabazar kəndi
  • XII əsrə məxsus qəbiristanlıq — Aşağı Veysəlli kəndi
  • Baba Yaqub daş məqbərəsi (1282–1284-cü illər) – Horadiz şəhəri
  • Oğuz qəbri – İşıqlı kəndi
  • Karvansara (XVII əsr) – Qarğabazar kəndi[5]

İstinadlarRedaktə

  1. http://www.vedu.ru/BigEncDic/enc_searchresult.asp?S=66569.
  2. Президиум Верховного Совета Азербайджанского ССР. "Азербайджанская ССР, Административно-территориальное деление на 1 января 1961-го года". Азербайджанское государственное издательство, Баку, 1961, стр. 9
  3. "Füzuli azad edildi - Ali Baş Komandan elan etdi + Video". qafqazinfo.az (az.). 17 oktyabr 2020. İstifadə tarixi: 17 oktyabr 2020.
  4. "30 illlik Azərbaycan-Ermənistan müharibəsindən sonra Qarabağda bərpa prosesi". Politicon.co (az.). Topçubaşov Mərkəzi. 28 sentyabr 2021. İstifadə tarixi: 26 oktyabr 2021.
  5. http://scwra.gov.az

Həmçinin baxRedaktə