Fərəməz Maqsudov

(Fəraməz Maqsudov səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)

Maqsudov Fəraməz Qəzənfər oğlu (20 mart 193030 iyul 2000) — fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, akademik, Azərbaycan Elmlər Akademiyasının (AEA) prezidenti (1997-2000).

Fəraməz Maqsudov
Fəraməz Qəzənfər oğlu Maqsudov
Fərəməz Maqsudov.png
Doğum tarixi
Doğum yeri Naxçıvan, Azərbaycan SSR
Vəfat tarixi (70 yaşında)
Vəfat yeri Bakı, Azərbaycan
Dəfn yeri
Vətəndaşlığı SSRİ SSRİAzərbaycan Azərbaycan
Elm sahəsi riyaziyyat
Elmi dərəcəsi fizika-riyaziyyat elmləri doktoru
Elmi adı Akademik
Elmi rəhbəri Zahid Xəlilov[1]
Üzvlüyü
Mükafatları "İstiqlal" ordeni — 2000 "Xalqlar Dostluğu" ordeni  — 1986

HəyatıRedaktə

Fəraməz Maqsudov 1930-cu il martın 20-də Azərbaycan Respublikası Naxçıvan şəhərində anadan olmuşdur. O, türk dünyasında və Azərbaycan tarixində özünəməxsus xüsusi yeri və mövqeyi olan məşhur Kəngərli tayfalarının qədim Naxçıvandakı qollarından birinə məxsus bir nəslin, ocağın nümayəndəsidir. Soyadında da aydın surətdə ifadə olunduğu kimi, Fəraməz Maqsudov Naxçıvanda böyük hörmət və nüfuz sahibi olmuş Maqsud xanın nəslindəndir. Soyadında da aydın surətdə ifadə olunduğu kimi, Fəraməz Maqsudov Naxçıvanda böyük hörmət və nüfuz sahibi olmuş Maqsud xanın nəslindəndir. Bu nəsil Azərbaycan elm və mədəniyyətinə, ictimai fikrinə yazıçı-publisist Eynəlibəy Sultanov, Naxçıvan və Təbriz teatrlarının əsasını qoymuş Böyük xan Naxçıvani, məşhur hüquqşünas, kefli İsgəndərin prototipi Cümşüd Paşa Sultanov, görkəmli musiqişünas Məmməd Məmmədov, tanınmış filoloq alim, bənzərsiz şəxsiyyət Yusif Məmmədəliyev adına Naxçıvan Dövlət Universitetinin formalaşma və inkişafında müstəsna xidmətlər göstərmiş İzzət Maqsudov və başqaları kimi görkəmli simalar bəxş etmişdir. Kəngərli soyundan olan Naxçıvan generallarının da bu nəsillə qohumluq əlaqələri vardır. Akademik Fəraməz Maqsudovun formalaşmasında onun özünəməxsus zəhmətkeşliyi, parlaq istedadı ilə yanaşı, gen və qan yaddaşının, nəsldən-nəslə keçmiş irsiyyətin mühüm təsiri və rolu vardır. Ocaqdan, kökdən, şəcərədən, ailə mühitindən gələn fədakarlıq, halallıq, qürur, elm və təhsilə, milli mədəniyyətə üstünlük vermək Fəraməz Maqsudovun şəxsində daha da inkişaf edərək onu ali məqamlara çatdirmışdır. Təhsil mühiti də Fəraməz Maqsudov üçün ciddi və zəngin təsirə malik olmuşdur. Fəraməz müəllim Naxçıvan şəhərindəki 1 nömrəli məktəbi qızıl medalla (1948), Azərbaycan Dövlət Universitetinin fizika–riyaziyyat fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

1954-cü ildə Azərbaycan Dövlət Universitetini (indiki Bakı Dövlət Universiteti) bitirmişdir. 1959-cu ildə fizika-riyaziyyat üzrə fəlsəfə doktoru, 1974-cü ildə fizika-riyaziyyat elmləri doktoru elmi dərəcələrini, 1976-cı ildə professor elmi adını almış, 1976-cı ildə AEA-nın müxbir üzvü, 1980-ci ildə isə həqiqi üzvü seçilmişdir. 1954-2000-ci illərdə Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunda əyani aspirant, kiçik elmi işçi, böyük elmi işçi, baş elmi işçi, elmi işlər üzrə direktor müavini, direktor vəzifələrində çalışmışdır.[2] AEA Fizika-Riyaziyyat və Texnika Elmləri Bölməsinin akademik-katibi (1980-1997), AEA prezidenti (1997-2000), 1994-2000-ci illərdə Dövlət Ali Ekspert Komissiyasının sədri, Milli Məclisin üzvü olmuşdur.[3][4][5]

F.Maqsudov 2000-ci ildə Bakıda vəfat etmiş, Fəxri Xiyabanda dəfn edilmişdir.[6][7]

Əsas elmi nailiyyətləriRedaktə

F.Maqsudovun əsas elmi tədqiqatları funksional analiz, differensial tənliklər və funksiyalar nəzəriyyəsi sahəsinə aiddir. Kəsilməz spektrə malik geniş sinif operator dəstələrinin spektral nəzəriyyəsinin əsasını qoymuşdur. Azalan potensiallı Şredinger operatorunun müsbət məxsusi ədədlərinin olmaması haqqında yeni meyar vermişdir. Eksponensial azalan kompleksqiymətli potensiallar halında yarımoxda sərhəd şərtinə parametr daxil olduqda Şturm-Liuvill operatorunun tam spektral analizini vermişdir. Bir ölçülü Dirak sistemi üçün həqiqi əmsallar halında tərs məsələni – səpilmə matrisinə görə operatorun bərpası məsələsini həll etmişdir. Öz-özünə qoşma olmayan operator-funksiyanın rezolventinin kəsilməz spektrdən analitik davam oluna bilməsini göstərmiş, məxsusi ədədlərin, spektral məxsusiyyətlərin və kvazistasionar vəziyyətlərin ətrafında rezolventanın baş hissəsi üçün aşkar düstur tapmışdır.

Bütöv mühit mexanikasının riyazi problemlərinə həsr olunmuş tədqiqatlarında özlü-elastikiyyət nəzəriyyəsinin dinamik məsələlərini həll etmək üçün effektiv üsullar işləyib hazırlamışdır. Neftin yeraltı laylardan sıxışdırılıb çıxarılması prosesini riyazi şəkildə modelləşdirən qeyri-xətti inteqro-diferensial tənliklər sisteminin həlli üçün üsul təklif etmişdir. Onun təşəbbüsü ilə Elmlər Akademiyasının və Dövlət Neft Şirkətinin Birləşmiş Elmi-Texniki Şurası yaradılmışdır.

F.Maqsudov 300-dən artıq elmi işin və 11 monoqrafiyanın müəllifidir. Rəhbərliyi altında 100-dən artıq fəlsəfə doktoru və elmlər doktoru yetişmişdir.[8]

1983-cü və 1990-cı illərdə SSRİ Nazirlər Sovetinin mükafatı, 1986-cı ildə yüksək ixtisaslı kadrlar hazırladığına və elmdə böyük nailiyyətlərinə görə "Xalqlar dostluğu" ordeni, 1990-cı ildə Əlincə Xeyriyyə Cəmiyyətinin sədri, 1990-cı ildə Əməkdar elm xadimi,Yeni Azərbaycan Partiyasının yaranması və formalaşmasında böyük xidmətləri olmuşdur. 1994-cü ildə H.Z.Tağıyev adına mükafatın laureatı (medal) Fəraməz Maqsudovun çoxillik və çoxcəhətli fəaliyyətinin qanunauyğun nəticəsinə görə, 1997-ci ildə İslam Akademiyasının həqiqi üzvü seçilmişdir. 2000-ci ildə səmərəli və samballı xidmətlərinə görə dövlətimiz tərəfindən Azərbaycan respublikasının Prezidenti Heydər Əliyevin fərmanı ilə "İstiqlal" ordeni ilə təltif edilmişdir.[9][10]

1990-cı ildə Əməkdar elm xadimi fəxri adına layiq görülmüşdür.

Muzeyin Hədiyyələr və xatirə əşyaları fondunda mühafizə olunan digər zəngin materiallarla yanaşı görkəmli akademik Fərəməz Maqsudov kolleksiyaları mühafizə edilir. Bu materiallar 20 iyul 2004-cü ildə Görkəmli akademik Fərəməz Qəzənfər oğlu Maqsudovun qızı Tamilla Maqsudova tərəfindən Muzeyə hədiyyə olunmuşdur[11].

İstinadlarRedaktə

  1. Mathematics Genealogy Project — 1997.
  2. Maqsudov Fəraməz Qəzənfər oğlu
  3. Fizika-Riyaziyyat və Texnika Elmləri Bölməsinin tarixi
  4. Birinci çağırış Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatları haqqında seçildikləri tarixə olan qısa MƏLUMATLAR. meclis.gov.az  (azərb.)
  5. "Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti yanında Dövlət Ali Ekspert Komissiyasının yaradılması haqqında" Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 24 sentyabr 1994-cü il tarixli, 212 nömrəli Fərmanı. e-qanun.az  (azərb.)
  6. "Azərbaycan Elmlər Akademiyasının prezidenti akademik Fəraməz Maqsudovun dəfninin təşkili üzrə Dövlət komissiyası haqqında" Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 30 iyul 2000-ci il tarixli, 496 nömrəli Sərəncamı. e-qanun.az  (azərb.)
  7. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyevin Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Prezidenti, Milli Məclisin deputatı, akademik Fəraməz Qəzənfər oğlu Maqsudov ilə vidalaşma mərasimində çıxışı - 31 iyul 2000-ci il
  8. Azərbaycanda riyaziyyat elmini dünya səviyyəsinə qaldıran alim
  9. "F. Q. Maqsudovun "İstiqlal" ordeni ilə təltif edilməsi haqqında" Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 19 mart 2000-ci il tarixli, 303 nömrəli Fərmanı. e-qanun.az  (azərb.)
  10. Xoşbəxt Yusifzadə. Ömrümün illəri və izləri. Bakı, 2010. səh. 220.
  11. Nüşabə Əsədova. Görkəmli akademik Fərəməz Maqsudov (Muzey materialları əsasında) S. 109-114 / Görkəmli tarixçi-alim S.Aşurbəylinin anadan olmasının 110 illik yubileyinə həsr olunmuş Azərbaycan tarixinin öyrənilməsində muzeylərin rolu" VI Respublika elmi konfransının materialları. Bakı, 2016.